سناریوی تغییر حکومت با حربه قطع سوخت؟

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، بحران اقتصادی و سیاسی در کوبا وارد مرحله بی سابقه ای شده است. دولت هاوانا با اعلام تعطیلی مدارس و دفاتر غیر ضروری، به طور موثر وضعیت اضطراری انرژی را به رسمیت شناخت و از شهروندان خواست برای کاهش مصرف سوخت آماده باشند. در برخی مناطق مردم به ساخت اجاق های زغالی روی آورده اند و شبکه های داوطلبانه برای کمک به بیماران و سالمندان تشکیل شده است.

گزارش ها حاکی از آن است که کمبود سوخت حمل و نقل عمومی و فعالیت های تولیدی را مختل کرده و فشار معیشتی بر مردم افزایش یافته است. وضعیتی که در کنار تورم و کمبود کالاهای اساسی، فضای اجتماعی کوبا را بیش از پیش ملتهب کرده است.

امضای استراتژی فشار حداکثری توسط ترامپ

برخی از دیپلمات های مستقر در هاوانا معتقدند که دولت دونالد ترامپ به دنبال اجرای سناریوی تغییر رژیم در کوبا است. به گفته آنها، این استراتژی بر قطع مسیرهای عرضه سوخت و تشدید تحریم ها متمرکز است تا با فلج کردن اقتصاد، نارضایتی عمومی را به اعتراضات خیابانی تبدیل کند.

این رویکرد یادآور سیاست «فشار حداکثری» است که واشنگتن در سال های گذشته علیه کشورهای مستقل مخالف سیاست های آمریکا در پیش گرفته است. در این چارچوب ابزارهای اقتصادی جایگزین مداخله مستقیم نظامی شده و هدف ایجاد بی ثباتی داخلی از طریق فشار معیشتی است.

پیوند بین بحران کوبا و تحولات ونزوئلا

تحولات اخیر پس از تشدید تنش های آمریکا با متحد استراتژیک کوبا، ونزوئلا، شتاب گرفته است. هاوانا و کاراکاس در سال های گذشته همکاری های گسترده ای در زمینه انرژی داشته اند و بخشی از سوخت مورد نیاز کوبا از طریق همکاری با ونزوئلا تامین شده است.

هرگونه اقدام نظامی یا فشار قوی علیه ونزوئلا می تواند زنجیره تامین انرژی کوبا را مختل کند و این موضوع بحران کنونی را وارد مرحله حاد کرده است. تحلیلگران معتقدند واشنگتن با هدف قرار دادن پیوندهای منطقه ای در تلاش است تا محور مقاومت در آمریکای لاتین را تضعیف کند.

زندگی بدون سوخت؛ جامعه در حالت بقا

در شرایط کنونی جامعه کوبا وارد مرحله «انطباق اضطراری» شده است. استفاده از سوخت‌های جایگزین، کاهش ساعات کاری، تعطیلی بخش‌هایی از خدمات عمومی و تشکیل شبکه‌های حمایتی اجتماعی مردمی نشانه‌های گذار کشور به اقتصاد بقا است.

با این حال، تجربه تاریخی کوبا در مواجهه با تحریم های بلندمدت آمریکا نشان می دهد که دولت این کشور تلاش می کند با بسیج ظرفیت های داخلی از تبدیل بحران اقتصادی به فروپاشی سیاسی جلوگیری کند.

بحران کنونی کوبا فقط یک چالش اقتصادی نیست، بلکه بخشی از تقابل گسترده‌تر بین واشنگتن و دولت‌های مستقل در آمریکای لاتین است. در حالی که دولت ترامپ متهم به دنبال کردن سناریوی فشار حداکثری برای تغییر رژیم است، هاوانا تلاش می کند با مدیریت شرایط اضطراری انرژی و تکیه بر همبستگی اجتماعی از تبدیل بحران به بی ثباتی سیاسی جلوگیری کند.

