گفته می شود اخیرا بر اثر اصابت موشک به میدان فردوسی در پی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران، ترکش هایی به مجسمه میدان فردوسی، اثر استاد ابوالحسن خان صدیقی، پدر مجسمه سازی مدرن ایران اصابت کرده است.
به گزارش ایسنا، این در حالی است که مجسمه فردوسی در این میدان با بی تفاوتی مواجه شده است. حتی چند سال پیش قرار بود این مجسمه به دلیل شستشوی نادرست توسط کارشناسان ایتالیایی مرمت شود اما در نهایت مشخص نشد که این بازسازی انجام شده است یا خیر. حتی در همان زمان پیشنهاد شد که این مجسمه به دلیل ارزش تاریخی و هنری از میدان به مکانی امن برای نگهداری بهتر منتقل شود.
در نهایت این اقدامات انجام نشد و حتی پس از تجربه جنگ 12 روزه، اکنون شاهد بی دفاعی این مجسمه در میدان فردوسی هستیم.
البته این تنها مجسمه شهری نیست که در بحبوحه جنگ در خطر است، بلکه مجسمه های زیادی هستند که در این شرایط دفاعی ندارند و مشخص نیست سازمان زیباسازی شهر و شهرداری چه برنامه ای برای حفاظت از آنها دارند.
در همین راستا تصمیم گرفتیم با بهداد لاهوتی گفتگویی داشته باشیم و نظر او را در این خصوص جویا شویم.
این هنرمند مجسمه ساز درباره امکان حفاظت از مجسمه های شهری در شرایط جنگی توضیح داد: برای حفاظت از آثار فرهنگی پروتکل های مشخصی وجود دارد. این دستورالعمل برای موزه ها به صورت جداگانه و برای آثار شهری نیز ارائه شده است، اما باید توجه داشت که آثار شهری ماهیت متفاوتی دارند و معمولاً مانند ساختمان ها در فضای باز قرار می گیرند و امکان حفاظت کامل از آنها بسیار محدود است.
وی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند اوکراین در دوران جنگ گفت: در برخی شهرها اقداماتی مانند بسته بندی و پوشش های حفاظتی انجام شد تا حداقل از شدت آسیب کاسته شود. در مورد مجسمه های شهری نیز می توان اقداماتی مانند قرار دادن کیسه های شن و یا ایجاد موانع چوبی و حفاظ های موقت را در نظر گرفت، اما این اقدامات زمان بر است و در شرایطی که اتفاقی ناگهانی رخ می دهد، اجرای کامل و اصولی آنها مشکل خواهد بود.
لاهوتی اضافه کرد: اگر شهرداری بتواند هزینه را برآورد کرده و برنامه ریزی لازم را انجام دهد، اجرای این گونه تمهیدات می تواند کمک کننده باشد، اما واقعیت این است که این موضوع در عرض چند روز نمی تواند به طور کامل و بی نقص اجرایی شود. مگر به صورت جهادی و فوری که طبیعتا کارایی 100 درصدی نخواهد داشت. در مجموع مجسمه های شهری مانند سایر عناصر کالبدی شهر در زمان جنگ عملا بی دفاع هستند.
این هنرمند درباره امکان انتقال مجسمه ها به مکان های امن نیز توضیح داد: جابجایی این گونه آثار معمولاً آخرین راه است و می تواند حتی از ماندن در جای خود خطرناک تر باشد. وزن بسیاری از این مجسمه ها چندین تن است. به عنوان مثال، برخی از بناهای شهری بین هشت تا 10 تن وزن دارند. انتقال چنین حجمی نه تنها مشکل است، بلکه احتمال آسیب جدی به کار را نیز افزایش می دهد. در ضمن این سوال پیش می آید که انتقال از کجا و با چه تضمینی انجام شود؟ هیچ مکانی در شرایط جنگی تضمینی برای ایمن بودن از آسیب نیست و حرکت به پناهگاه یا تونل برای چنین ابعادی عملا غیرممکن است.
لاهوتی با اشاره به تجربه جنگ 12 روزه اخیر گفت: متاسفانه تنها چیزی که نداریم تجربه این اتفاقات است. پس از آن اتفاق، اقدام مشخص و منسجمی در زمینه حفاظت از آثار شهری صورت نگرفت. مدت هاست درخواست ملاقات با مسئولان حوزه زیباسازی را داشتم اما تاکنون این امکان فراهم نشده است. در حالی که این حوزه ارتباط مستقیمی با آثار هنری شهری دارد، طبیعی است که باید از ظرفیت متخصصان استفاده کرد.
وی ادامه داد: این نگرانی ها در گروه های تخصصی مانند شورای تجسمی یا خانه هنرمندان مطرح می شود و تذکراتی نیز داده شده اما پاسخ موثری دیده نشده است. ما متخصصانی داریم که می توانند در چنین مواقعی کمک کنند و حتی آمادگی داریم در صورت درخواست شهرداری کارگروه تخصصی تشکیل دهیم تا راهکارهای عملی ارائه دهیم. همه راه حل ها ممکن است 100٪ موثر نباشند، اما میزان آسیب را می توان کاهش داد.
این مجسمه ساز تاکید کرد: اصل ماجرا به «دغدغه» برمی گردد؛ به جز دغدغه حفظ جان شهروندان، دغدغه حفاظت از آثار هنری و دغدغه حفاظت از فضای شهری. اگر این حساسیت در مدیریت وجود داشته باشد، هماهنگی با کارشناسان نیز شکل می گیرد. در غیر این صورت طبیعی است که اقدامی صورت نگیرد.
لاهوتی در پایان تصریح کرد: در شهری زندگی می کنیم که هیچ حداقل هشداری مانند آژیر وجود ندارد تا بتوانیم عکس العمل نشان دهیم. وقتی چنین زیرساختی برای حفاظت از جان انسان ها وجود نداشته باشد، طبیعتاً مقابله با حفاظت از مجسمه ها دشوارتر می شود. با این حال هیچ وقت برای تجربه و برنامه ریزی دیر نیست و امید است مسئولان این روزها توجه جدی تری به این مسائل داشته باشند.
