فردا – نگاهی به اظهارات دیپلماتهای ایرانی و دیگر مقامات سیاسی ایران که درباره پرونده هستهای اظهارنظر میکنند نشان میدهد که آنها همچنان معتقدند که فرمول برجام تنها راه دیپلماتیک برای حل پرونده هستهای تهران و واشنگتن است.
بر اساس گزارش فردا، فرمول برجام لزوماً به مفاد و جزئیات توافق هسته ای اشاره نمی کند، بلکه چارچوبی است که ایران برای گفت و گو با طرف های مقابل در مورد پرونده هسته ای تعریف کرده است. فرمولی که بر اساس اظهارات عباس عراقچی در رویدادهای مختلف می توان آن را اتخاذ اقدامات اعتمادساز جمهوری اسلامی در خصوص برنامه هسته ای و لغو تحریم های اقتصادی آمریکا در ازای این امتیازات خلاصه کرد.
چارچوب ثابت و ادبیات متفاوت
فرمول برجام اصطلاحی بود که عراقچی بارها در اظهارات رسانه ای خود از آن به عنوان مبنای مذاکره یاد کرد. فرمولی که البته مبتنی بر اصل تبادل امتیاز بین طرف های مذاکره است و مخلوق مذاکرات برجام نیست، بلکه آن توافق مصداق به ثمر نشستن فرمول مذکور است. فرمول برجام می گوید ایران از حق خود برای غنی سازی بر اساس نیاز خود چشم پوشی نمی کند، اما مایل به پذیرش محدودیت ها و تعهدات است. در مقابل، طرف مقابل باید تحریم های اقتصادی خود را حذف کند.
عراقچی در مصاحبه های اخیر خود همچنان به ترسیم این فرمول و چارچوب ادامه می دهد، اما از واژه فرمول برجام استفاده نمی کند. او نوامبر امسال در مصاحبه ای با الجزیره گفت: فرمولی که در سال 2015 استفاده شد هنوز قابل استفاده است.
وزیر امور خارجه در مصاحبه دیگری با الجزیره در سفر اخیر خود به قطر – پس از مذاکرات عمان – بر موضع حاکمیتی ایران مبنی بر عدم خروج از ذخایر اورانیوم این کشور، غنی سازی بر اساس نیاز ایران و آمادگی برای کاهش سطح آن تاکید کرد.
عراقچی اما در آخرین مصاحبه خارجی خود با شبکه راشاتودی، ضمن تاکید بر نیازهای کشور، از ادبیات مبتنی بر فرمول برجام فراتر رفت. او گفت: «اجازه دهید در مورد برداشتی که از آقای ویتکوف و آقای کوشنر در طرف معامله گرفتم به شما بگویم. من فکر میکنم که آنها سعی میکنند از جنگ اجتناب کنند و راهحل دیپلماتیک بیابند و این عاقلانهترین تصمیمی است که رئیس جمهور ترامپ میتواند بگیرد. به ما گفته می شود که قصد آنها یافتن راه حل مسالمت آمیز است. اگر آنها جدی هستند، ما نیز جدی هستیم، اگرچه هنوز کاملاً مطمئن نیستیم. ماهیت صلح آمیز غنی سازی مهم است. برای راکتورهای تولید برق، غنی سازی زیر 5 درصد مورد نیاز است. در برخی موارد خاص مانند راکتور تحقیقاتی تهران (TRR)، غنی سازی 20 درصد مورد نیاز است. بنابراین من معتقدم که می توانیم به توافقی بهتر از توافق اوباما یا برجام برسیم. من در بیست سال گذشته در زمینه مذاکرات هسته ای فعال بوده ام. می دانم که این دست یافتنی است. ما می توانیم به توافقی بهتر از قبل دست یابیم و می توانیم تضمین کنیم که سلاح هسته ای وجود نخواهد داشت. فقدان سلاح هسته ای نگرانی اصلی کسانی است که نگران هستند. ما می توانیم آن را تضمین کنیم.”
ترامپ در آن سوی میز است
یکی از مشکلات نظام بین الملل از ژانویه 2025 تا کنون این است که فردی مانند ترامپ در آن سوی میز قرار دارد. تحلیلگران داخلی تاکید می کنند که سیاست خارجی ترامپ به روش کلاسیک از اتاق های فکر و مراکز علمی نمی گذرد. این موضوع در کنار ویژگی های شخصیتی او و در جایگاه ریاست جمهوری آمریکا، شرایط را برای سازوکارهای نظام بین الملل سخت می کند. همیشه گفته می شود که او به دنبال توافقی فراتر از برجام است.
ترامپ سنگینترین تفاسیر را در مورد برجام و باراک اوباما بهعنوان رئیسجمهوری که تحت قدرت او توافق حاصل شد، اعمال کرده است. حتی قبل از اینکه در سال 2016 رئیس جمهور شود، به عنوان یک نامزد جمهوری خواه، در یکی از نظرات خود خطاب به کری گفت: “من نمی توانم باور کنم که کری چنین توافق وحشتناک و شرم آوری را امضا کرده است.”
همزمان در مبارزات انتخاباتی 2016، ترامپ طی سخنرانی در کمیته روابط عمومی آمریکا و اسرائیل (لابی IPEC)، مهمترین اولویت خود را در صورت پیروزی در انتخابات آن سال، برچیدن توافق هسته ای با ایران اعلام کرد. او در دوره اول ریاست جمهوری خود، تا زمانی که از برجام خارج شد، بارها تاکید کرد که برجام را ناشیانه ترین توافق، یک توافق هسته ای وحشتناک، فاجعه بار، یک توافق کلی بد و احمقانه می داند.
با توجه به اظهارات ترامپ در خصوص برجام، اظهارات فوق هسته ای وی در دو روز گذشته، تاکید وی بر عدم پذیرش غنی سازی در خاک ایران، بمباران تاسیسات هسته ای در جنگ 12 روزه و استقرار گسترده نیروهای نظامی در منطقه، این سوال جدی وجود دارد که آیا رئیس جمهور فعلی آمریکا سازوکار برجام را با توافق برجام می پذیرد یا خیر؟
