بعدی- در دنیایی که مدام ما را برای یافتن علایق و رویاهای خود فرا می خواند، یک سوال متفاوت و اساسی وجود دارد: واقعاً انسان ها برای انجام چه کاری ساخته شده اند؟
به گزارش به گزارش میهن تجارت به نقل از Psychology Today، در هواپیما، کلاس درس و پشت میزهای قهوه، یک سوال رایج بارها و بارها تکرار می شود: یک فرد با زندگی خود چه کند؟ چه چیزی بسازیم و چه کسی شویم؟ اکثر این سوالات با لحنی جدی و دوستانه مطرح می شوند و پاسخ فوری می طلبند. اما در مقابل این دغدغه آشنا، پرسش اساسی تری مطرح می شود; سوالی که مسیر گفتگو را تغییر می دهد: انسان برای انجام چه کاری طراحی شده است؟
این سؤال معمولاً با یک سکوت کوتاه همراه است. مکثی که نشان می دهد موضوع به سطح عمیق تری از انتخاب شغل یا دنبال کردن یک علاقه شخصی رسیده است. زیرا این سوال یک بازی زبانی نیست، بلکه تغییری اساسی در دیدگاه معنا و هدف زندگی است.
در دنیای امروز، تخیل جمعی بیش از هر چیز معطوف به «خواستن» است: آنچه میخواهیم داشته باشیم، آنچه میخواهیم شویم و آنچه میخواهیم به دیگران ثابت کنیم. اما خواستن پدیده ای ناپایدار است. میل با شرایط، سن و تجربه تغییر می کند و گاه بیشتر شبیه نوعی اشتها است که ظاهری آرمان گرایانه به خود گرفته است تا معنایی. در مقابل، سؤال «طراحی» به لایه عمیقتری اشاره دارد: به ترکیب خاصی از استعدادها، خلق و خو و شرایطی که مسیر زندگی هر فرد را شکل میدهد.
در گذشته این سوال اغلب ساده تر و متواضعانه تر پرسیده می شد: استعدادهای شما چیست؟ چنین سؤالی مبتنی بر این فرض بود که در وجود هر انسانی چیزی از پیش داده شده است; چه نتیجه زیست شناسی باشد و چه حاصل نوعی موهبت. استعدادها انتخاب نمی شوند، بلکه در فرآیند طولانی زندگی و از طریق تجربه، خطا و یادگیری کشف می شوند.
در روایات عقلی قدیم درباره نیرویی درونی گفته شده است که انسان را به راه معینی فرا می خواند; نیرویی که بعداً در روانشناسی تحلیلی با مفهوم «فردسازی» توصیف شد: فرآیندی که طی آن شخص نسخه معتبرتری از خود می شود. این دیدگاه بر کشف تدریجی هویت تأکید داشت، نه بر ساخت آن صرفاً بر اساس میل.
با این حال، در دوران معاصر، این رویکرد جای خود را به شعارهای جذاب اما ساده انگارانه داده است: «شور خود را پیدا کن» یا «رویاهایت را دنبال کن». این جملات در نگاه اول رهایی بخش به نظر می رسند، اما در عمل می توانند فشار پنهانی ایجاد کنند. اشتیاق می تواند شعله ور شود و سپس فروکش کند. می تواند در یک نقطه از زندگی معنادار باشد و در نقطه ای دیگر نه. در مقابل، طراحی وجودی پایدارتر است. این طرح نمی پرسد که انسان چه چیزی را می خواهد، بلکه می پرسد که برای چه کاری ساخته شده است.
بر اساس این دیدگاه، همان گونه که شکل و عملکرد در هر پدیده ای به یکدیگر وابسته هستند، در انسان نیز ویژگی های درونی پیوندی ناگسستنی با نوع عملکرد دارد. هر فردی با ساختار خاصی از توانایی ها و محدودیت ها وارد دنیا می شود و این ساختار نحوه حرکت و تاثیرگذاری او را مشخص می کند. علیرغم رواج عباراتی مانند «تفکر طراحی» در فضای سازمانی، اغلب این مفهوم به سطحی ترین معنای تقلیل یافته و از ریشه های انسانی خود فاصله گرفته است.
