دهه 1340 ایران را می توان دهه طلایی اقتصاد ایران نامید. اقتصاد در ابتدای دهه از رکود خارج شد، صنعتی شدن شتاب گرفت و دولت توانست رشد اقتصادی را با ثبات نسبی ترکیب کند. در همین مدت گزارش ها حاکی از رشد متوسط سالانه حدود 12 درصد و تورم 2.5 درصدی است.
به گزارش دنیای اقتصاد، اما الگوی توسعه در دهه 1340 به دو دلیل نتوانست رشد اقتصادی پایداری را فراهم کند. زیرا از یک سو حمایت تجاری و اعتباری که مبنای سیاست صنعتی آن دوره بود، با ایجاد انحصار داخلی برای صنایع، انگیزه رقابت و نوآوری را کاهش داد و از سوی دیگر، تشکیل شبکه ای از ذینفعان، امکان گذار به سمت صادرات محوری را از بین برد.
اگرچه حاکمیت تکنوکراسی در دهه 1340 توانست دهه درخشانی را برای کشور رقم بزند; اما مهمترین چیز این است که ادامه آن موفقیت ها ممکن نبود. بخش مهمی از صنعتی شدن با منطق «جایگزینی واردات» انجام شد و تولید داخلی با حمایت تجاری دولت رشد کرد.
اما همین حامیان از یک نقطه به بعد کم کم نوعی انحصار یا شبه انحصار داخلی را می سازند و به ضد خود روی می آورند. زمانی که رقابت خارجی با اعمال تعرفههای واردات محدود میشود و ورود رقبای جدید به مجوزها، رانتها و ارتباطات گره میخورد، به جای اینکه مجبور به نوآوری و کاهش هزینهها و بهبود کیفیت برای بقا شوند، شرکتهای مستقر میتوانند با انحصار بازار داخلی به حیات خود ادامه دهند. در نتیجه، انگیزه رقابت و نوآوری ضعیف می شود.
یک عدد بسیار گویا این است که در سال 1345 حدود 55 درصد واردات مورد نیاز صنعت بود. اما صادرات صنعتی تنها حدود 10 درصد از صادرات را تشکیل می داد. به بیان ساده، صنعت از نظر ارز «مصرف کننده» بود و برای رشد به ارز نیاز داشت. اما خود این صنعت ارز چندانی تولید نکرد.
آمارها نشان می دهد که الگوی توسعه اقتصادی و صنعتی در دهه 1340 به گونه ای بود که صنایع ایران نیاز روزافزونی به واردات داشتند. در حالی که نتوانسته اند صادرات خود را توسعه دهند. واردات ایران در ابتدای دهه 1340 حدود یک میلیارد دلار بود و در پایان این دهه به حدود 4.3 میلیارد دلار رسید. این در حالی است که صادرات کالاهای غیرنفتی در این مدت 250 میلیون دلار افزایش یافت و تنها به 379 میلیون دلار رسید.
رقابت پذیری، امکان ورود و خروج بنگاه ها، حقوق مالکیت قابل اعتماد، ثبات نظارتی، سیستم مالی کارآمد برای تامین مالی پروژه های نوآورانه، سرمایه انسانی و مهارت های قابل انتقال و زیرساخت های نهادی برای جذب و انتشار فناوری نقشی بی بدیل در رشد پایدار دارند.
اما به گفته کارشناسان، گذار از سیاست های صنعتی حمایت گرایانه و درون گرایی اقتصادی به آزادسازی فضای کسب و کار، ثبات کلان اقتصاد و برون گرایی اقتصادی با ایجاد انگیزه برای رقابت و افزایش بهره وری می تواند رشد اقتصادی پایداری را برای اقتصاد ایران ایجاد کند.
