در حالی که بعدازظهر روز دوشنبه برخی رسانههای داخلی از جمله خبرگزاری تسنیم مدعی شدند آمریکاییها در متن پیشنهادی جدید خود با تعلیق و لغو موقت تحریمهای نفتی ایران در دوره مذاکرات «وایو» یا به عبارتی ساعاتی بعد، سایت اکسیوس به نقل از یکی از مقامات ارشد کاخ سفید این ادعا را تکذیب کرده و اعلام کرد: «به هیچ وجه کاهش تحریمها صورت نخواهد گرفت».
به گزارش شرق، این تناقض خبری در شرایطی رخ می دهد که آتش بس ایران و آمریکا وارد چهل و سومین روز خود شده و در عین حال فضای منطقه بین دو سناریو تشدید مجدد جنگ یا دستیابی به توافقی موقت و شکننده در نوسان است. محور این تحولات نام دونالد ترامپ است که طی ساعات اخیر بار دیگر با توئیتها، مصاحبهها و تهدیدهای متناقض و ادعای تعویق 48 تا 72 ساعته حمله به ایران به دلیل وجود کانالهای جدی مذاکره، فضای منطقه را به شدت تحت تاثیر قرار داده است.
حمله به ایران، شاید زمانی دیگر
مهمترین اتفاق عصر دوشنبه، پست جنجالی ترامپ در شبکه اجتماعی Truth Social بود. جایی که مدعی شد: حمله نظامی برنامه ریزی شده آمریکا به ایران که قرار بود «فردا» انجام شود، به درخواست سران عربستان، امارات و قطر به تعویق افتاده است. ترامپ نوشت: تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و محمد بن زاید آل نهیان، رئیس جمهور امارات متحده عربی از وی خواسته اند به مذاکرات زمان دهد؛ زیرا آنها معتقدند که امکان دستیابی به توافقی که برای کشورهای منطقه و آمریکا «قابل قبول» باشد، وجود دارد.
رئیس جمهور آمریکا در ادامه پست خود تاکید کرد: این توافق یک محور کلیدی خواهد داشت و اینکه هیچ سلاح هسته ای برای ایران وجود نخواهد داشت. او همچنین مدعی شد که به پیت هگست، وزیر دفاع، ژنرال دنیل کین، رئیس ستاد مشترک ارتش و کل ارتش آمریکا دستور داده است تا حمله برنامه ریزی شده را متوقف کنند، اما در عین حال آماده انجام یک «حمله تمام عیار» در صورت شکست مذاکرات باشند.
دونالد ترامپ در جایی دیگر مدعی شد که آمریکا برای حمله بزرگ علیه ایران آماده است اما به درخواست عربستان، قطر، امارات و چند کشور دیگر این اقدام را دو تا سه روز به تعویق انداخت. او گفت که مذاکرات مهمی با ایران در حال انجام است و با وجود شکستهای گذشته، این بار وضعیت را «متفاوت» توصیف کرد. در همین راستا، اکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داد که رهبران عرب منطقه در پیامی مشترک به ترامپ هشدار داده اند که اگر آمریکا به ایران حمله کند، تمام منطقه هزینه آن را پرداخت خواهد کرد.
به گفته یکی از این منابع، رهبران عرب به ترامپ گفته اند که نگرانند تاسیسات نفتی و انرژی آنها هدف تلافی ایران قرار گیرد. این روایت تصویر روشنی از نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از گسترش جنگ ارائه می دهد. نگرانی ای که ظاهرا در تصمیم ترامپ برای به تعویق انداختن این حمله نقش داشته است.
در همین حال، واشنگتن پست به نقل از یک مقام پاکستانی نوشت: ایران و آمریکا در هفته گذشته چندین پیشنهاد و پیشنهاد متقابل با یکدیگر رد و بدل کرده اند و میانجی ها در تلاش هستند تا از از سرگیری جنگ جلوگیری کنند. این مقام مسئول از اختلاف اصلی بر سر دستور اجرای توافقنامه خبر داد. تهران خواستار پایان جنگ قبل از اعلام توافق هسته ای است، اما واشنگتن می خواهد همه توافقات همزمان اعلام شود.
تناقض در مواضع ترامپ؛ از «شانس توافق» تا تهدید یک حمله گسترده
ترامپ ضمن ادعای به تعویق انداختن حمله، بارها بر احتمال توافق در جاهای دیگر تاکید کرده است، اما لحن تهدیدآمیز خود را نیز حفظ کرده است. وی گفت: به نظر می رسد شانس بسیار خوبی برای دستیابی به توافق وجود دارد. اگر بتوانیم بدون بمباران این کار را انجام دهیم، خوشحال میشوم.» رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد که این مذاکرات «تحول مثبتی» درباره «مذاکرات مهم» با ایران است، اما باید دید به نتیجه میرسد یا خیر. اما تقریباً همزمان ترامپ در مصاحبه با نیویورک پست موضع کاملاً متفاوتی اتخاذ کرد و اعلام کرد که پس از دریافت آخرین پاسخ تهران به ایران، «مذاکرههای مهم» را به ایران خواهد داد.
