نمایشگاه صنعتی Inuprom در عربستان به صحنه مهمی برای اعلام یکی از حساس ترین تحولات نظامی روسیه تبدیل شد. آنتون آلیکانوف وزیر صنعت و تجارت این کشور طی سخنانی از موفقیت مسکو در امضای قرارداد برای صادرات جدیدترین جنگنده نسل پنجم خود سوخو 57 در منطقه خاورمیانه خبر داد. با این حال، جزئیات این قراردادها محرمانه است.
تایید رسمی قراردادها
به گزارش خبرآنلاین، علیکانوف در سخنان خود با بیان اینکه “علاقه قابل توجهی وجود دارد و قراردادهایی منعقد شده” گفت، اما از ارائه نام کشورها و تعداد هواپیماهای فروخته شده خودداری کرد. وی همچنین به رونمایی اخیر از نسخه صادراتی Su-57E اشاره کرد و آن را یکی از بهترین جنگنده های حال حاضر جهان دانست. مبارزی که توانایی هایش در شرایط واقعی نبرد به اثبات رسیده است.
اظهارات وزیر صنعت روسیه در شرایطی است که بازار تسلیحات خاورمیانه در دهه های اخیر دستخوش تغییرات عمیق سیاسی و امنیتی شده است. کشورهایی مانند سوریه و عراق که مشتریان اصلی تسلیحات روسیه در دوران جنگ سرد بودند، پس از مداخلات نظامی غرب، ثبات سیاسی خود را از دست داده اند. یمن که زمانی در مقیاس محدود با روسیه همکاری نظامی داشت، از سال 2011 درگیر بحران دائمی بوده است.
در این میان، تنها کشور بزرگ عربی خارج از حوزه نفوذ غرب که ثبات خود را حفظ کرده است، الجزایر است. کشوری که اخیرا عملیاتی شدن جنگنده های سوخو 57 در نیروی هوایی خود را تایید کرده است.
انتشار اولین تصاویر سوخو 57 عملیاتی در نیروی هوایی الجزایر همزمان با صحبت های علیکانوف، جهت گیری مشخص تری به گمانه زنی ها داده است. تحویل این جنگنده ها در ماه نوامبر تایید شد و الجزایر اکنون به اولین کاربر خارجی عملیاتی این هواپیما تبدیل شده است. از سوی دیگر کشورهایی مانند لیبی و سودان به دلیل بی ثباتی ناشی از مداخلات سیاسی و نظامی غرب عملاً از فهرست مشتریان بالقوه خارج شده اند.
روسیه در سال های گذشته تلاش کرده بود وارد بازار کشورهای همسو با غرب، از جمله امارات متحده عربی شود. اما فشارهای سیاسی و امنیتی غرب مانع از تحقق این هدف شد. مصر که پس از سال 2013 سیاست نسبتاً متعادلی را در پیش گرفت، همواره در خرید جنگنده های پیشرفته روسی با موانعی روبرو بوده است. تهدید تحریم های آمریکا باعث شد قاهره قرارداد خرید سوخو 35 را لغو کند و همین موضوع محدودیت های جدی پیش روی صادرات جنگنده های روسی را آشکار کرد.
ایران؛ یکی از گزینه های جدی
در میان تمامی گزینه ها، ایران یکی از محتمل ترین مشتریان سوخو 57 است. اسناد به دست آمده از دولت روسیه در اواخر سال 2025 نشان می دهد که مسکو قصد داشت همزمان با تحویل سوخو 35 به الجزایر، 48 فروند سوخو 35 به ایران و 6 فروند به اتیوپی ارسال کند.
نیروی هوایی ایران همچنان متکی به ناوگانی متشکل از جنگنده هایی مانند F-4 و F-5 است. این وضعیت ظرفیت بالایی برای جذب جنگنده های مدرن روسیه به ویژه ترکیب سوخو 35 و سوخو 57 ایجاد کرده است.
با توجه به زمان تحویل کمتر و پیچیدگی کمتر سوخو 35، این امکان وجود دارد که این جنگنده در کوتاه مدت نقش اساسی در تقویت توان هوایی ایران داشته باشد و سوخو 57 به عنوان مکمل پیشرفته تری برای ماموریت های حساس تر مورد توجه قرار گیرد. فوریت تهدیدات امنیتی، انتخاب گزینه سریعتر و کاربردی تر را منطقی می کند، حتی اگر سوخو 57 اولویت اولیه باشد.
تغییر موازنه نیروی هوایی در منطقه
هر گونه فروش گسترده Su-57 می تواند به طور جدی توازن قدرت هوایی در خاورمیانه را تغییر دهد. در حال حاضر اسرائیل تنها مالک جنگنده های نسل پنجم در منطقه است و الجزایر نیز چنین موقعیتی در آفریقا دارد. این در حالی است که جنگنده های اف-35 آی اسرائیل به دلیل نبود نرم افزار «بلوک 4» هنوز آمادگی کامل برای نبردهای پر شدت را ندارند.
در چنین شرایطی، استقرار ناوگان عملیاتی کامل سوخو 57 در اختیار ایران یا هر کشور دیگری در خاورمیانه، می تواند برتری هوایی قابل توجهی برای آن کشور ایجاد کند. به خصوص با توجه به اینکه این جنگنده تجربه رزمی زیادی در نبردهای مهم از جمله در جبهه اوکراین دارد.
همزمان با تحولات خاورمیانه، مذاکرات روسیه و هند در خصوص مجوز تولید سوخو 57 نیز به مراحل فنی پیشرفته ای رسیده است. منابع هندی از احتمال تجهیز اسکادران های خط مقدم این کشور به نسخه های بومی سازی شده این جنگنده خبر می دهند. انتظار می رود هند بزرگترین مشتری خارجی Su-57 باشد، در حالی که کشورهایی مانند ویتنام و کره شمالی نیز به عنوان مشتریان بالقوه در نظر گرفته می شوند.
