میهن تجارت- توقف معاملات بورس تهران در شرایط بحرانی این سوال را در میان فعالان و تحلیلگران بازار ایجاد کرده است که این تصمیم به نفع چه کسانی است؟ در حالی که بیش از 50 روز است که بازار سرمایه و بورس از چرخه معاملات فاصله دارند، ارزیابی ها درباره آثار این توقف همچنان متفاوت است و اتفاق نظر روشنی در این مورد وجود ندارد. برخی این تصمیم را اقدامی برای مهار ریسک های شدید و جلوگیری از زیان های سنگین می دانند و معتقدند در شرایط نامشخص، توقف معاملات می تواند از تخلیه هیجانی سرمایه گذاران جلوگیری کند. اما برخی دیگر از تحلیلگران بر این باورند که وضعیت یاد شده به جای ایجاد ثبات در بازار، منجر به به تعویق افتادن شکل گیری قیمت های واقعی و افزایش بلاتکلیفی در تصمیم گیری ها شده است. حال مشخص نیست چه گروهی از فعالان بازار از توقف معاملات بورس سود بردهاند و چه بخشهایی بیشترین تأثیر را از این وضعیت داشتهاند؟
سه گانه یک تصمیم فوق العاده است
شواهد موجود نشان می دهد که برخی از گروه ها تا حدودی از شرایط موجود در این دوره بهره برده اند. صاحبان صندوق های با درآمد ثابت و ابزارهای کم ریسک یکی از گروه هایی هستند که توانسته اند ثبات نسبی بازدهی خود را در توقف بازار حفظ کنند. از آنجایی که این ابزارها وابستگی کمتری به نوسانات روزانه بورس دارند، نقش پارک پول بخشی از سرمایه گذاران را در دوره تعطیلی ایفا کرده اند و این امر به تداوم جریان سرمایه در این بخش کمک کرده است. از سوی دیگر، بخشی از سرمایهگذاران خرد که پرتفوی آنها متمرکز بر سهام بود، بیشترین تأثیر منفی را از توقف معاملات پذیرفتند. زیرا امکان نقدینگی دارایی و سبدگردانی از آنها سلب شده است. این گروه در بلاتکلیفی به سر می برند و تصمیم آنها به بازگشایی بازار موکول شده است. از سوی دیگر برخی تحلیلگران معتقدند شرکت های بزرگ و بنیادی نیز در وضعیت مبهم قرار دارند. به این معنا که نه امکان کشف قیمت جدید وجود داشت و نه ارزیابی دقیقی از ارزش واقعی آنها در بازار وجود داشت.
سری بسته شدن بازار سهام
این روزها فضای بازار ملک و مالی تحت تاثیر تحولات سیاسی و سیگنال های مذاکره قرار گرفته است. رفتار دلالان در هفته های اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر شرایط اخبار و جنگ کشور قرار گرفته و تصمیمات با احتیاط مضاعف مواجه شده است. کارشناسان معتقدند بازارها در واکنش به سیگنالهای سیاسی حرکت میکنند و هرگونه اخبار یا اظهارنظر میتواند منجر به نوسانات کوتاهمدت در جریان معاملات شود. در حالی که برخی نشانه ها حکایت از احتمال بهبود روابط و کاهش تنش دارد، از سوی دیگر تداوم ابهامات و عدم قطعیت در روند مذاکرات مانع از شکل گیری روند باثبات در بازارها شده است. این وضعیت فعالان اقتصادی را بر آن داشته تا بازارهای کم ریسک را برای سرمایه گذاری در اولویت قرار دهند. بورس تهران همچنان تعطیل است و بیش از 50 روز است که معاملات سهام متوقف شده است. اما سوالی که مطرح می شود این است که آیا بسته شدن بازار در شرایط جنگی از ضرر بیشتر جلوگیری می کند یا اعتماد سرمایه گذاران را تضعیف کرده است؟
