آنچه والدین باید درباره آبله‌مرغان و زونا بدانند

آبله مرغان با وجود ورود به فصل گرم سال همچنان یکی از شایع ترین بیماری های ویروسی در بین کودکان است و به دلیل مسری بودن زیاد، توجه جدی خانواده ها و مراکز آموزشی را می طلبد. ویروس واریسلا زوستر علاوه بر ایجاد آبله مرغان می تواند سال ها بعد به شکل زونا دوباره فعال شود.

به گزارش تسنیم، در این راستا زینب پیرداده خانی، فوق تخصص بیماری های کودکان، موضوع شرح جامع آبله مرغان و زونا، راهنمای تشخیص، مدیریت و پیشگیری از عوارض احتمالی والدین را مورد بحث و بررسی قرار داد.

با توجه به شیوع فصلی بیماری های ویروسی به ویژه در بین کودکان، شناخت دقیق واریسلا و هرپس زوستر که هر دو توسط ویروس واریسلا زوستر (VZV) ایجاد می شوند، از اهمیت بالایی برخوردار است.

زینب پیردخانی، متخصص برجسته بیماری های کودکان در تشریح این دو بیماری بر لزوم آگاهی والدین از علائم، دوره های ابتلا، عوارض احتمالی و راهکارهای درمانی و پیشگیرانه تاکید کرد. این راهنمای جامع به والدین کمک می کند تا این عفونت ها را بهتر درک کنند و اقدامات لازم را به موقع انجام دهند.

آبله مرغان یک بیماری عفونی و بسیار مسری است که عمدتا کودکان را درگیر می کند. دوره نهفتگی این بیماری معمولا بین 10 تا 21 روز (به طور متوسط ​​14 روز) است. شروع علائم با تب خفیف، ضعف و سردرد همراه است و به دنبال آن بثورات پوستی مشخص است. این ضایعات ابتدا به صورت لکه های قرمز کوچک شروع می شوند، سپس به پاپول (برجستگی) و در نهایت به وزیکول (تاول های پر از مایع شفاف) تبدیل می شوند.

این وزیکول ها در عرض 24 تا 48 ساعت کدر می شوند و سپس خشک می شوند و پوسته پوسته می شوند. دوره انتقال آبله مرغان از حدود 2 روز قبل از ظهور بثورات تا زمانی که تمام ضایعات پوستی به مرحله گال برسند (تقریباً 5 تا 6 روز پس از شروع بثورات) ادامه دارد. به همین دلیل حضور کودکان مبتلا در محیط های آموزشی مانند مهدکودک ها و مدارس تا زمان بهبود کامل ضایعات اکیدا ممنوع است.

زونا که به عنوان زونا نیز شناخته می شود، فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر (VZV) در فردی است که قبلا آبله مرغان داشته است. پس از عفونت اولیه، ویروس در گانگلیون عصبی غیر فعال می ماند و در شرایط ضعف سیستم ایمنی فعال می شود و باعث ایجاد زونا می شود. تفاوت اصلی بین زونا و آبله مرغان در الگوی ضایعات پوستی است. زونا معمولاً به صورت یک طرفه در مسیر یک عصب خاص (درماتوم) ظاهر می شود و با نواری از بثورات دردناک و آبکی همراه است. تماس مستقیم با مایع وزیکول های زونا می تواند باعث انتقال ویروس و ایجاد آبله مرغان در افرادی شود که قبلاً ایمن نشده بودند.

عوارض احتمالی آبله مرغان و زونا

اگرچه آبله مرغان معمولاً یک بیماری خود محدود شونده است، اما در برخی موارد می تواند با عوارض جدی همراه باشد. شایع ترین عارضه عفونت های باکتریایی ثانویه پوست است که در اثر خاراندن ضایعات ایجاد می شود و می تواند منجر به ایجاد اسکار دائمی شود. عوارض جدی تر شامل ذات الریه، التهاب مغز (آنسفالیت) و اختلالات عصبی مانند آتاکسی حاد مخچه (اختلال هماهنگی حرکات بدن) است. در موارد زونا، درد شدید عصبی پس از بهبودی ضایعات (نورالژی پس از هرپس) یکی از عوارض شایع است.

نوزادان زیر یک سال، زنان باردار (به ویژه در سه ماهه اول و سوم بارداری)، افراد مبتلا به نقص سیستم ایمنی (مانند بیماران تحت شیمی درمانی، بیماران HIV/AIDS یا افرادی که داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مصرف می کنند) و افراد مسن در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به نوع شدید بیماری و ایجاد عوارض جدی ناشی از آبله مرغان و شن و ماسه هستند.

نکات درمانی و مراقبتی

هدف اصلی درمان کنترل علائم و جلوگیری از عوارض است.

رعایت بهداشت فردی، حمام کردن با آب ولرم و نمک یا جوش شیرین برای کاهش خارش، کوتاه نگه داشتن ناخن ها و پوشیدن لباس های نخی گشاد توصیه می شود.

برای کنترل خارش می توان از آنتی هیستامین های خوراکی استفاده کرد. در صورت تشخیص به موقع (در عرض 24 تا 72 ساعت از شروع بثورات)، ممکن است داروهای ضد ویروسی مانند آسیکلوویر برای کاهش شدت و طول مدت بیماری تجویز شود.

نوزادان، زنان باردار و افراد دارای نقص ایمنی که به آبله مرغان مبتلا می شوند ممکن است به ایمونوگلوبولین واریسلا زوستر (VZIG) برای پیشگیری یا کاهش شدت بیماری یا آسیکلوویر داخل وریدی نیاز داشته باشند. در موارد شدید زونا، درمان وریدی با آسیکلوویر ضروری است.

آسپرین در کودکان مبتلا به آبله مرغان اکیدا ممنوع است، زیرا خطر ابتلا به سندرم ری را که یک عارضه جدی مغزی و کبدی است، افزایش می دهد. ایبوپروفن نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف شود، زیرا برخی مطالعات احتمال تشدید عفونت های پوستی را با مصرف آن مطرح کرده اند.

فرد مبتلا به آبله مرغان باید تا زمان بهبود کامل ضایعات از مکان های عمومی و تماس با افراد در معرض خطر دور نگه داشته شود.

شستن مکرر دست ها با آب و صابون، به ویژه پس از تماس با فرد بیمار یا سطوح آلوده، به جلوگیری از انتشار ویروس کمک می کند.

واکسن آبله مرغان (VVax) یکی از موثرترین راه‌ها برای پیشگیری یا کاهش شدت بیماری است. این واکسن معمولا در دو دوز برای کودکان و بزرگسالانی که قبلا واکسینه نشده اند توصیه می شود. واکسن زونا برای افراد بالای 50 سال نیز موجود است.

آبله مرغان و زونا بیشتر بیماری های خود محدود شونده هستند و بی توجهی به علائم و عوارض احتمالی آن به ویژه در گروه های پرخطر می تواند عواقب ناگواری داشته باشد.

آگاهی والدین از ماهیت این بیماری ها، توجه به بهداشت فردی، رعایت نکات مراقبتی و اقدام به موقع برای دریافت توصیه های پزشکی و در صورت لزوم درمان، نقش اساسی در حفظ سلامت کودکان و جلوگیری از شیوع عفونت دارد. همچنین واکسیناسیون به عنوان یک ابزار ایمن و موثر باید جدی گرفته شود.