به گزارش ایرنا به نقل از الجزیره، اسناد اخیر منتشر شده از جفری اپستین، میلیاردر آمریکایی، تنها به رسوایی های شخصی یا شبکه های نفوذ مالی محدود نمی شود، بلکه در میان مکاتبات متعدد وی، اشارات سیاسی و امنیتی قابل توجهی نیز به چشم می خورد. از جمله موارد مربوط به ترکیه و سیاست های داخلی آن و نقش رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور این کشور در بازتعریف موقعیت منطقه ای کشورش.
همانطور که در متن نامه اشاره شد، این مراجع نه در قالب یک گزارش رسمی، بلکه در چارچوب ارزیابی ها و یادداشت های متقابل ارائه شده است که بیانگر دیدگاه های طرف های مختلف در مورد تحولات ترکیه در سال های اخیر است.
پس این اسناد در مورد اردوغان چه می گویند؟ آنها چگونه تغییراتی را که در صحنه نظامی، سیاسی و موسسات آموزشی ترکیه رخ داده است ترسیم می کنند؟ آنها چه نکاتی را درباره دوران پس از کودتای نافرجام 2016 در ترکیه فاش می کنند؟
الجزیره در پاسخ به این پرسشها، اردوغان را رهبری توصیف کرد که با مناقشات منطقهای بهویژه با کابینه بنیامین نتانیاهو سروکار داشته است، نه به عنوان یک ماده لفاظی صرف برای مصرف داخلی، بلکه به عنوان یک درگیری واقعی سیاسی و دیپلماتیک در عمل.
در مکاتبات اپستین در توضیح مستقیم این موضوع آمده است که اردوغان در حال پاکسازی صفوف ارتش ترکیه از افرادی است که از لحاظ تاریخی روابط خوبی با اسرائیل داشته اند. اشاره به تغییرات درون تشکیلات نظامی که این نامه ها نه به عنوان اقدامات اداری مجزا، بلکه به عنوان بخشی از یک رویکرد گسترده تر برای بازسازی دولت.
در این زمینه، مکاتبات نشان میدهد که موضع اردوغان در قبال سیاستهای اسرائیل بهعنوان یک گفتمان پوپولیستی و گذرا نیست، بلکه بهعنوان یک عامل فشار واقعی در یک مرحله منطقهای که از آن به عنوان مرحله «ضعف اسرائیل» یاد میشود، تلقی میشود.
مکاتبات از زبان قابل توجهی در توصیف این تکامل استفاده می کنند. از جمله اشاره به اینکه اردوغان “عضلات عثمانی جدید خود را به نمایش گذاشت”؛ تفسیری که منعکس کننده این تصور است که سیاست ترکیه تلاشی برای بازیابی نقش فعال تاریخی، دیپلماتیک و منطقه ای است. رویکردی که فراتر از چارچوب ائتلاف های سنتی است.
در این چارچوب، ترکیه در اسناد به عنوان کشوری معرفی شده است که به دنبال کاهش دامنه نفوذ خارجی بر تصمیمات امنیتی خود و سازماندهی مجدد روابط خود با مراکز نفوذ منطقه است. این امر باعث نارضایتی آشکار در برخی مکاتبات شده است. مکاتباتی که نشان دهنده نارضایتی غرب از تحولی است که از یک سو به ارتش ترکیه استقلال از وابستگی خارجی و از سوی دیگر انسجام در ساختار داخلی و تصمیم گیری می دهد.
ترکیه به عنوان یک هدف امنیتی، نه فقط یک حزب فعال
برخی از مکاتبات مندرج در اسناد اپشتاین فراتر از توصیف سیاستهای ترکیه است و به وجود فعالیتهای اطلاعاتی غیرمستقیم اشاره میکند که – طبق متون – برای فشار بر ترکیه و ایران مورد استفاده قرار گرفته است. در اینجا نیز از حزب اتحاد دموکراتیک (PYD) در مکاتبات به عنوان ابزار فشار در درگیری های منطقه ای گسترده تر یاد شده است.