همانطور که قبلاً توضیح داده شد، تعطیلی بازار سرمایه در شرایط جنگ، اگرچه برای مهار ریسک و جلوگیری از ریزش های شدید انجام شد، اما اکنون به یکی از چالش برانگیزترین تصمیمات سیاست گذاران تبدیل شده و ابهامات بیشماری پیرامون این موضوع وجود دارد. توقف معاملات بورس و از سرگیری محدود معاملات برخی از ابزارهای کم ریسک بازار مانند صندوق های با درآمد ثابت، طلا و نقره و کالاهای سرمایه گذاری محدود شده و از سوی دیگر کارکرد اصلی بازار یعنی نقدینگی به حاشیه رانده شده است. اما این وضعیت همچنان محل اختلاف نظر کارشناسان و فعالان بازار است. ابهام اصلی در اینجا این است: آیا بسته شدن بازار از زیان بیشتر جلوگیری کرد یا اعتماد سرمایه گذاران را تضعیف کرد؟ گروهی از کارشناسان می گویند در شرایطی که عدم قطعیت های سیاسی و ریسک های سیستماتیک به اوج خود رسیده است، تعلیق معاملات اقدامی منطقی و حتی ضروری است. به گفته این گروه از تحلیلگران، در فضای جنگی که دید روشنی از متغیرهای کلان وجود ندارد و امکان تحلیل دقیق سودآوری شرکت ها به شدت محدود شده است، باز بودن بازار می تواند منجر به شکل گیری رفتارهای هیجانی، صف های فروش سنگین و در نهایت افت غیرقابل کنترل شود. از این منظر، تعطیلی بازار نوعی «شکست حفاظتی» برای غلبه بر شوک اولیه است که به سرمایه گذاران و سیاست گذاران فرصت غلبه بر شوک اولیه و تصمیم گیری منطقی تری را می دهد.
بیشتر بخوانید: لزوم حفظ نقدینگی بورس در شرایط بحران
در مقابل، برخی دیگر از تحلیلگران با انتقاد از این رویکرد معتقدند بسته شدن بازار اگرچه ممکن است در کوتاه مدت از افت شدید شاخص ها جلوگیری کند، اما در بلندمدت منجر به تضعیف یکی از مهمترین ارکان بازار سرمایه یعنی اعتماد می شود. به گفته آنها بازار سرمایه باید محلی برای کشف قیمت و انعکاس واقعیت های اقتصادی باشد و هرگونه مداخله ای که این کارکرد را مختل کند می تواند به بی اعتمادی سرمایه گذاران دامن بزند. از دیدگاه آنها، یک سرمایه گذار زمانی احساس امنیت می کند که بداند در هر شرایطی می تواند دارایی های خود را نقد کند. این موضوع با تعلیق طولانی مدت معاملات زیر سوال می رود.
این گروه از کارشناسان همچنین تاکید می کنند که تعطیلی بازار اصلاح قیمت ها را به تعویق می اندازد; اما سقوط را متوقف نمی کند. یعنی فشاری که باید به تدریج در بازار آزاد شود پشت درهای بسته انباشته می شود و ممکن است با بازگشایی با شدت بیشتری خود را نشان دهد. این می تواند منجر به نوسانات بیشتر در روزهای اولیه بهبود بازار شود. اما در این میان گزینه سومی نیز وجود دارد. در این سناریو، تحلیلگران سعی می کنند دیدگاهی میانی داشته باشند. از دیدگاه آنها می توان از اصل تصمیم به تعطیلی بازار در شرایط بحرانی دفاع کرد اما ادامه آن بدون ارائه نقشه راه مشخص به تدریج آثار منفی خود را بر اعتماد فعالان بازار نشان خواهد داد. واقعیت این است که آنچه مهمتر از تعطیلی است، نحوه مدیریت این دوره و به ویژه نحوه بازگشایی بازار است. اگر تعطیلی بازار با شفاف سازی مستمر، ارائه اطلاعات دقیق از وضعیت اقتصاد و تدوین سناریوهای مشخص برای بازگشایی همراه باشد، می توان برخی از نگرانی ها را مدیریت کرد. در غیر این صورت، توقف طولانی مدت معاملات می تواند این تصور را در بین سرمایه گذاران تقویت کند که پایه بازار وجود ندارد و دارایی های آنها در این بازار وجود ندارد.
