محققان دانشگاه تهران در یک کاوش جدید باستان شناسی موفق به شناسایی تصویری شدند که بر اساس اسناد تاریخی و باستان شناسی، چهره یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی است.
به گزارش ایسنا، نتایج این کاوش ها که زیر نظر میشم لباف خانیکی، از اعضای هیات علمی گروه باستان شناسی دانشگاه تهران انجام شد، در مقاله ای با عنوان “آخرین تصویر آخرین پادشاه” در مجله شرق و غرب موسسه IsMEO ایتالیا منتشر شد.
میشم لباف خانیکی مسئول این کاوش درباره اهمیت این اکتشاف گفت: در کاوش های اخیر آتشکده «بازه حر» در شمال شرق ایران، تابلوی گچی متعلق به اواخر دوره ساسانی کشف شد که تنها قسمت زیرین آن باقی مانده است. این تابلو که در اتاق ورودی آتشکده نصب شده است، تصویر چهار شخصیت را نشان می دهد. یک نفر در سمت راست نشسته و سه نفر در مقابل او ایستاده اند. ویژگی های کفش، شلوار و زیور آلات نشسته که با ویژگی های پادشاهی ساسانی مطابقت دارد، او را از دیگران متمایز می کند.
این باستان شناس افزود: بر اساس شواهد باستان شناسی (کشف تکه های گچ بری تاج شاه ساسانی، گچ بری های ناتمام، پنهان شدن تابلو پشت دیوار سفالی) و منابع تاریخی (گزارش فتوح البلدان از آخرین روزهای یزدگرد سوم در خراسان)، این پژوهش نشان می دهد که آخرین رقم در این زمینه است. شاهنشاه ساسانی که به این آتشکده (که احتمالا آذر برزین مهر است) پناه برد. روزهای آخر عمرش را در آنجا گذراند.
آتشکده بازه هور در 70 کیلومتری جنوب مشهد و در مسیر یکی از مهم ترین راه های باستانی ایران که خراسان را به سیستان و کرمان و بخش های مرکزی فلات ایران متصل می کرد، قرار دارد. کاوش های باستان شناسی دانشگاه تهران که از سال 1392 به مدت 8 فصل به سرپرستی میثم لباف خانیکی در این محوطه باستانی انجام شد، منجر به کشف آتشکده بزرگی از دوره ساسانی شد که تمام فضای داخلی آن با گچ بری های نفیس و نقاشی های دیواری تزئین شده بود.
نتایج بررسی های باستان شناسی در آتشکده بازه حور نشان داد که این مجموعه معماری در اواخر دوره اشکانی تأسیس شده و تا قرون اولیه دوران اسلامی به حیات خود ادامه داده است. مضمون تعداد قابل توجهی از کتیبه های دیواری پارسی میانه که در فضاهای داخلی این بنا به دست آمده است، حکایت از اهمیت تاریخی این آتشکده و مراجعه افراد زیادی به این مجموعه معماری دارد. به نظر می رسد وقوع زلزله مهیب در اواخر قرن سوم تا اوایل قرن چهارم هجری قمری منجر به تخریب و متروکه شدن این آتشکده مهم شده است.
نتایج این تحقیق با عنوان «آخرین تصویر آخرین پادشاه: صحنه ساسانی از آتشکده بازه حور» در شصت و پنجمین شماره مجله «شرق و غرب» منتشر شده است.
شرق و غرب مجله ای معتبر در زمینه مطالعات آسیایی و باستان شناسی است که در سال 1950 توسط «جوزپه توچی» تأسیس شد. این مجله پس از احیا در سال 2020، با ساختار علمی و بررسی همتایان، نقشی کلیدی به ویژه در ثبت کاوش های مهم ایران، افغانستان و آسیای میانه ایفا می کند و یکی از معتبرترین مجلات برای چاپ مقاله در این زمینه به شمار می رود.
