در خیابان امیر کبیر و ابتدای خیابان ایران، بنای بسیار زیبا و قدیمی که به ثبت ملی رسیده است، همچنان نفس می کشد و هر از چند گاهی علاقه مندان به معماری دوران قاجار را به دیدن این نقطه از تهران می کشاند. این خانه اما اهمیت دیگری دارد و آن اینکه صاحب آن یک شخصیت بزرگ تاریخی است. شرکت میرزا حسین خان معروف به امین الضرب; تاجر، کارآفرین، مشروطه خواه و همان که اولین کارخانه برق را به تهرانی ها داد.
خرید نیروگاه توسط امین الضرب در سال 1284 در سفر امین الضرب به روسیه به همراه مظفرالدین شاه اتفاق افتاد. ماجرا از این قرار است که یک روز در خیابان راه میرفت، چشمش به نیروگاه افتاد و در شگفت بود که چطور توانسته شب را به روز تبدیل کند.
حاج حسین همچنان مشغول تماشای این شاهکار خلقت بود که نگهبان کارخانه با کنایه به او گفت: می خواهی بخری؟ امین الضرب پاسخ داد: اگر ارزان بدهند، می خرم. صاحب کارخانه که متوجه ماجرا می شود قیمت 500 هزار تومانی را به او پیشنهاد می کند. قراردادی نوشته می شود و پولی به امین الضرب واریز می شود و او صاحب کارخانه برق می شود. به این ترتیب و برای اولین بار توسط حاج حسین آقا امین الضرب اصفهانی برق به ایران آورده شد و برای تهرانی ها کارخانه برق ساخته شد که خیابان های لاله زار، سعدی، شاه آباد و چراغبراق را روشن می کند.
جعفر شهری در کتاب «تهران قدیم» نیروگاه امین الضرب را یکی از «عجایب» می داند که سال ها باعث شگفتی و تماشای مردم شهر شده بود. یعنی همان مردمی که «هر غروب به تماشای آن میرفتند و مدتها از آن تعجب میکردند و مدام «لهول» میگفتند.
قحطی بزرگ؛ نجات عالی
محمدحسین امین الضرب در سن 16 سالگی به واسطه پدرش میرزا حسن خان که رئیس ضرابخانه دربار قاجار بود وارد دنیای تجارت شد و در این راه مهارت های بسیاری کسب کرد و اقدامات بزرگی انجام داد. احداث اولین کارخانه برق در تهران و نورپردازی به منازل تهرانی ها، تأسیس کارخانه چینی سازی تهران، ساخت کاروانسرای حسن آباد در میانه تهران و قم، پیشنهاد تأسیس اولین بانک تنها بخشی از خدمات این بازرگان در اواسط دوره قاجار بود.
یکی از بزرگترین کارهای این مرد بزرگ در قحطی سال 1288 انجام شد; چنانکه جعفر شهری اشاره کرد: در آن روزها خشکسالی بر شهرها حاکم بود. کشاورزان زیان زیادی دیده بودند و گندم طلا شده بود. اگر کسی لقمهای نان یا خوراکی داشت از ترس دزدیده شدن آن را در هفت پستو پنهانی در دهان میگذاشت.
میرزا حسین خان امین الضرب در چنین شرایطی که کک ثروتمندان و درباریان و منصوبان آنها گاز نمی گرفت و مثل همیشه با شکم پر این وضعیت را تماشا می کردند، میرزا حسین خان امین الضرب از ثروت خود در راه مردم استفاده کرد. او به سرعت با کشاورزان مازندرانی به توافق رسید و مقدار زیادی گندم از آنها خرید و برای اینکه این بار زودتر به تهران برسد، هزینه ای مضاعف پرداخت کرد تا با رسیدن محموله گندم، تهرانی ها از گرسنگی و مرگ حتمی نجات پیدا کنند.
منبع: همشهری