کودتای نافرجام سال 2016 در ترکیه جایگاه ویژه ای در اسناد دارد. نه از منظر جزئیات درونی آن، بلکه از نظر حرکت های بیرونی پس از آن.
بر اساس متون موجود، اسناد مکاتباتی را بین یکی از وکلای رهبر سازمان گولن با جفری اپشتاین فاش کرد که طی آن درخواست حمایت برای تضمین حمایت از گولن در برابر تعقیب قضایی و امنیتی ترکیه صورت گرفت. در حالی که قبل از مرگ در ایالت پنسیلوانیا اقامت داشت و در آنجا دفن شد.
این مکاتبات بعد دیگری از تصویر ترکیه را در اسناد منعکس می کند. جایی که تحولات اجتماعی و فرهنگی برای برخی از نخبگان مرتبط با مؤسسات آموزشی غرب گرا عامل نگران کننده تلقی شده است. نخبگانی که از تلاش برای فاصله گرفتن تدریجی از اصول سکولار در زندگی عمومی نارضایتی قابل توجهی نشان می دهند.
اسناد اپستین معنای وسیع تری پیدا می کند. زیرا آنها برای ثبت مواضع یا نظرات کافی نیستند، اما این درک را منعکس می کنند که ترکیه دیگر یک بازیگر حاشیه ای در اطراف صحنه نیست و به یک طرف حاضر در محاسبات تعادل و نگرانی در عین حال تبدیل شده است.
تصویر ترکیه به عنوان اسناد نقاشی شده است
با نگاهی به تمام این محورهای قبلی در کنار هم، متوجه میشویم که مکاتبات اپشتاین ایدهای از ترکیه بهعنوان کشوری ارائه میکند که در حال گذراندن مرحلهای از تحول عمیق است. تحولی که فراتر از اصلاحات جزئی یا واکنش های مقطعی است.
بر اساس آنچه در اسناد مشاهده می شود، روند سازماندهی مجدد نهاد نظامی با بررسی موقعیت کشور در محیط منطقه ای آن تلاقی می کند. نکته قابل توجه این است که ترکیه بر اساس اسناد اپشتاین، نه به عنوان کشوری که خود را با موازنه های تحمیل شده تطبیق می دهد، بلکه به عنوان بازیگری معرفی می شود که توانایی تأثیرگذاری بر این توازن ها و حتی برهم زدن آن ها در برخی موارد را دارد. این لحن نگرانی و نارضایتی در برخی پیام ها را توضیح می دهد.
از این منظر، اسناد این درک را نشان میدهد که تحولات ترکیه فقط یک موضوع داخلی نبوده، بلکه تحولی با بازتاب گستردهتر در صحنههای منطقهای و بینالمللی بوده است.
حرف پایانی
اهمیت آنچه در اسناد اپشتاین در مورد ترکیه و اردوغان گفته می شود به این دلیل نیست که روایت کامل یا توصیف نهایی مسیر یک کشور را ارائه می دهد، بلکه به این دلیل است که نشان می دهد چگونه برخی محافل به تغییراتی که در نقش ترکیه در سال های اخیر رخ داده است، نگاه کرده اند.
این اسناد به ترکیه بهعنوان یک نهاد پویا میپردازد که اولویتهای خود را دوباره تنظیم میکند، حضور خود را بازتعریف میکند و بحثهای گستردهای را در مورد جهتگیریهای سیاسی، امنیتی، فرهنگی و حتی منطقهای و بینالمللی برانگیخته است.
در این زمینه، اسناد اپستین معنای وسیع تری پیدا می کند. زیرا آنها برای ثبت مواضع یا برداشت ها کافی نیستند، بلکه این درک را نشان می دهند که ترکیه دیگر یک بازیگر حاشیه ای در اطراف صحنه نیست، بلکه به یک طرف حاضر در محاسبه تعادل و نگرانی در عین حال تبدیل شده است. که خواندن این اسناد را بخشی از درک گسترده تر از تبدیل ترکیه به بازیگری می کند که نادیده گرفتن آن سخت است.
