به گزارش دنیای اقتصاد، معادله ایران و آمریکا به حساس ترین گلوگاه تاریخی خود رسیده است، جایی که تبادل فشرده پیام ها حکایت از نزدیک شدن به ضرب الاجل نهایی و تعیین کننده دارد. در حالی که تهران در حال بررسی دقیق آخرین پیشنهادهای دریافتی و ابعاد فنی و سیاسی آن است، بازیگران منطقه ای و جهانی مانند عربستان، قطر، مصر و چین با تمام توان دیپلماتیک وارد میدان شده اند تا با میانجی گری و ارائه راه حل های میانی از فروپاشی کامل ساختار مذاکرات جلوگیری کنند. در همین راستا ژنرال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان در سفری رسمی وارد ایران شد و همزمان هیئت مذاکره کننده قطر با هماهنگی آمریکا با هدف دستیابی به توافق برای پایان جنگ به تهران سفر کرد.
این تلاش بینالمللی در شرایطی صورت میگیرد که سایه سنگین گزینههای نظامی همچنان روی میز است و نوعی تعادل نگرانکننده بین دیپلماسی و تقابل ایجاد کرده است. وضعیتی که نشان می دهد کوچکترین لغزشی در این موازنه می تواند مسیر منطقه را از میز مذاکره به رویارویی مستقیم تغییر دهد. اکنون همه نگاه ها به تصمیم نهایی دو طرف برای تعیین اینکه آیا ابتکارات میانجیگری می تواند بر بن بست فعلی غلبه کند یا خیر است. سفر دیروز ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان به تهران، سناریوی احتمال دستیابی به توافق را جسورتر کرد. قرار بود عاصم منیر روز پنجشنبه به تهران بیاید که این سفر انجام نشد. ظاهرا فرمانده ارتش پاکستان این سفر را مشروط به وجود نشانه های پیشرفت در تبادل پیام کرده است. انتشار خبر سفر عاصم منیر به تهران سایت های شرط بندی مانند پلی مارکت را بیش از 10 درصد به سمت توافق سوق داد.
دیروز نیز در حالی که کانال اسرائیلی کان به نقل از رسانه های عربی نوشت سفر عاصم منیر به ایران به عنوان قدرتمندترین مرد پاکستان باید نشانه پیشرفت در مذاکرات باشد، یک منبع نزدیک به مذاکرات ایران و آمریکا به «العربی الجدید» گفت که سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران به معنای دستیابی به توافق نیست. در ادامه این مقاله، اخباری مبنی بر وجود پیش نویس احتمالی توافق صحت ندارد و صرفاً گمانه زنی های رسانه ای است. به نوشته العربی الجدید، وزیر کشور پاکستان پیام جدیدی از سوی آمریکا به ایران نگذاشته است و سفر مقامات پاکستانی به تهران با هدف تقویت میانجیگری اسلام آباد و نقش و تمایل آن برای جلوگیری از تنش انجام شده است. همچنین پس از اعلام این خبر، شامگاه گذشته رویترز مدعی شد که یک منبع آگاه به این خبرگزاری گفته است که قطر با هماهنگی آمریکا تیم مذاکره کننده ای را برای کمک به حصول توافق برای پایان جنگ با ایران به تهران اعزام کرده است.
لازم به ذکر است که سفر منیر عصر روز جمعه در حالی انجام شد که سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان از چهارشنبه هفته گذشته در تهران به سر می برد. العربیه نوشت که هدف از ماموریت فعلی وزیر کشور پاکستان دستیابی به توافق بر سر چارچوب مذاکرات است. آخرین متن پیشنهادی واشنگتن روی میز تهران است و برخی گمانه زنی ها حاکی از نزدیک شدن دیدگاه های این متن است. با این حال، اختلافات باقی مانده در مورد غنی سازی اورانیوم و تنگه هرمز همچنان موانع جدی بر سر راه مذاکرات است. در واقع می توان گفت؛ پیشرفت هایی حاصل شده است، اما تفاوت ها و شکاف های مهم باقی مانده است. موضوع توافق کامل یا مرحلهای، اورانیوم، مدت زمان تعلیق، زمان لغو تحریمها، دامنه کاهش تحریمها و نحوه مدیریت تنگه همچنان بحث جدی است.
یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره گفت که مذاکره کنندگان به توافق بسیار نزدیک هستند و در حال حاضر روی پیش نویس متن کار می کنند. همزمان، منبع دیگری به الجزیره گفت که هنوز برای قضاوت در مورد اینکه آیا توافق جدی و نهایی حاصل شده است یا خیر زود است. یک منبع ارشد ایرانی نیز روز پنجشنبه به رویترز گفت که شکاف ها کاهش یافته است اما هنوز به توافق نرسیده ایم. غنیسازی اورانیوم و تنگه هرمز از جمله موارد اختلاف نظر درباره این توافق است. در عین حال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، با اشاره به پیشرفت های حاصل شده در مذاکرات جاری با ایران، تاکید کرد که واشنگتن و جامعه جهانی عوارض عبور از تنگه هرمز را نادیده نمی گیرند.
