بورس با چه دست فرمانی باز می‌شود؟

میهن تجارت- تعطیلی دو ماهه بورس حالا به یکی از مبهم ترین موضوعات این روزهای بازار سرمایه تبدیل شده و باعث نگرانی و تردید فعالان بازار شده است. حدود 60 روز از توقف معاملات بورس و خاموشی تالار شیشه ای می گذرد. اما زمان دقیق بازگشایی این بازار با وجود اینکه روز گذشته رئیس سازمان بورس از برخی اقدامات برای بازگشایی بازار خبر داده بود، اعلام نشده است.

بورس چگونه باز می شود؟

اظهارات اخیر این مقام مسئول نشان می دهد که سیاست گذار در آستانه بازگشایی بورس با معادله ای چندوجهی مواجه شده است. به طوری که در عین حال باید بین زمان باز شدن بازار، کیفیت افشای اطلاعات و ملاحظات امنیتی تعادل برقرار کند. بر اساس این خبر، بازگشایی بورس احتمالا طی 10 تا 12 روز آینده انجام خواهد شد. پیش از این دکتر حسین عبده تبریزی، اقتصاددان در یادداشت اختصاصی «دنیای اقتصاد» با تشریح سه سناریو، بر ضرورت پیش شرط هایی همچون شفافیت اطلاعات و نحوه برخورد با شرکت های آسیب دیده قبل از بازگشایی کامل بازار تاکید کرده بود.

واکنش تحلیلگران به خبر بازگشایی

بازگشایی بورس تهران با واکنش های متفاوتی از سوی کارشناسان بازار سرمایه مواجه شده است. برخی تحلیلگران این اقدام را دیرهنگام می دانند و بر این باورند که توقف طولانی مدت معاملات، فشار انباشته فروش و بی اعتمادی را تشدید کرده است. از سوی دیگر، گروهی معتقدند با توجه به ریسک ها و ابهامات بالا، تاخیر در بازگشایی تا حدودی موجه است و می تواند از تکانه های شدید در بازار جلوگیری کند. این دوگانگی در دیدگاه ها نشان می دهد که هنوز در مورد زمان و چگونگی بازگشایی بازار اتفاق نظر وجود ندارد و تصمیم گیری در این زمینه با چالش های جدی مواجه است.

تصمیم برای بازگشایی بورس پس از حدود ۲ ماه تعطیلی، به صورت مرحله‌ای و با حذف نماد شرکت‌های آسیب دیده، یکی از حساس‌ترین تصمیم‌های سیاست‌گذاری در بازار سرمایه محسوب می‌شود. بورس تهران که در این مدت با توقف کامل معاملات سهام، کارکرد اصلی خود یعنی کشف قیمت و تامین نقدینگی را از دست داده بود، حالا زمزمه بازگشایی آن به گوش می رسد، با این حال با ابهامات و انتظارات زیادی مواجه است.

بر اساس آنچه حجت الله سعیدی اعلام کرد، در مرحله اول تنها نماد شرکت هایی که به طور مستقیم تحت تاثیر تحولات اخیر قرار نگرفته اند، افتتاح می شود. این رویکرد از یک منظر قابل دفاع است. بازگشایی نمادهای شرکت های آسیب دیده بدون ارائه اطلاعات شفاف از میزان خسارت می تواند منجر به شکل گیری قیمت های هیجانی و نادرست شود. در واقع به تعویق انداختن بازگشایی این نمادها این فرصت را به سیاست گذار می دهد تا ابتدا تصویر شفافی از وضعیت عملیاتی و مالی خود داشته باشد و سپس بازار بر اساس داده های واقعی تری واکنش نشان دهد. از سوی دیگر، سیاستگذار به چالش مهم دیگری نیز اشاره کرد که بازگشایی مرحله‌ای بازار است.

در این زمینه حجت سرهنگی، تحلیلگر بازارهای مالی معتقد است که اگرچه این تصمیم در ظاهر محتاطانه است اما می تواند مشکلاتی را ایجاد کند. به گفته این کارشناس مهم ترین پیامد این رویکرد ایجاد نوعی عدم تعادل در کل بازار است. زمانی که بخشی از نمادها قابل معامله باشد و بخش مهمی به ویژه شرکت های بزرگ و تاثیرگذار خارج از مدار معاملات باقی بماند، فرآیند کشف قیمت ناقص بوده و نماگرها تصویری غیر واقعی از وضعیت بازار ارائه می دهند. فردین آقابوزوری یکی از کارشناسانی است که به این موضوع انتقاد می کند. وی بیان کرد: این مدل بازگشایی می تواند منجر به تمرکز فشار فروش بر نمادهای بدون قفل شود. سرمایه‌گذارانی که در دو ماه گذشته نتوانسته‌اند دارایی‌های خود را نقد کنند، می‌توانند در اولین فرصت اقدام به فروش کنند.

در شرایطی که دامنه انتخاب محدود است، این فشار می تواند بر برخی از صنایع یا نمادها نامتعادل شده و نوسانات شدیدی را به همراه داشته باشد. این در حالی است که در بازگشایی کامل بازار این فشار در سطح وسیع تری توزیع شده و امکان تعادل سریع تری فراهم می شود. اما از سوی دیگر، سیاست گذار می تواند با محدود کردن دامنه نوسانات و محدود کردن فروش، شوک اولیه را مدیریت کند.