کوبا در ضعیف ترین موقعیت در دهه های اخیر

پس از چهار سال رکود اقتصادی، تورم فزاینده و مهاجرت نزدیک به 20 درصد از جمعیت، کوبا در شکننده ترین وضعیت خود در دهه های اخیر قرار دارد. کاهش درآمدهای ارزی، کاهش محدودیت‌های گردشگری و انرژی، توانایی دولت در مدیریت بحران را بسیار کاهش داده و فشار معیشتی بر شهروندان افزایش یافته است.

تحلیلگران بر این باورند که ادامه کمبود سوخت چرخه تولید و توزیع کالا را مختل کرده و اقتصاد را وارد فاز «فلج تدریجی» کرده است. وضعیتی که می تواند تبعات اجتماعی و امنیتی داشته باشد.

تمرکز واشنگتن بر قطع نفت؛ روز بعد نامشخص است

منابع دیپلماتیک در هاوانا می گویند که نماینده آمریکا برنامه مشخصی برای مدیریت پیامدهای پس از فشار حداکثری ارائه نکرده و تمرکز اصلی بر قطع مسیرهای عرضه نفت و تشدید فشار اقتصادی است. این رویکرد به سیاست های دولت دونالد ترامپ نسبت داده می شود. سیاستی که مبتنی بر استفاده از ابزارهای اقتصادی برای ایجاد تغییرات سیاسی در کشورهای هدف است.

منتقدان این استراتژی هشدار می دهند که نبود برنامه برای «روز بعد» می تواند کشور را به خلاء مدیریتی و بی ثباتی گسترده سوق دهد. سناریویی که در دیگر موارد مداخله جویانه آمریکا مورد بحث قرار گرفته است.

اختلال در کمک های بشردوستانه

بحران سوخت اکنون فعالیت های امدادی برنامه جهانی غذا را نیز با مشکل مواجه کرده است. این آژانس به افراد آسیب دیده از طوفان سال گذشته کمک می کرد، اما کمبود سوخت توزیع مواد غذایی و اقلام ضروری را کند کرده است.

دیپلمات ها هشدار می دهند که کاهش سوخت برای تولید برق، تامین آب و حمل و نقل غذا می تواند منجر به رنج گسترده در مناطق شهری در عرض چند هفته شود. جایی که وابستگی بیشتری به شبکه های توزیع متمرکز وجود دارد. از سوی دیگر برخی از مناطق روستایی به دلیل اتکا به منابع محلی ممکن است شرایط قابل تحمل تری داشته باشند.

بحران انرژی و سایه بی ثباتی اجتماعی

کاهش یا محدودیت جدی سوخت عواقبی فراتر از صرفه اقتصادی دارد. از برهم زدن بیمارستان ها و زیرساخت های حیاتی گرفته تا کاهش امنیت غذایی. با مهاجرت دسته جمعی که بخشی از نیروی کار کوبا را کاهش می دهد، هر بی ثباتی جدید می تواند مهاجرت را تشدید کند.

ناظران منطقه ای بر این باورند که آنچه امروز در کوبا می گذرد نه تنها یک بحران داخلی است، بلکه بخشی از رقابت ژئوپلیتیکی گسترده تر ایالات متحده با دولت های مستقل در آمریکای لاتین است. رقابتی که ابزار اصلی آن فشار اقتصادی و محدود کردن منابع انرژی است.

روبیو از میامی تا مرکز تصمیم گیری

مارکو روبیو که فرزند مهاجران کوبایی است، سالهاست که از منتقدان سرسخت دولت هاوانا بوده و آزادی کوبا را یکی از محورهای سیاسی خود قرار داده است. حضور وی در کنار دونالد ترامپ در تحولات اخیر آمریکای لاتین به ویژه پس از تحرکات واشنگتن علیه ونزوئلا، جایگاه وی را در سیاست خارجی آمریکا برجسته تر کرده است.

اکنون با تشدید تحریم های سوخت علیه کوبا، بسیاری بر این باورند که سرنوشت این جزیره بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات روبیو گره خورده است.

