میهن تجارت- بورس تهران بیش از دو ماه است که تعطیل است. و این روزها در حساس ترین مرحله تصمیم گیری است. تعطیلی گسترده با ده ها میلیون کد بورسی ثبت شده و نزدیک به یک میلیون فعال واقعی، تالار شیشه ای را به هاله ای از عدم قطعیت تبدیل کرده است.
بیش از دو ماه است که میلیون ها سهامدار پشت درهای بسته تالار شیشه ای گیر افتاده اند. بازارهای رقیب در حال جذب سرمایه و سیر صعودی هستند و از طرفی در بورس مکانیسم کشف قیمت از کار افتاده و تصویر دقیقی از وضعیت بورس پس از بازگشایی وجود ندارد.
در این شرایط حساس که از تعطیلی بورس هر روز سختتر میشود، سوال اصلی این است: «آیا سیاستمدار با سربلندی از این آزمون سخت بیرون میآید یا فنر فشرده احساسات، بورس را وارد دوره بیثباتی میکند؟»
شکاف قیمتی؛ بمب ساعتی در تابلوی معاملات
در دو ماه گذشته که بورس تعطیل شد، بازارهای موازی بیکار نبودند. نرخ ارز در بازار آزاد افزایش یافته، طلا رکورد زده و حتی برخی از بازارهای کالایی رشد چشمگیری داشته اند. اما از سوی دیگر قیمت سهام همچنان در همان سطوح دو ماه قبل منجمد است.
این شکاف قیمتی یک شکاف انتظاری عمیق ایجاد کرده است که هنوز در تابلوی معاملات خالی نشده است. زیرا سرمایه گذاران با مشاهده رشد مستمر در بازارهای موازی، انتظارات تورمی جدیدی پیدا کرده اند که در قیمت سهام منعکس نمی شود. به عبارت دیگر، بمب ساعتی زیر تابلوهای معاملاتی کار گذاشته شده است. بمبی که ممکن است در لحظه بازگشایی به شکل صف های فروش انبوه یا جهش ناگهانی قیمت منفجر شود.
هیجان سرکوب شده؛ فنری که در حال فشرده شدن است
از منظر دیگر، تعطیلی طولانی مدت، تجار را از واکنش طبیعی به تحولات سیاسی و اقتصادی محروم کرده است. زیرا در شرایط عادی هر شوکی به تدریج در تابلوی بورس در قیمت ها تخلیه می شد اما این روند اکنون متوقف شده است.
به عبارت دیگر، سرمایهگذاری که به طور معمول میتوانست در چند مرحله و طی روزهای متوالی تصمیم خود را اتخاذ کند، اکنون در اولین روز بازگشایی با یک تصمیم بزرگ و فوری مواجه میشود. این بدان معنی است که احتمال رفتار گله ای و عاطفی بسیار بیشتر از هر زمان دیگری است.
بیشتر بخوانید: بازگشایی بورس منوط به احراز شرایط است/ تا کی بورس تعطیل می شود؟
نه. فروشندگان می دانند که در چه سطحی باید عرضه کنند! و نه خریداران تصویر روشنی از ارزش واقعی دارایی ها ندارند! این وضعیت بازار سرمایه را به شدت در معرض نوسانات شدید و غیرقابل پیش بینی قرار داده است.
نگرانی های پنهان پشت احتیاط سیاست گذار
در آن سوی تالار شیشه ای که سازمان بورس و شورای عالی بورس به عنوان نهاد نظارتی و سیاست گذار مستقر هستند، ادامه تعطیلی بورس بی دلیل نبوده است. در پس این احتیاط، نگرانی هایی وجود دارد. به گفته کارشناسان، ترس از بی ثباتی سیستماتیک یکی از آنهاست. چرا که بازار سرمایه به دلیل تنوع و تعداد بازیگران زیاد، می تواند به سرعت وارد حاشیه شود و ریزش شدید در روزهای ابتدایی، اثرات زنجیره ای بر سایر بازارها و حتی سیستم بانکی بگذارد.
نکته بعدی عدم وجود تصویر واضح از متغیرهای کلان است. و در شرایطی که سیاست خارجی، نرخ ارز و کسری بودجه هنوز تثبیت نشده است، باز شدن بازار می تواند به معنای انتقال مستقیم این عدم قطعیت ها به قیمت سهام باشد.
علاوه بر این، تجربیات تلخ گذشته نیز مانع از بازگشایی سالن شیشه ای توسط نهاد ناظر شده است. زیرا حافظه تاریخی بازار سرمایه نشان می دهد که بازگشایی های ناگهانی پس از وقفه های طولانی اغلب با نوسانات شدید همراه بوده است. و عامل بعدی نگرانی از تشدید رفتارهای عاطفی در سالن شیشه ای است. و در بازاری که امکان تعدیل تدریجی قیمت ها وجود ندارد، کنترل سیل عرضه یا تقاضا پس از شروع معاملات تقریبا غیرممکن خواهد بود.
با این تفاسیر، تحلیلگران چندین سناریو برای روز بازگشایی پیشنهاد می کنند. سناریوی اول یک شوک منفی و صف های فروش انبوه است که در آن ترس انباشته به صورت عرضه سنگین ظاهر می شود.
سناریوی دوم برای این مجموعه هشدار دهنده، تعادل نسبی با نوسانات بالا است، که در آن فشار فروش و تقاضا تا حدودی یکدیگر را جبران می کنند، اما بازار سهام بی تمرکز باقی می ماند.
سناریوی بعدی یک جهش ناگهانی قیمت در صورت تقویت انتظارات مثبت است. البته آنچه این سناریوها را پیچیده می کند، نبود مرجع قیمت به روز است.
با این سناریوها، اکنون سیاستمدار در یک دوراهی سرنوشت ساز قرار گرفته است. «تداوم تعطیلی» منجر به از بین رفتن اعتماد و افزایش عدم اطمینان می شود و «بازگشایی» خطر بی ثباتی را چند برابر می کند. در این بین، با گذشت زمان، هزینه هر دو گزینه افزایش می یابد.
آنچه مسلم است آزمون بازگشایی یکی از حساس ترین آزمون ها نه تنها برای بازار سرمایه، بلکه برای کل نظام تصمیم گیری اقتصادی خواهد بود. و فعلا یک سوال بی پاسخ: آیا سیاستگذار می تواند این فنر فشرده را آرام آرام رها کند؟! یا بورس منتظر انفجار دیگری خواهد بود؟! پاسخ در «شجاعت»، «دانش» و «هنر» متولیان امر در نحوه مدیریت بازگشایی تالار شیشه ای نهفته است.
منبع: تسنیم