بیشتر بخوانید: احتمال بازگشایی بورس طی 10 تا 12 روز آینده

نکته مهم دیگر بحث اعتماد سرمایه گذاران است. توقف طولانی مدت بازار سهام به ویژه زمانی که سایر بازارها فعال بوده اند، بخشی از اعتماد به نقدینگی بازار سرمایه را خدشه دار کرده است. اکنون راه بازگشایی می تواند نقش تعیین کننده ای در بازگرداندن یا تضعیف بیشتر این اعتماد داشته باشد. اگر بازگشایی مرحله‌ای منجر به شکل‌گیری قیمت‌های غیرواقعی یا تداوم بلاتکلیفی شود، این نگرانی وجود دارد که سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری به بازار بازگردند یا حتی بخشی از وجوه به سمت بازارهای موازی حرکت کنند.

در مقابل، اگر این فرآیند با اطلاعات شفاف، ارائه گزارش های دقیق از وضعیت شرکت ها و اتخاذ ابزارهای کنترلی مناسب مانند مدیریت دامنه نوسانات یا تزریق هدفمند نقدینگی همراه باشد، می تواند به عنوان مسیری تدریجی برای بازگشت بازار به شرایط عادی عمل کند. به این ترتیب می توان گفت تصمیم برای بازگشایی بورس پس از 2 ماه تعطیلی در واقع آزمون مهمی برای سیاست گذار بازار سرمایه است. تعادل بین مدیریت ریسک کوتاه مدت و بازگرداندن عملکرد عادی بازار تعیین می کند که آیا این بازگشایی منجر به تثبیت می شود یا وضعیت جدیدی از نوسانات و بی اعتمادی.

در شرایط فعلی که بخشی از زیرساخت های اقتصادی و تولیدی در اثر تهاجم دشمن آسیب دیده است، انتخاب نمادهای مناسب برای سرمایه گذاری در گرو ارزیابی آسیب پذیری شرکت ها و سرعت بازگشت آنها به مدار تولید است. شرکت‌هایی که کمترین وابستگی به زیرساخت‌های فیزیکی آسیب‌دیده دارند یا فعالیت‌هایشان مبتنی بر خدمات، دارایی‌های مالی یا زنجیره‌های تامین داخلی کم‌خطر است، وضعیت پایدارتری را تجربه می‌کنند.

در مقابل نمادهایی که وابستگی بالایی به خطوط تولید سنگین، زیرساخت های انرژی، حمل و نقل یا تاسیسات صنعتی دارند در کوتاه مدت با بلاتکلیفی بیشتری مواجه می شوند و بازگشت آنها به شرایط عادی ممکن است زمان بر باشد. به همین دلیل، در دوره‌های پرریسک، بازار معمولاً به سمت شرکت‌های بزرگ، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و کسب‌وکارهایی با جریان درآمد پایدارتر متمایل می‌شود.

همچنین شرکت هایی که دارای تنوع در تولید و فروش هستند معمولا در برابر شوک های داخلی مقاومت بیشتری دارند. بر اساس اظهارات تحلیلگران، در این زمان تمرکز بر ثبات سودآوری، نقدینگی و آسیب پذیری عملیاتی شرکت ها مهم است.

تجربه ناآشنا

در این میان برخی کارشناسان با اشاره به توقف رکوردشکنی معاملات بورس که در شرایط جنگ نیز مدیریت این وضعیت را برای سیاستمداران پیچیده و سخت ارزیابی می کنند. به گفته این گروه از کارشناسان، تعطیلی بی سابقه بورس که ریشه در شرایط جنگی و افزایش ریسک های سیستماتیک دارد، برای سیاستمداران نیز بی سابقه تلقی می شود. در واقع با توجه به ابهامات موجود، تصمیم برای بازگشایی بازار بسیار پیچیده تر از شرایط عادی شده است.

از سوی دیگر، باید در نظر داشت که سیاستمدار با شرایطی مواجه شد که در گذشته (به جز جنگ 12 روزه) هیچ تجربه مشابه و دقیقی نداشت. مجموعه ای از تحولات از جمله جنگ، آسیب به برخی زیرساخت های اقتصادی و تعلیق طولانی مدت معاملات، شرایطی را ایجاد کرده است که شرایط غیرعادی را برای سیاستمداران به وجود آورده است. بنابراین رویکرد محتاطانه در تصمیم گیری را تا حدودی می توان ناشی از همین عدم تجربه و تلاش برای جلوگیری از شوک های شدید در بازار دانست.

با این حال، این احتیاط بیش از حد بدون هزینه نبوده است. تعطیلی طولانی مدت بازار موجب انباشت تقاضای فروش، افزایش نگرانی سهامداران و تضعیف اعتماد به نقدینگی بازار سرمایه شده است. اکنون سیاست گذار در نقطه ای قرار دارد که باید بین دو ریسک مهم یکی را انتخاب کند. از یک سو، بازگشایی عجولانه می تواند منجر به نوسانات شدید و کاهش ناگهانی قیمت ها شود و از سوی دیگر، تداوم تاخیرها که ممکن است هزینه های بی اعتمادی را تشدید کند. به نظر می رسد احتیاط در این مقطع اجتناب ناپذیر است، اما ادامه آن بدون ارائه نقشه راه مشخص برای بازگشایی و مدیریت بازار می تواند پیامدهای بلندمدتی برای بازار سرمایه داشته باشد.

منبع: دنیای اقتصاد