منظره مه آلود بازار
واضح است که در مورد عملکرد بازار در شرایط بحرانی اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد. اگر اولویت کنترل ریسک کوتاه مدت و جلوگیری از نوسانات شدید باشد، بستن بازار را می توان اقدامی موجه دانست. اما اگر حفظ اعتماد، شفافیت و تداوم فعالیت بازار در اولویت قرار گیرد، این تصمیم با چالش های جدی مواجه خواهد شد. ادامه این وضعیت بدون تعیین تکلیف مشخص نه تنها کمکی به کاهش ابهامات نمی کند، بلکه می تواند به نگرانی ها دامن بزند. در همین راستا محمد غفوری، تحلیلگر بازارهای مالی در گفتگو با «دنیای اقتصاد» ضمن اشاره به تجربه گشایش برخی از ابزارها پس از جنگ، ارزیابی مثبتی از عملکرد آن ها ارائه کرد و در عین حال گشایش بورس را مهم ترین و پیچیده ترین چالش پیش روی سیاست گذار دانست.
وی گفت: پس از شروع جنگ به تدریج دو طبقه از دارایی ها شامل صندوق های با درآمد ثابت و صندوق های کالایی بازگشایی شد که در مجموع بخش قابل توجهی از بازار سرمایه را پوشش می دهد. برآوردها نشان می دهد ارزش دارایی صندوق های با درآمد ثابت به حدود 700 هزار میلیارد تومان و صندوق های کالایی به حدود 550 هزار میلیارد تومان رسیده است که در مجموع نزدیک به 1200 همات بازار را شامل می شود. به گفته این کارشناس، بازگشایی این دو دسته از ابزارها را می توان موفقیت آمیز دانست به طوری که صندوق های کالایی با توجه به متغیرهایی مانند نرخ ارز و قیمت های جهانی در نوسان بودند و ابزارهای با درآمد ثابت بر اساس ترکیب دارایی های خود به تعادل رسیدند. در واقع این بازارها در مدت کوتاهی توانستند به سطحی از ثبات برسند و معاملات آنها بدون تنش جدی ادامه یابد.
این کارشناس در ادامه تصریح کرد: اما مهمترین سوال این روزها مربوط به زمان بازگشایی بورس است. بیش از 50 روز است که بورس متوقف شده و هنوز زمان مشخصی برای بازگشت آن اعلام نشده است. وی با اشاره به خسارات وارده به برخی صنایع کلیدی افزود: هجمه به زیرساخت های صنعتی به ویژه در بخش هایی مانند فولاد و پتروشیمی که از ارکان اصلی ارز غیرنفتی کشور هستند، چالش هایی را در تولید و فروش این شرکت ها ایجاد کرده است. به همین دلیل، یکی از پیش نیازهای مهم بازگشایی بازار، شفاف سازی دقیق شرکت ها در مورد میزان تأثیر جنگ بر عملکرد آنها است. محمد غفوری گفت: در صورت انتشار این اطلاعات در سامانه های رسمی، سرمایه گذاران می توانند برآورد واقعی تری از ارزش سهام داشته باشند و فرآیند کشف قیمت با دقت بیشتری انجام شود.
این کارشناس در عین حال تاکید کرد که با وجود این ملاحظات به نظر می رسد ادامه توقف بورس به نفع اقتصاد کشور نیست و باید به تدریج بازگشایی آن در دستور کار قرار گیرد. تجارت باید به بازار بازگردد و این وضعیت نمی تواند برای مدت طولانی ادامه یابد. وی با اشاره به تجربه بازارهای جهانی گفت: بازارهای بزرگ دنیا حتی در شرایط جنگی پس از مدت کوتاهی به فعالیت خود ادامه داده اند. به عنوان مثال، بورس آمریکا در مقطعی با افت مواجه شد، اما پس از فروکش کردن هیجانات، به تعادل رسید و حتی توانست افت های قبلی را جبران کند. محمد غفوری خاطرنشان کرد: برای مدیریت موفق بازگشایی بورس، علاوه بر شفاف سازی، تزریق بسته های حمایتی به صورت هدفمند به بازار ضروری است تا از نوسانات شدید جلوگیری شود. در مجموع یکی از مهمترین اولویت های فعلی سیاست گذاران اقتصادی باید بازگرداندن ثبات به بازار سرمایه در کوتاه ترین زمان ممکن باشد.
منبع: دنیای اقتصاد