پیش نویس احتمالی
برخی منابع عربی برخی مفاد توافق احتمالی ایران و آمریکا را منتشر کرده اند. در حالی که العربیه روز پنجشنبه خبر جزئیات ادعایی پیش نویس توافق ایران و آمریکا را تکذیب کرد، روز گذشته بار دیگر آن را منتشر کرد. به گزارش «انتخاب»؛ گزارش العربیه از جزئیات این پیش نویس توافقنامه به شرح زیر است: پیش نویس توافق شامل توقف عملیات نظامی و توقف جنگ رسانه ای، تعهد به هدف قرار ندادن زیرساخت های نظامی، غیرنظامی و اقتصادی، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی، ایجاد سازوکار مشترک برای نظارت و حل و فصل اختلافات در چارچوب مذاکرات هسته ای، آغاز مذاکرات هسته ای و حل و فصل اختلافات، آغاز مذاکرات هسته ای و حل و فصل اختلافات، عدم هدف قرار دادن زیرساخت های نظامی، غیرنظامی و اقتصادی است. تحریم های آمریکا علیه پایبندی ایران به مفاد توافق. توافق ایران و آمریکا بلافاصله پس از اعلام رسمی دو طرف اجرایی خواهد شد. شبکه حدث عربستان سعودی همچنین مدعی شد که پیش نویس توافق احتمالی شامل توقف فوری، همه جانبه و بدون قید و شرط درگیری ها در همه جبهه ها، پایان دادن به تمامی عملیات نظامی و توقف جنگ رسانه ای بین دو کشور و همچنین ایجاد سازوکاری مشترک برای نظارت بر اجرای توافق و حل و فصل اختلافات احتمالی است.
نتانیاهو عصبانی است
در همین حال، سایت اکسیوس به نقل از سه منبع مدعی شد که دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی روز سه شنبه در یک تماس تلفنی پرتنش درباره تلاش جدید برای دستیابی به توافق با ایران گفتگو کردند. یک منبع گفت نتانیاهو پس از این تماس “بسیار عصبانی” بود. این منابع گفتند که یک یادداشت بازنگری شده صلح توسط قطر و پاکستان با مشارکت سایر میانجیگران منطقه ای مانند عربستان سعودی، ترکیه و مصر در تلاش برای پر کردن شکاف بین ایالات متحده و ایران تنظیم شده است. در همین حال، ترامپ بین دستور حمله گسترده به ایران یا صرفاً فشار برای رسیدن به توافق تردید دارد.
نتانیاهو به شدت به مذاکرات بدبین است و می خواهد جنگ را برای تضعیف توان نظامی ایران از سر بگیرد. از سوی دیگر، ترامپ همچنان می گوید که معتقد است توافق ممکن است، اما در صورت عدم دستیابی به توافق، آماده از سرگیری جنگ است. فقط سوال این است که ما برویم و تمامش کنیم یا سند امضا کنند؟ او گفت. ببینیم چه می شود.» ترامپ همچنین افزود که نتانیاهو «هر کاری که از او بخواهم در مورد ایران انجام خواهد داد».
این سه منبع گفتند که پاکستان و قطر به همراه سایر میانجیگران از جمله عربستان سعودی، ترکیه و مصر در روزهای اخیر برای اصلاح این پیشنهاد و رفع شکاف ها کار کرده اند. یک مقام عرب گفت که قطری ها اوایل این هفته هیئتی را برای مذاکره با ایرانی ها در مورد آخرین پیش نویس به تهران فرستادند. وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که مذاکرات “بر اساس پیشنهاد 14 ماده ای ایران” ادامه دارد و وزیر کشور پاکستان برای کمک به میانجیگری در تهران است که دومین سفر وی در کمتر از یک هفته گذشته است. به گفته یک مقام عرب، هدف از این تلاشها دریافت تعهدات شفافتر از سوی ایران در گامهای مرتبط با برنامه هستهای این کشور و جزئیات دقیقتر از سوی ایالات متحده در مورد چگونگی آزادسازی تدریجی داراییهای مسدود شده ایران است. به گفته یک منبع آمریکایی آشنا با این تماس، ترامپ به نتانیاهو گفت که میانجیها در حال کار بر روی یک «توافق متنی» هستند که آمریکا و ایران رسماً برای پایان دادن به جنگ و آغاز یک دوره 30 روزه مذاکرات درباره موضوعاتی مانند برنامه هستهای ایران و بازگشایی تنگه هرمز امضا خواهند کرد. دو منبع اسرائیلی گفتند که دو کشور در مورد نحوه ادامه کار اختلاف نظر دارند.