به تعبیری عمیقتر، طراحی هر انسانی حاصل تعامل سه عامل اصلی است: اول، تواناییهای فطری و خلق و خو. الگوهای طبیعی ادراک، احساسات و واکنش. دوم، ظرفیت هایی که در طول زمان و با آموزش، تجربه، تمرین و حتی رنج شکل گرفته است. سوم، زمینه اجتماعی و موقعیتی که در آن این توانایی ها شناسایی یا نادیده گرفته می شوند.
بنابراین، مسئله اصلی یافتن یک عنوان شغلی ایده آل نیست، بلکه تشخیص همسویی بین طبیعت فردی، رشد شخصی و شرایط بیرونی است. زندگی زمانی “متعادل” به نظر می رسد که این سه عامل در تعادل باشند.
سطحی در مقابل اساسی
نمونه ای گویا از این تفاوت را می توان در تجربه افرادی مشاهده کرد که در شرایط بسیار خاص آموزش دیده اند. به عنوان مثال نیروهایی که آماده عمل در شرایط بحرانی و غیرقابل پیش بینی هستند. در مواجهه با این افراد، گاهی سعی می شود توانایی های آنها به زبان ساده و قابل اندازه گیری بازار کار ترجمه شود: مدیریت ارتباطی، مهارت فنی یا توانایی اجرایی. اما چنین برچسب هایی اغلب هسته واقعی قابلیت های خود را پنهان می کنند.
توانایی اصلی این افراد نه در یک مهارت فنی خاص، بلکه در شناخت سریع الگوها، تصمیم گیری در لحظه و سازگاری با شرایط متغیر است. آنها برای انجام کارهای معمولی طراحی نشده اند، بلکه برای مقابله با موقعیت هایی که هنوز شکل نگرفته اند طراحی شده اند.
جامعه معمولاً به مهارت های قابل اندازه گیری و مستند توجه بیشتری می کند زیرا اندازه گیری آنها آسان تر است. اما این مهارت های ظاهری اغلب کم عمق ترین نشانه های طراحی وجودی هستند. تحقیقات در زمینه خلاقیت نشان میدهد که افراد زمانی بیشترین کارایی و رضایت را تجربه میکنند که عمیقترین قابلیتهای خود را در چالشهایی که مستلزم توجه کامل آنها است، درگیر کنند. در این صورت، تجربه «جریان» شکل می گیرد; حالتی که نتیجه دنبال کردن لذت نیست، بلکه نتیجه انجام کاری است که با ساختار درونی فرد سازگار است.
در بسیاری از مسیرهای شغلی، آنچه دیده می شود، تنها جلوه ای از طراحی است، نه خود طرح. مهارتهای گفتاری، تحلیلی یا مدیریتی ممکن است از نظر اجتماعی پاداش داشته باشند، اما در سطح عمیقتر، الگوی کلیدی ممکن است توانایی «ترکیب» باشد: پیوند دادن ایدهها، افراد و تضادها در یک کل منسجم. این الگو می تواند در بسیاری از محیط های مختلف ظاهر شود. از دانشگاه و رسانه گرفته تا صنعت و هنر. زمینه تغییر می کند، اما طراحی ثابت می ماند.
بسیاری از مردم در این مرحله گیج می شوند. آنها حرفه خود را با هویت خود یکی می دانند و عنوان شغلی را با پاسخ به سوال “من کیستم” جایگزین می کنند. اما تاریخ فرهنگ و اندیشه نشان می دهد که برای بسیاری از شخصیت های تأثیرگذار، فعالیت حرفه ای آنها تنها یکی از بسترهای توسعه طراحی درونی آنها بوده است. آنچه مهم بود الگوی پایدار مشاهده، تفکر و بیان بود، نه یک شغل رسمی.
از این رو، برای درک طراحی وجودی، باید از پاسخ دادن به این سوال فراتر رفت، “من برای امرار معاش چه کار می کنم؟” سوال مهمتر این است: وقتی همه نقش ها و عنوان ها از بین بروند، چه چیزی باقی می ماند؟ کدام الگو در شرایط فشار و بحران همچنان فعال است؟
استعداد در حال حرکت
یک ضرب المثل رایج در فرهنگ موسیقی وجود دارد: شما واقعاً یک ساز را نمی شناسید تا زمانی که آن را خارج از لحن ننوازید. همین منطق در مورد شناخت انسان نیز صدق می کند. طراحی وجودی در لحظات آشفتگی و فشار بیش از هر زمان دیگری خود را نشان می دهد.
