دیلی اتلتیک پس از اظهارات وزیر ورزش مبنی بر عدم حضور تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی گزارشی طولانی در این باره منتشر کرد و نوشت:
تیم ملی ایران پیش از این سهمیه حضور در جام جهانی 2026 را که قرار است در کشورهای آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار شود را به دست آورده بود، اما در هفته های اخیر و در پی حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، تردیدهایی برای حضور این تیم در این مسابقات به وجود آمده است.
این حملات که به گفته منابع محلی از 28 فوریه آغاز شد، منجر به شهادت رهبر ایران، آیت الله علی خامنه ای و بیش از هزار غیرنظامی شد و درگیری ها را در خاورمیانه تشدید کرد. پیامدهای این بحران حتی برنامه های فوتبال منطقه از جمله آماده سازی تیم ملی عراق برای پلی آف مقدماتی جام جهانی را که قرار است 31 مارس در مکزیک برگزار شود، تحت تاثیر قرار داده است. اما موضوع اصلی مربوط به حضور ایران در جام جهانی است. این مسابقات در خرداد و تیرماه در 16 شهر از سه کشور میزبان برگزار می شود.
تیم ملی ایران سال گذشته به جام جهانی راه یافت و قرار است هر سه بازی مرحله گروهی خود را در گروه G آمریکا انجام دهد. برابر نیوزیلند در 15 ژوئن در استادیوم سوفا لس آنجلس، مقابل بلژیک در 21 ژوئن در همان استادیوم و در نهایت مقابل مصر در 26 ژوئن در سیاتل. اما احمد دنیامالی وزیر ورزش ایران در مصاحبه با تلویزیون دولتی اعلام کرد که «با توجه به اینکه این رژیم فاسد (آمریکا) رهبر ما را ترور کرده است، قطعا امکان حضور در این مسابقات وجود ندارد. این اظهارات باعث شده تا یک سوال مهم مطرح شود که اگر ایران در جام جهانی بازی نکند چه اتفاقی می افتد؟
طبق مقررات فیفا، اگر تیمی از جام جهانی انصراف دهد یا نتواند در مسابقات شرکت کند، این سازمان اختیارات زیادی برای تصمیم گیری در مورد جایگزینی آن تیم یا تغییر ساختار مسابقات دارد. ماده 6 آیین نامه جام جهانی 2026 که سال گذشته منتشر شد، به موضوع عدم شرکت می پردازد، اما جزئیات زیادی ارائه نمی دهد. بند 6.5 در مورد “فورس ماژور” یا شرایط خارج از کنترل بیان می کند که اگر تیمی انصراف دهد یا مسابقه ای به دلیل چنین شرایطی برگزار نشود، کمیته سازماندهی فیفا اختیار کامل دارد تا هر تصمیمی را که لازم بداند اتخاذ کند.
در بند 6.7 نیز آمده است که در صورت حذف یا انصراف هر یک از تیم های شرکت کننده از جام جهانی، فیفا می تواند با صلاحدید کامل تصمیم بگیرد و در صورت لزوم آن را با تیم دیگری جایگزین کند. بنابراین در صورت انصراف ایران، فیفا دو گزینه اصلی خواهد داشت: یا لغو بازی های ایران و سازماندهی گروه G به عنوان سه تیم یا انتخاب تیم ملی کشور دیگری به عنوان جایگزین.
با این حال انتخاب تیم جایگزین چندان آسان نخواهد بود، زیرا زمان زیادی تا شروع جام جهانی باقی نمانده و مشخص نیست که جنگ تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. همچنین ممکن است ایران تا مدت ها نتواند در مورد حضور یا عدم حضور در جام جهانی تصمیم نهایی بگیرد و همین موضوع روند تعویض را پیچیده تر می کند.
از نظر فنی هم انتخاب تیم جایگزین در قاره آسیا کار سختی است. ایران با صدرنشینی در گروه A سومین دوره مقدماتی آسیا به جام جهانی صعود کرد و تیم دوم این گروه ازبکستان نیز مستقیما صعود کرد. تیم های سوم و چهارم امارات و قطر به مرحله چهارم راه یافتند و در نهایت قطر سهمیه جام جهانی را کسب کرد. امارات نیز در پلی آف مغلوب عراق شد و با این پیروزی عراق راهی پلی آف بین قاره ای شد. دیداری که قرار است در مکزیک مقابل بولیوی یا سورینام برگزار شود.
اگر عراق در پلی آف پیروز شود، امارات احتمالا گزینه بعدی برای جایگزینی ایران خواهد بود. در صورت شکست عراق، فیفا ممکن است یکی از این دو تیم را انتخاب کند. البته احتمال دیگری هم وجود دارد و آن انتخاب تیمی خارج از آسیاست. مثلا تیم بازنده پلی آف بین قاره ای یا حتی تیمی که بالاترین رتبه را به جام جهانی نرسیده مثل ایتالیا. طبق مقررات، فیفا این اختیار را دارد که هر تصمیمی که صلاح بداند اتخاذ کند.
