فردا – سومین دور مذاکرات هسته ای ایران و آمریکا روز پنجشنبه در ژنو برگزار شد. این مذاکرات تا حدودی با مذاکرات قبل از جنگ و دو دور قبلی که از بهمن ماه آغاز شده بود متفاوت بود. از دور دوم مدیرکل آژانس نیز به این بحث ها اضافه شده است.
بر اساس گزارش فردا، روز پنجشنبه برای اولین بار در تمام این دوره ها، ایران و آمریکا دو نشست در یک روز صبح و عصر برگزار کردند. موضوعی که مورد توجه تحلیلگران و رسانه ها نیز قرار گرفت و اتفاق جدیدی به حساب می آید.
پشت سه خط قرمز ایستاده
خبرها حاکی از آن است که هیئت های مذاکره کننده ایران و آمریکا در این دور از مذاکرات پشت سه خط قرمز ایستادند: تعطیلی سایت های هسته ای، غنی سازی صفر، تحویل مواد هسته ای. اطلاعات رسمی درباره خواسته های حداکثری طرف آمریکایی منتشر نشده است، اما گمانه زنی های رسانه ای حاکی از آن است که هیئت واشنگتن از خط قرمز غنی سازی صفر عدول نخواهد کرد.
با توجه به اینکه این شرایط با بمباران سایت های هسته ای ایران در تیرماه 1404 ایجاد شد، تمرکز آمریکایی ها بر این است که سایت ها بازسازی نشوند و فعالیت در آنها از سر گرفته نشود. پیشتر برخی منابع گفته بودند که ممکن است آمریکایی ها با سطح غنی سازی تحقیقاتی در ایران موافقت کنند. اما از سوی دیگر گفته می شود که آمریکایی ها نه تنها خواهان غنی سازی صفر هستند، بلکه می خواهند تاسیسات ایران را نیز برچیده کنند. با توجه به اهمیت موضوع غنی سازی برای دو طرف، باید توجه داشت که پیشرفت این روند دیپلماتیک و رسیدن به یک نتیجه احتمالی ارتباط مستقیمی با حل موضوع غنی سازی دارد. نیویورک تایمز مدعی شد که ایران این سه پیشنهاد را روی میز گذاشته است: “این کشور پیشنهاد تعلیق فعالیت های هسته ای و غنی سازی اورانیوم را به مدت 3 تا 5 سال خواهد داد. به یک کنسرسیوم هسته ای منطقه ای بپیوندید و غنی سازی را تا سطح 1.5 درصد برای تحقیقات پزشکی حفظ کنید.”
موضوع مواد هسته ای
توجه به خط قرمز غنی سازی نباید باعث شود که توجه به خط قرمز باقیمانده مواد هسته ای در خاک ایران را فراموش کنیم. ایران اعلام کرده است که مواد هسته ای خود را حذف نخواهد کرد و تنها مایل است ذخایر اورانیوم غنی شده خود را در سطوح مختلف بسته به امتیازات طرف مقابل و آنچه توافق شده است، رقیق کند. در دوره سوم، موضوع سرنوشت مواد هسته ای بیش از دوره های قبل مطرح بود و از صرف توجه به ذخایر 60 درصدی فراتر رفت. این رسانه مدعی شد که طرف آمریکایی خواستار خروج تمامی ذخایر اورانیوم ایران (حدود 10 تن) با درصدهای مختلف است. نام کشور ثالث ذکر نشده است و رسانه ها مدعی هستند که آمریکا خواهان انتقال این ذخایر به خاک آمریکا است. این در حالی است که ایران روز گذشته بار دیگر و برای چندمین بار اعلام کرد که ذخایر خود را خارج نمی کند، این مطالبات از سوی آمریکا به رسانه ها درز می کند. سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز یکی از عوامل موثر در دستیابی به توافق است.
موضوع تحریم ها
موضوع لغو تحریمهای ایران در قبال پذیرش محدودیتهای زمانی در موضوع هستهای همچنان مطرح است. ایران به طور جدی خواستار لغو تحریم ها است اما آمریکایی ها در اظهارات خود از لغو تحریم ها صحبت نمی کنند. تحلیل ها حاکی از آن است که آمریکایی ها با توجه به شرایط، تمایلی به دادن امتیازات ویژه و قابل توجهی در خصوص لغو تحریم ها علیه ایران ندارند. در حالی که موضوع لغو تحریم ها یک اصل محوری برای جمهوری اسلامی تلقی می شود. هنوز مشخص نیست که آمریکایی ها در این زمینه تا کجا پیش خواهند رفت.
جو مثبت یا تلاش برای همگام شدن با زمان؟
برگزاری دو جلسه مذاکره در یک روز و خروج نکردن آمریکایی ها از میز مذاکره مهم ترین اتفاقی بود که در این دور از مذاکرات رخ داد. ایران و آمریکا در جریان مذاکرات بهار 1404 که در مسقط و رم به مدت 5 دور انجام شد بیش از یک دور مذاکره نداشتند و پس از پایان مذاکرات که معمولاً سه ساعت به طول می انجامید، مذاکرات را ترک کردند. اما این بار برای اولین بار مذاکرات در دو نوبت انجام شد. تحلیلگران دو نوع دیدگاه در این مورد دارند. یک نگاه نشان می دهد که ایران و آمریکا نقاط مشترکی پیدا کرده اند و در تلاش برای یافتن راه حل هستند. نگاه دیگر نیز از کوتاهی زمان خبر می دهد. زیرا به موازات مذاکرات در حال انجام در ژنو، اخباری از این دست ترامپ فردا تصمیم می گیرد که مذاکرات با ایران را ادامه دهد یا ترامپ در جلسه توجیهی امنیتی روزانه کاخ سفید در ساعت 19:30 به وقت تهران شرکت خواهد کرد. او بر فضا نیز تأثیر گذاشت.
اهمیت تصمیم گیری سیاسی
بخش مهمی از تجربه دیپلماتیک در جهان نشان می دهد که رسیدن به توافق زمانی حاصل می شود که اراده سیاسی برای انجام آن وجود داشته باشد. در مورد ایران، توافق هسته ای برجام که در دولت دوم اوباما حاصل شد، نمونه بارز این اصل بود. زمانی که روند دیپلماتیک شکل گرفت و به این نتیجه رسیدند که اراده سیاسی برای رسیدن به این نتیجه در تهران و واشنگتن وجود دارد. این بار موضوع اراده سیاسی دو طرف مورد توجه است و این سوال وجود دارد که آیا تهران و واشنگتن هر دو خواهان دستیابی به توافق سیاسی هستند یا خیر؟ زیرا وقتی این اراده وجود داشته باشد می توان با جزئیات فنی موافقت کرد. این مذاکرات به گونه ای به دور سوم رسید که شرایط تهران و واشنگتن با همه دورهای قبلی متفاوت است.