در موقعیت های استرس زا، افراد به واکنش های غالب خود باز می گردند. برخی به منطق و تحلیل، برخی به همدلی و ارتباط، برخی به کنترل و ساختار و برخی به بداهه گویی و خلاقیت پناه می برند. این واکنش ها تصادفی نیستند. آنها ساختار درونی یک فرد را آشکار می کنند. همانطور که در روانشناسی تاکید شده است، هیچ نسخه یکسانی از زندگی وجود ندارد و آنچه برای یک فرد مناسب است ممکن است برای دیگری آزاردهنده باشد.
در عین حال، طراحی به معنای سرنوشت تغییرناپذیر نیست. استعدادهای اولیه اغلب در طول زندگی خام و بالغ هستند. تجربه شکست، رنج یا تغییر جهت می تواند کیفیت این استعدادها را تغییر دهد. تحقیقات در زمینه ذهنیت رشد نشان می دهد که توانایی های انسان سیستم های پویایی هستند که از طریق تلاش، بازخورد و شکست تکامل می یابند.
بنابراین، اگرچه آزمونهای شخصیتی میتوانند تصویری کلی ارائه دهند، اما قادر به نمایش کامل طرح وجودی نیستند. این تستها روندها را ثبت میکنند، اما ارزشی را که این روندها در زمینههای دنیای واقعی ایجاد میکنند، بهطور کامل نشان نمیدهند. نوع شخصیت مانند یک عکس ثابت است، در حالی که طراحی وجودی بیشتر شبیه یک فیلم زنده است.
هنگامی که با سؤال هدف در زندگی مواجه می شوید، تمرکز صرفاً بر آنچه که «می خواهد» انجام دهد اغلب منجر به سردرگمی می شود. در مقابل، کشف آنچه که “طراحی شده برای انجام” است، به مسیری واقعی تر و پایدارتر می انجامد. اولی یک آرزو است، دومی حقیقتی است که باید دوباره به یاد آورد.
هر زندگی، مانند یک ساز، طنین خاص خود را دارد. خوب زندگی کردن یعنی کوک کردن مداوم این ساز. نه یک بار و برای همیشه، بلکه به طور مستمر و با توجه به شرایط هر بخش.
چهار راه برای کشف طراحی وجودی
ابتدا بررسی الگوهای رفتاری در شرایط فشار و بحران. دوم، نگاهی فراتر از عنوان شغلی و نقش رسمی. سوم، به جای اعلام زودهنگام یک هویت ثابت، مسیرهای مختلف را امتحان کنید. چهارم، صیقل دادن قابلیت ها از طریق خدمت و تأثیرگذاری بر دیگران.
هنگامی که فشار بالا می رود، واکنش های غریزی سرنخ های مهمی برای طراحی داخلی ارائه می دهند. معنا، همانطور که در اندیشههای معناگرایانه تأکید شده است، در آنچه که شخص از زندگی دریافت میکند نیست، بلکه در پاسخی است که به انتظارات زندگی میدهد. حرفه می تواند وسیله باشد، اما طراحی وجودی نقش موتور محرک را بازی می کند.
مشاهده طراحی به عنوان یک “نمونه اولیه” به افراد کمک می کند از تجربه زمینه ها، همکاری ها و چالش های جدید نترسند. رشد فرآیندی تکراری است و از طریق آزمون و خطا شکل می گیرد. در نهایت، معتبرترین معیار یک استعداد، ارزشی است که برای دیگران ایجاد می کند. زمانی که فعالیت فرد موجب انسجام، بینش یا امید در دیگران شود، می توان گفت که بین طرح وجودی و هدف زندگی او همسویی برقرار شده است.
با پرسیدن این سوال، “من برای چه کاری طراحی شده ام؟” این به معنای محدود کردن آزادی نیست، بلکه راهی برای یافتن آن است. این سؤال به انسان کمک می کند که در امتداد فطرت خود حرکت کند، نه بر خلاف آن; همانطور که یک صنعتگر ماهر چوب را با توجه به گره ها و منحنی های آن شکل می دهد. در این مرحله است که طرح وجودی به تدریج به سرنوشت معنادار تبدیل می شود.