طرح 5 ماده ای پکن و اسلام آباد
همزمان طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان روز جمعه از ابتکار پکن و اسلام آباد برای پایان دادن به جنگ در منطقه خبر داد. سخنگوی وزارت خارجه پاکستان گفت که چین از تلاشهای میانجیگری ما حمایت میکند و به طور مشترک یک طرح پنج مادهای را با ما ارائه کرده است. اندرابی تاکید کرد که نخست وزیر پاکستان فردا در سفر خود به چین درباره ابتکار مشترک پایان دادن به جنگ گفتگو خواهد کرد. وی تاکید کرد که صلح میان آمریکا و ایران برای پاکستان اهمیت زیادی دارد.
نکات اصلی اختلاف
از سوی دیگر نورالدین الدغیر، خبرنگار الجزیره در تهران، روز گذشته اعلام کرد که اخبار مربوط به چارچوب توافق تهران و واشنگتن تا این لحظه تنها حدس و گمان است. مذاکرات هنوز با میانجیگری پاکستان ادامه دارد و موضوعات مهمی مانند تنگه هرمز، ذخایر اورانیوم غنی شده و تحریم ها باعث اختلاف نظر شده است. دیانا ناروزی، خبرنگار پولیتیکو نیز گفت: یکی از مقامات ارشد کاخ سفید در رابطه با مذاکرات ایران مدعی شد که موضوعات اصلی اختلاف همچنان عبارتند از: 1. نداشتن سلاح هسته ای 2. باز شدن تنگه هرمز.
دنیس راس، دستیار سابق اوباما نیز گفت که در صورت صحت، توافق پنج ماده ای در حال شکل گیری بین آمریکا و ایران به شدت به نفع ایران است. ایران آتشبس در همه جبههها، تعهد به خودداری از حمله به زیرساختها و لغو تدریجی تحریمها را به دست میآورد، اما هیچ اشاره صریحی به برنامه هستهایاش در توافق وجود ندارد. آنچه آمریکا به دست می آورد، گشایش تنگه هرمز با یک مکانیسم نظارتی مشترک است. همچنین علی هاشم خبرنگار الجزیره از ادعای روز پنجشنبه رویترز درباره ذخایر اورانیوم خبر داد. یک مقام ارشد ایرانی به من گفت که ادعای صدور دستور جدید مبنی بر اینکه ذخایر اورانیوم غنی شده باید در داخل ایران باقی بماند صحت ندارد و این گزارش ها «تبلیغات دشمنان توافق» است. این مسئول افزود: حکم جدیدی صادر نشده و موضع تهران همیشه ثابت بوده است. ایران خود ثروت مواد را کاهش خواهد داد. این مسئول تاکید کرد: این موضوع در مرحله بعدی مذاکرات مطرح خواهد شد.
تهران و واشنگتن به مواضع خود پایبند هستند
خبرگزاری رویترز روز جمعه در گزارشی مدعی شد که ایالات متحده و ایران بر سر ذخایر اورانیوم تهران و کنترل تنگه هرمز در روز پنجشنبه با یکدیگر اختلاف دارند. ترامپ به خبرنگاران در کاخ سفید گفت: «ما آن را به دست خواهیم آورد. ما به آن نیاز نداریم، ما آن را نمی خواهیم. احتمالاً پس از به دست آوردن آن، آن را از بین خواهیم برد، اما به آنها اجازه نخواهیم داد.» سه منبع آگاه دیگر به رویترز گفتند در حالی که به نظر می رسد مذاکرات برای پایان دادن به جنگ شش هفته ای از زمان آتش بس شکننده بین دو کشور پیشرفت چندانی نداشته است، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان احتمالا روز پنجشنبه برای گفتگوهای بیشتر به تهران سفر خواهد کرد. سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان روز چهارشنبه در دومین سفر خود به تهران در پیامی از واشنگتن با مسعود المدیکیان رئیس جمهور ایران، سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه و همتای خود گفت وگو کرد.
فضاهای رسانه ای
از سوی دیگر، سو اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه که شامگاه پنجشنبه 10 اردیبهشت ماه از سوی محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکره کننده به عنوان سخنگوی این هیات انتخاب شد، در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا مبنی بر «تحصیلات مختلف رسانه ای در خصوص مذاکرات برای پایان دادن به جنگ»، تاکید کرد: «تحقیقات اخیر در یکی از روزهای اخیر مطرح شده است: جنبه های مذاکرات را می توان تایید کرد.” پایان جنگ در همه جبههها از جمله لبنان است و ادعاهایی که در رسانهها درباره مسائل هستهای اعم از موضوع مواد غنیشده یا موضوع غنیسازی مطرح میشود، صرفاً گمانهزنی رسانهای است و هیچ اعتباری ندارد.» بقایی تاکید کرد: اطلاعات دقیق جزئیات مذاکرات از سوی مسئولان ذیصلاح و سخنگوی تیم مذاکرهکننده اعلام خواهد شد.