تحریم سوخت و اعلام وضعیت اضطراری

دولت ترامپ با اعمال محدودیت‌های مؤثر برای ارسال سوخت خارجی به کوبا و تهدید به وضع تعرفه‌ها علیه کشورهای تأمین‌کننده، عملاً بزرگراه انرژی کشور را هدف قرار داده است. در پی این اقدام، دولت کوبا اعلام کرد که سوخت هواپیماها رو به اتمام است و برخی از شرکت های هواپیمایی پروازهای خود را به حالت تعلیق درآورده اند.

هاوانا وضعیت اضطراری اعلام کرده، هفته کاری چهار روزه را اجرا کرده و ساعات مدرسه را کاهش داده است. نشانه های ورود کشور به فاز مدیریت بحران انرژی.

فشار برای تغییر یا مذاکره؟

کاخ سفید امیدوار است که کمبود سوخت کوبا را به پای میز مذاکره بکشاند. بدون اینکه واشنگتن مسئول مستقیم فروپاشی اقتصادی باشد. با این حال مقامات کوبا تاکید کرده اند که مایل به گفتگو هستند اما ساختار تک حزبی خود را تغییر نمی دهند.

در این میان، روبیو با دو فشار همزمان مواجه است: از یک سو، تندروهای کوبایی-آمریکایی که خواستار تشدید کامل فشارها هستند و از سوی دیگر، نگرانی از اینکه تشدید بحران او را به چهره اصلی یک فاجعه انسانی تبدیل کند.

سایه “مردم قایق” بر فراز فلوریدا

تجربه تاریخی مهاجرت دریایی کوبا به سواحل فلوریدا هنوز در حافظه سیاسی آمریکا زنده است. هر فروپاشی شدید اقتصادی می تواند موج جدیدی از مهاجرت ایجاد کند. مسیری حدود 140 کیلومتر که بارها به بحران انسانی تبدیل شده است.

اگر بحران عمیق تر شود، روبیو ممکن است نه به عنوان معمار “رهایی” بلکه به عنوان نمادی از فشار اقتصادی که منجر به رنج گسترده شهروندان شده است، دیده شود.

تفاوت کوبا و ونزوئلا

بر خلاف ونزوئلا، که ساختار قدرت به عنوان چندپاره توصیف می‌شود، ساختار سیاسی کوبا منسجم‌تر و امن‌تر ارزیابی می‌شود. این امر احتمال فروپاشی سریع را کاهش می دهد و سناریوی فشار حداکثر را پیچیده می کند.

در عین حال، برخلاف ونزوئلا، کوبا منابع طبیعی گسترده ای برای جلب توجه اقتصادی واشنگتن ندارد. موضوعی که محاسبات ژئوپلیتیکی را متفاوت می کند.

سناریوی دوگانه؛ فشار یا مدیریت کنترل شده بحران؟

برخی منابع غربی گزارش داده اند که واشنگتن حتی در حال بررسی محموله های محدود سوخت برای جلوگیری از فروپاشی کامل زیرساخت های حیاتی کوبا است. اقدامی که می تواند در عین حال ابزار فشار و اهرمی باشد.

به نظر می رسد روبیو ترجیح می دهد که کوبا در وضعیت “درگیری کنترل شده” باقی بماند. نه آنقدر پایدار است که از فشار رها شود و نه آنقدر فروپاشیده که بحران انسانی و موج مهاجرت هزینه سیاسی سنگینی برای واشنگتن ایجاد کند.

تحولات اخیر نشان می دهد که کوبا به یکی از گره های مهم رقابت ژئوپلیتیک آمریکا در نیمکره غربی تبدیل شده است. نقش مارکو روبیو در این امر تعیین کننده خواهد بود. او می تواند معمار فشارهای سخت تر یا طراح مدلی از نفوذ تدریجی باشد.

اما در هر دو سناریو، خطر اصلی متوجه مردم کوبا است. مردمی که با قدرت سیاسی دست و پنجه نرم می کنند، بازی، کمبود سوخت، خدمات عمومی محدود و نگران آینده ای نامعلوم هستند.