بعدی- آخرین مصاحبه استیو ویتکاف، مشاور و نماینده ویژه دونالد ترامپ در امور خاورمیانه با فاکس نیوز ابعاد جدیدی از رویکرد آمریکا در مذاکرات هسته ای با ایران را آشکار کرده است. این مصاحبه که چند روز پس از پایان دور دوم مذاکرات در ژنو انجام شد حاوی نکاتی است که می تواند به درک بهتر خطوط قرمز و اهداف طرف آمریکایی کمک کند. در ادامه ۹ محور مهم این گفتگو را مرور می کنیم:
1- تسلیم یا مذاکره؟
ویتکاف در گفتگو با لارا ترامپ اظهار داشت که ترامپ کنجکاو است که چرا ایران علیرغم فشارهای نظامی گسترده آمریکا تسلیم نشده است. اگرچه او سعی کرد از استفاده از کلمه تسلیم پرهیز کند و ناخواسته در اواسط مصاحبه به آن اذعان کرد، اما این عبارت یادآور عبارت «تسلیم بدون قید و شرط» است که ترامپ قبلاً در حساب کاربری خود در جنگ 12 روزه ذکر کرده بود. این اظهارات بار دیگر این پرسش را برجسته می کند که آیا هدف واشنگتن گفتگو برای حل اختلافات است یا مجبور کردن ایران به عقب نشینی کامل و پذیرش بدون قید و شرط خواسته های آمریکا.
2- افزایش تجهیزات نظامی با هدف ارعاب
ویتکاف به صراحت گفت که رئیس جمهور آمریکا متعجب است که چرا ایران تحت فشار حضور گسترده نیروی دریایی آمریکا در منطقه تسلیم نشده است. این سخنان نشان می دهد که هدف اولیه رئیس جمهور آمریکا ترساندن طرف ایرانی در میانه مذاکرات با آوردن تجهیزات نظامی گسترده به منطقه و سوق دادن آن به سمت اولین موردی که به آن اشاره کردیم، یعنی «تسلیم کامل» بوده است. این موضوع مورد توجه تحلیلگران مختلف است.
3- لجاجت مذاکره کنندگان ایرانی
از صحبت های ویتکاف می توان به «لجبازی» تیم ایران پی برد. این اظهارات فعلی ویتکاف مشابه سخنانی است که ترامپ چند روز پیش بیان کرد.
ترامپ چند روز پیش در مصاحبه ای با خبرنگاران در ایر فورس وان، ایران را یک «مذاکره کننده سرسخت» توصیف کرد. مجموعه این اظهارات نشان می دهد که تهدیدات نظامی نتوانسته مواضع تهران را در برابر طرف آمریکایی تغییر دهد. چند روز پیش یک دیپلمات فرانسوی که تجربه مذاکره با دیپلمات های ایرانی را داشت، این تجربه را ترسناک توصیف کرد.
4- ادامه اختلاف بر سر غنی سازی
مهمترین محور مناقشه بحث غنی سازی است. ویتکاف گفت که ترامپ قبل از شروع مذاکرات به او و جرد کوشنر دستور داده بود که «نباید غنیسازی شود» و حتی بر «مصادره همه مواد غنیشده» تأکید کرد. این نشان می دهد که موضوع اصلی غنی سازی همچنان گره اصلی مذاکرات است. در حالی که ویتکاف از ماموریت «غنی سازی صفر درصد» صحبت می کرد، عباس عراقچی اعلام کرد که آمریکا رسما چنین خواسته ای را در مذاکرات مطرح نکرده است. این تناقض ابهام موضع واقعی واشنگتن را برجسته می کند.
5- صفر درصد یا غنی سازی نمادین؟
همزمان، گزارش هایی در سایت خبری اکسیوس منتشر شده است که نشان می دهد دولت ترامپ در حال بررسی امکان ادامه «غنی سازی نمادین» است. مشروط بر اینکه منجر به ساخت سلاح نشود. این موضوع این احتمال را تقویت می کند که موضوع «غنی سازی صفر درصد» تاکتیکی برای فشار حداکثری بر میز مذاکره علیه ایران باشد.
6- سرنوشت ذخایر 60 درصد اورانیوم
ویتکاف از “مصادره تمام اورانیوم غنی شده” صحبت کرد. ایران حدود 400 کیلوگرم اورانیوم با 60 درصد غنی سازی دارد. رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز اخیراً در مورد محل این ذخایر اظهار نظر کرده است. به نظر می رسد سرنوشت این مواد یکی از دغدغه های اصلی احزاب غربی باشد.
7- نقش کوشنر و ویتکاف در مذاکرات غیر مستقیم
برخلاف روال معمول که وزارت امور خارجه آمریکا مرکز مذاکرات است، ترامپ اختیارات گسترده ای را به کوشنر و ویتکاف داده است. دو شخصیتی که سابقه سیاسی کلاسیک ندارند و بیش از حلقه نزدیک شخصی ترامپ به حساب می آیند. ترامپ چند روز پیش گفته بود که به طور غیرمستقیم در این مذاکرات حضور دارد. این روش شخصی سازی فرآیند مذاکره توسط رئیس جمهور آمریکا را نشان می دهد.
8- تردیدهای مداوم در مورد صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران
نکته دیگری که در سخنان ویتکاف مشهود بود، ادامه شک و تردیدها در مورد برنامه صلح آمیز هسته ای ایران بود. موردی که در سال های اخیر بارها برای فشار بر ایران تکرار شده است. ویتکاف در بخشی از این گفتوگو گفت: ایرانیها میگویند که پروژه هستهای آنها صلحآمیز است، اما بیش از آنچه نیاز است غنیسازی میکنند. این در حالی است که ایران سال ها با بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی همکاری داشته و موارد مورد نیاز خود را برای غنی سازی به صراحت اعلام کرده است.
به عنوان مثال علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی در مصاحبه اخیر خود با الجزیره با اشاره به راکتور تهران گفته است که تولید دارو برای بیماران سرطانی نیاز به اورانیوم 20 درصد دارد و این موضوع زیر نظر این سازمان انجام می شود و امری پنهانی نیست.
9- تکرار ادعای فرار هسته ای یک هفته ای
آخرین نکته این است که ویتکاف مدعی شد که ایران “ممکن است تنها یک هفته با مواد لازم برای ساخت بمب هسته ای فاصله داشته باشد.” این ادعا و بحث فرار هسته ای ایران سال هاست که توسط مقامات آمریکایی مطرح شده و بیشتر با هدف سیاسی بیان می شود. به عنوان مثال، سه سال پیش، «جن ساکی» سخنگوی وقت کاخ سفید در یک سخنرانی مدعی شد که زمان فرار هسته ای ایران از یک سال به چند هفته یا کمتر کاهش یافته است. جملاتی که در طول سالیان متمادی بارها تکرار شده و هیچ سندی برای اثبات آن ارائه نشده است.
خلاصه
مصاحبه ویتکاف نشان می دهد که در حالی که مذاکرات ادامه دارد، شکاف اصلی بر سر غنی سازی و سرنوشت ذخایر اورانیوم باقی مانده است. در عین حال، واشنگتن در تلاش است تا با ترکیب فشار نظامی، روایت های رسانه ای و تهدید به اقدام محدود، دست بالا را در میز مذاکره به دست آورد. رویکردی که هنوز مشخص نیست به توافق یا تشدید تنش ها منجر خواهد شد.