وی در پاسخ به سوالی درباره احتمال پذیرش تعلیق 20 ساله غنی سازی اورانیوم ایران، مدعی شد: در حال حاضر حاضر به دادن هیچ امتیازی نیستم. ترامپ در این گفت و گو با بیان اینکه ایران می داند «به زودی چه اتفاقی خواهد افتاد» تاکید کرد: تهران اکنون بیش از هر زمان دیگری خواهان توافق است، زیرا توانایی آمریکا برای افزایش فشار را می داند.
در ادامه این فضای متناقض، کاخ سفید پیشنهاد بازنگری شده ایران را ناکافی دانست. آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داد که پیشنهاد جدید ایران در مقایسه با نسخههای قبلی تنها «تغییرات جزئی» داشته و همچنان فاقد تعهدات دقیق درباره توقف غنیسازی اورانیوم یا تحویل ذخایر اورانیوم غنیشده است.
این مقام مسئول همچنین ادعای برخی رسانههای ایرانی مبنی بر موافقت آمریکا با کاهش تحریمها را رد کرد و تصریح کرد: هیچ کاهشی تحریمها بدون اقدامات متقابل تهران اتفاق نخواهد افتاد. وی هشدار داد که اگر مذاکرات واقعی و دقیق شکل نگیرد، آمریکا از طریق بمب صحبت خواهد کرد. در عین حال، راب مالی، نماینده سابق آمریکا در امور ایران، در مصاحبه با الجزیره گفت که شانس دستیابی به توافق بیشتر به «روش فکری ترامپ» بستگی دارد تا به جزئیات فنی هسته ای.
او با تمسخر گفت: «باید از یک روانشناس بپرسید، زیرا مواضع ترامپ «ساعت به ساعت» تغییر می کند. مالی همچنین هشدار داد که تیم ترامپ مقاومت ایران را دست کم گرفتند و این رویکرد را با اشتباهات آمریکا در جنگ ویتنام مقایسه کردند.
تردید در مورد آینده توافق؛ از میانجیگری پاکستان تا تهدیدات نظامی مجدد
در شرایطی که مذاکرات همچنان در هاله ای از بلاتکلیفی به سر می برد، گروهی از تحلیلگران آمریکایی نیز نسبت به امکان دستیابی سریع به توافق ابراز تردید کرده اند. آرون دیوید میلر، مذاکره کننده ارشد سابق آمریکا معتقد است خروج ترامپ از حمله نشان می دهد که او گزینه نظامی قابل اعتمادی ندارد و کشورهای عربی منطقه نیز از واکنش ایران هراس دارند.
وی تاکید کرد: هرگونه توافق جدی هسته ای نیازمند زمان و مذاکرات فنی پیچیده است و نمی توان آن را با توافقات سریع سیاسی جایگزین کرد. اریک برویر، مدیر ارشد سابق شورای امنیت ملی آمریکا نیز معتقد است که فاصله مواضع ایران و آمریکا هنوز بسیار زیاد است و تنها در صورت عقب نشینی ترامپ کاهش خواهد یافت. موضوعی که هنوز نشانه ای از آن نیست.
از سوی دیگر، دن شاپیرو هشدار داد که هیچ “راه حل جادویی” برای بحران ایران وجود ندارد. یا بن بست ادامه می یابد یا تنش ها افزایش می یابد یا ترامپ مجبور به پذیرش توافق ضعیف تری خواهد شد. در این میان، پاکستان به ایفای نقش یک میانجی فعال ادامه می دهد. خواجه محمد آصف وزیر دفاع پاکستان اعلام کرد که احتمال شروع مجدد جنگ بسیار کم است، زیرا نه کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و نه افکار عمومی جهان و آمریکا از جنگ حمایت نمی کنند. وی همچنین از اعتماد تهران به اسلام آباد برای پیشبرد دیپلماسی قدردانی کرد و گفت: چین و روسیه نیز مخالف جنگ علیه ایران هستند.
از سوی دیگر، موضع نظامی تهران همچنان پابرجاست. سخنگوی جمهوری اسلامی ایران هشدار داد که در صورت «احمق» بودن دشمن و تجاوز مجدد، ایران با «ابزارها و روشهای جدید» جبهههای جدیدی را در برابر مهاجمان خواهد گشود. وی تاکید کرد: ارتش دوران آتش بس را دوران جنگ می داند و از آن برای تقویت توان رزمی خود استفاده می کند.
به گفته وی: ایران را نمی توان محاصره کرد و شکست داد. مجموع این تحولات موید این است که منطقه در وضعیت شکننده ای قرار دارد. از یک سو تلاش ها برای حفظ مسیر دیپلماسی و دستیابی به توافق ادامه دارد و از سوی دیگر تهدیدات دونالد ترامپ و آمادگی نظامی دو طرف سایه جنگ را حفظ کرده است. هنوز مشخص نیست که آیا آتش بس 43 روزه کنونی به توافق منجر خواهد شد یا تنش ها دوباره تشدید خواهد شد.
