محمد بهشتی رئیس سابق پژوهشگاه میراث فرهنگی در نشست علمی-تخصصی «ایران مانا با ملتی آگاه و توانمند» که امروز چهارشنبه 9 اردیبهشت ماه در مرکز تحقیقات توسعه و آینده نگری برگزار شد، در گفتوگویی با عنوان «توسعه و ایران» با اشاره به این انتقاد که «مسئله ایران در بسیاری از زمینهها وجود ندارد، در زمینههای اساسی وجود ندارد». سوال در مورد ایران در حالی که این سوال در همه زمینه ها و زمینه ها مطرح است. حتی در روانپزشکی هم باید به مسئله ایران و ایرانی بودن توجه کنیم.
وقوع 1200 مورد جنگ در تاریخ ایران
به گزارش ایسنا، وی ایران را سرزمین ناآرامی توصیف کرد و گفت: ایران در ادوار مختلف سرزمینی پر از بحران های تاریخی و طبیعی بوده است. تنها در سال 2018، حدود 5800 رویداد مخرب رخ داده است و 1200 مورد جنگ در طول تاریخ گزارش شده است. من فکر نمی کنم هیچ کشور دیگری تا این حد جنگ دیده باشد. همچنین ایران صحنه ظهور ادیان و آیین های مختلف بوده است و قرائت های مختلف از اسلام نیز در ایران دچار تعارضاتی بوده است.
یکی از اعضای هیأت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی با بیان اینکه جامعه ایران همواره از بحران استقبال کرده است، ادامه داد: در روانپزشکی اگر به نظر می رسد که ایرانیان به بحران عادت کرده اند از «تروما» صحبت می کنیم. به عنوان مثال؛ امروزه اطلسی از مکان های زلزله خیز و سیل خیز وجود دارد. بررسیهایی که انجام میدهیم نشان میدهد که هرجا زلزله بیشتر باشد، بیشتر در معرض سیل است و هر جا که خطرات بیشتر باشد، افراد بیشتری در آنجا زندگی میکنند. گویا ایرانیان اصرار داشتند در آن منطقه زندگی کنند. به همین دلیل است که می گویم جامعه ما از بی قراری استقبال کرده است. تروما در این زمینه به چه معناست؟ بنابراین ما باید مسئله ایران را در همه رشته ها در نظر بگیریم.
وی با تاکید بر مفهوم “زمین” گفت: در 70 سال گذشته احساس طرد شده و نیازی به سوال درباره ایران به عنوان “زمین” نیستیم، در حالی که امروز شناخت ما از جزئیات فنی طبیعت افزایش یافته، اما درک ما از زمینه کاهش یافته است، از دستاوردهای تمدن بشری از جمله هوش مصنوعی استفاده می کنیم، اما از بافت غافل شده ایم.
بهشتی با بیان اینکه ما متاثر از امتناع سیاق شده ایم، ادامه داد: میزان شناختی که از بافت هر موضوعی داریم هزاران برابر 70 سال پیش است، اما از این زمینه چیزی نمی دانیم.
تهران را در خطرناک ترین مناطق توسعه دادیم
وی با ذکر نمونه ای از سکونت در تهران گفت: در گذشته تا قبل از تاسیس سازمان زمین شناسی از گسل های تهران اطلاعی نداشتیم اما اکنون اطلاعات دقیقی داریم و تا قبل از تاسیس سازمان هواشناسی از 7 رودخانه دره تهران اطلاعی نداشتیم اما اکنون روز به روز از زمان طغیان، حجم آب و… اطلاع داریم. اکنون 2 تهدید بزرگ تهران را می دانیم که گسل شمال تهران و رودخانه های دره تهران هستند اما در این 70 سال شهر تهران را دقیقا روی همین گسل ها در منطقه نیاوران و بر پیشانی 7 رودخانه دره گسترش داده ایم!
رئیس سابق مرکز تحقیقات میراث فرهنگی با اشاره به تاریخ شهرنشینی تهران گفت: در زمان شاه طهماسب تصمیم گرفتند یکی از 300 روستای دشت تهران را شهر کنند، آن منطقه و تهران در زمان شاه طهماسب دورترین نقطه از گسل ها و امن ترین مکان از رودخانه ها بود. بزرگترین زمین لرزه تهران در زمان مظفرالدین شاه اتفاق افتاده است اما بررسی ها نشان می دهد که در آن زمان آثاری از تخریب در تهران دیده نمی شود و نمونه آن کاخ گلستان است که آسیبی ندیده است. ما سال هاست که منتظر یک اتفاق لرزه ای مانند همان زلزله بوده ایم اما خسارات بیشتری را پیش بینی کرده ایم.
وی تاکید کرد: امروز زمین دشت تهران را به خوبی می شناسیم اما از بافت آن اطلاعی نداریم. این سوال است که چگونه زمان شاه طهماسب بهترین مکان را برای تهران تعیین کرد اما ما با اطلاعات زیاد تشخیص درستی ندادیم و تهران را با طرح های عمرانی گسترش دادیم؟
بهشتی تصریح کرد: ما چندین هزار سال وقت داشتیم که بفهمیم کدام مناطق قابل سکونت نیستند اما امروز می خواهیم با تکیه بر فناوری مناطق را قابل سکونت کنیم. ممکن است، اما هزینه آن بسیار بالا است. در تمام ایران همین کار را کردیم.