با توجه به این وضعیت مبهم، گراهام آرنولد، سرمربی تیم ملی عراق، پیشنهاد کرده است که بازی پلی آف در 31 مارس به تعویق بیفتد تا زمان بیشتری برای تصمیم گیری در مورد شرایط داده شود. وی گفت: در صورت عقب نشینی ایران، عراق می تواند مستقیماً به جام جهانی برود و امارات می تواند برای دیدار احتمالی با بولیوی یا سورینام آماده شود. فیفا تاکنون نسبت به احتمال تعویق این بازی یا اظهارات وزیر ورزش ایران واکنشی نشان نداده است.
نمونه های مشابه در تاریخ جام جهانی کم است. آخرین باری که یک تیم پس از صعود از جام جهانی کنار رفت در سال 1950 بود. زمانی که اسکاتلند و ترکیه قبل از قرعه کشی و هند و فرانسه پس از قرعه کشی کنار رفتند و در نهایت آن دوره تنها با حضور 13 تیم برگزار شد.
نزدیک ترین نمونه در دوران مدرن جام جهانی باشگاه ها در سال 2025 است. در آن زمان، کمتر از سه ماه قبل از شروع مسابقات، باشگاه لئون مکزیکی به دلیل قوانین مالکیت چند باشگاهی توسط فیفا محروم شد. پس از رد درخواست تجدیدنظر توسط دادگاه داوری ورزش، فیفا تصمیم گرفت برای تعیین تیم جایگزین بین باشگاه آمریکا و لس آنجلس اف سی برگزار کند و در نهایت لس آنجلس اف سی جایگزین لئون شد.
از نظر تئوری، فیفا در مورد ایران نیز می تواند چنین پلی آفی را برگزار کند، اما جام جهانی به دلیل ابعاد گسترده و مسائل پیچیده لجستیکی، برنامه ریزی بسیار دقیق تری نسبت به جام باشگاه های جهان می طلبد و انتخاب تیم جایگزین در فاصله زمانی کوتاه تا شروع مسابقات چالش های زیادی را ایجاد خواهد کرد.
در خصوص دلایل احتمالی عدم حضور ایران سناریوهای متعددی ارائه شده است. اول اینکه ایران جام جهانی را در پاسخ به حملات آمریکا تحریم کند. دوم اینکه به دلایل امنیتی امکان حضور تیم ملی در این مسابقات وجود ندارد. و سوم اینکه دولت آمریکا از حضور این تیم جلوگیری می کند. وزیر ورزش ایران به دو دلیل اول اشاره کرد و گفت: اقدامات خصمانه علیه ایران انجام شده و بازیکنان ما در امنیت نیستند، اساسا شرایط لازم برای حضور در این مسابقات وجود ندارد.
با این حال، احتمال سوم تا حدودی کاهش یافته است. جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا اعلام کرد که با دونالد ترامپ درباره وضعیت ایران دیدار داشته و رئیس جمهور آمریکا تاکید کرده است که تیم ملی ایران برای حضور در جام جهانی آمریکا “خوش آمدید”. با وجود این، دولت آمریکا محدودیتهایی را برای اتباع ایران و چند کشور دیگر وضع کرده است، اگرچه استثناهایی برای ورزشکاران و اعضای تیمهای ورزشی که برای رویدادهایی مانند جام جهانی یا المپیک سفر میکنند، در نظر گرفته شده است. این در حالی است که در گذشته برخی از نمایندگان ایران پیش از قرعه کشی جام جهانی موفق به دریافت ویزا نشدند.
اندرو جولیانی، رئیس کارگروه جام جهانی در کاخ سفید در پاسخ به سوالی درباره این موضوع گفت: هر تصمیمی در خصوص صدور ویزا یک تصمیم امنیت ملی است. اگر فیفا نتواند در چنین تصمیماتی مداخله کند، احتمالاً نمی تواند جلوی دولت آمریکا را برای جلوگیری از ورود افراد خاص یا حتی کل تیم قبل از شروع مسابقات بگیرد.
در مورد تاثیر احتمالی این جنگ بر میزبانی آمریکا از جام جهانی، بعید به نظر می رسد که چنین اتفاقی بیفتد. اگرچه در تاریخ هیچ سابقه ای وجود ندارد که کشور میزبان کمتر از چهار ماه قبل از شروع جام جهانی به یکی از تیم های شرکت کننده حمله نظامی کند، اما در حال حاضر هیچ نگرانی امنیتی مستقیمی در خاک آمریکا وجود ندارد که محل برگزاری مسابقات را تغییر دهد.
همچنین هیچ نشانه ای مبنی بر اینکه فیفا قصد دارد بازی ها را به دلیل این حملات به کشور دیگری منتقل کند وجود ندارد و مقررات خاصی در این زمینه وجود ندارد. البته ممکن است برخی کشورها تصمیم به تحریم مسابقات بگیرند اما واکنش جامعه جهانی به این حملات یکسان نیست و به نظر نمی رسد موج گسترده تحریم ها شکل بگیرد.