چرا هیچ رونقی در سواحل خلیج فارس وجود نداشته است؟
وی با اشاره به موضوع انتقال پایتخت گفت: وقتی بررسی می کنیم می بینیم در طول تاریخ شهرهای زیادی در سواحل خلیج فارس وجود نداشته است اما هرگز این سوال برای ما پیش نیامده است که چرا در سواحل خلیج فارس رونق وجود نداشته است؟ اینطور نیست که قدیم ها چیزی نفهمیده اند، اما ما چنین سوالی نمی کنیم.
یکی از اعضای هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی با تاکید بر اینکه باید به تجربه زیسته ایرانیان در این سرزمین اعتماد کرد، گفت: 80 درصد مسیرهای کشور بر اساس مسیرهای تاریخی و 20 درصد مسیرهای جدید است. مسیرهای تاریخی همیشه کوتاه تر، ایمن تر و هموارتر بودند. به عنوان مثال؛ مسیر ساسانیان از تهران به کاشان 20 کیلومتر و مسیر تاریخی شوش به همدان 135 کیلومتر کوتاهتر است. مسیر تاریخی تهران به مازندران از فیروزکوه بوده است. بیایید با جاده هراز مقایسه کنیم، تفاوتش از نظر امنیت مشخص است. در جاده، احتمال ریزش کوه بیشتر است. چگونه با اطلاعات بیشتر مسیرها را طولانی تر، ناامن تر و ناهموارتر کنیم؟
تهران در جستجوی هزار ساله به عنوان پایتخت انتخاب شد
وی تاکید کرد: اگر زمینه را می دانستیم به راحتی درباره انتقال پایتخت صحبت نمی کردیم. تهران در جستجوی هزار ساله به عنوان پایتخت انتخاب شده است. ما در هر موضوعی با اصول و فرعی مواجه هستیم، اصول ثابت است، اما شاخه ها تغییر می کنند، اما در 70 سال گذشته فقط شعب برای ما مهم بوده اند. ما در سرزمینی بی قرار زندگی می کنیم که پر از ناآرامی است، باید به این مسائل توجه کنیم.
بهشتی با اشاره به تجربه قنات سازی ایران گفت: 140 هزار رشته قنات در ایران کار داریم که معادل چند سفر رفت و برگشت به ماه است. از این 140 قنات، حتی 40 قنات هم به اشتباه به آب نرسیده است. در آن زمان با چه تمهیداتی می توانستند این کار را انجام دهند؟ حفر قنات اردکان سه نسل طول کشید، همه دارایی و دارایی خود را برای آن خرج کردند و اگر اشتباه می کردند، همه دارایی و ثروت خود را هدر می دادند. این کار بدون فکر نبود.
در 70 سال گذشته به جای حل مشکلات، فقط مشکلات را حل کردیم
وی خاطرنشان کرد: زمانی که زمینه را می شناختیم همیشه متوجه می شدیم که باید مشکل را حل کنیم نه حل مسئله و می دانستیم که برای قابل سکونت شدن در هر زیستگاه باید معادله چند جمله ای را حل کنیم. در حالی که در طول 70 سال گذشته فقط مشکلات را حل کردیم.
بهشتی به دشت خوزستان اشاره کرد و گفت: دشت خوزستان صخره ای عظیم است که چندین رودخانه در آن جاری است. در اثر طغیان رودخانه ها، خاک ها رسوب کرده و زمین های حاصلخیز ایجاد شده است. این خاک کمی نمک هم دارد که اگر این خاک از بالا آبیاری نشود تبدیل به نمکزار می شود. طغیان سالانه رودخانه ها باعث شد رطوبت نمک پایین بیاید و لایه جدیدی از خاک روی زمین بیاید. این مکانیسم طغیان رودخانه چرخ این منطقه را می چرخاند.
وی ادامه داد: در دشت خوزستان هیچ منطقه مسکونی نداریم و تا دوره ناصری اثری از شهر در این دشت دیده نمی شود، اهواز شهری است که در زمان ناصرالدین شاه ساخته شده است. در آن منطقه آب دریا بالا و پایین میآید، آب شور پایین میآید و آب شیرین بالا میماند، در هنگام جزر و مد آب شیرین را به نخلستانها میآوردند و بزرگترین نخلستانها را ایجاد میکردند. مدتی رودخانه را تهدید می دیدند و رودخانه ها را سد می کردند، امروز دیگر سیل در خوزستان نیست. آب دریا به خشکی نفوذ کرده و کیلومترها آب شیرین در دریا نداریم. این گونه نخلستان ها با آب شور دریا خشک می شدند. و امروز در استانی که یک ششم آب شیرین کشور جاری بود به استانی تبدیل شد که مردم آن مشکل آب دارند.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی خاطرنشان کرد: منحصر به فرد بودن ایران زمانی محقق می شود که به پیشینه و دانش ایران تکیه کنیم. ایران سرزمین ناآرامی است اما در همه مسائل توسعه، ایران را کشوری با ثبات دیده ایم. بنابراین برای اصلاح ایران ابتدا باید دیدگاه خود را اصلاح کنیم.
