بعدی- دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در آخرین اظهارات خود از احتمال توافق با ایران در هفته آینده گزارش شده؛ به گفته وی، این توافق می تواند به تمدید آتش بس و بازگشایی تنگه هرمز منجر شود. ترامپ در گفتوگو با شبکه «ایبیسی نیوز» فضای مذاکرات را مثبت توصیف کرد و گفت که اوضاع «بهنظر میرسد» خوب است. وی همچنین از حل یک «اختلال کوچک» در جریان تحولات روز خبر داد. به گفته رئیس جمهور آمریکا، این نابسامانی ناشی از نارضایتی ایران از حملات اسرائیل به لبنان بوده است.
بر اساس گزارش فردا، ترامپ در توضیح این موضوع گفت که با حزب الله گفتگو کرده و از این گروه خواسته به آتش بس احترام بگذارند. وی همچنین اعلام کرد که با بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل تماس گرفته و از او خواسته است که از ادامه تیراندازی خودداری کند. به گفته ترامپ، پس از این تماس ها، دو طرف تیراندازی به سمت یکدیگر را متوقف کردند.
رئیس جمهور آمریکا در بخشی دیگر از سخنان خود او توافق احتمالی با ایران را گزینه ای حتی «بهتر از پیروزی نظامی» توصیف کرد. وی با اذعان به دشواری تفاهم با کشوری «بسیار بزرگ» مانند ایران، گفت که چنین روندی نه برای تهران آسان است و نه برای واشنگتن. اما در عین حال تاکید کرد که آمریکا در این مذاکرات “آنچه را که نیاز دارد” خواهد گرفت.
ترامپ همچنین درباره زمان احتمالی نهایی شدن یادداشت تفاهم مربوط به بازگشایی تنگه هرمز گفت که این موضوع می تواند هفته آینده به نتیجه برسد. با این حال، وی تصریح کرد که هنوز توافق نهایی خود را اعلام نکرده است زیرا چند موضوع باقی مانده همچنان در دستور کار مذاکرات است.
در پی تشدید تنش ها میان ایران، حزب الله و اسرائیل، فرماندهی نظامی مرکزی ایران روز دوشنبه به ارتش اسرائیل هشدار داد که هرگونه حمله به حومه جنوبی بیروت با واکنش مستقیم و تهدیدآمیز تهران مواجه خواهد شد. قرارگاه خاتم الانبیا در بیانیهای اعلام کرد در صورت حمله اسرائیل به بیروت، ساکنان شمال اسرائیل برای جلوگیری از آسیبهای احتمالی این مناطق را ترک کنند.
این سازمان نظامی دلیل صدور این هشدار را «نقض مکرر آتش بس» از سوی اسرائیل خواند و تاکید کرد که تل آویو مسئول عواقب این روند خواهد بود. در همان زمان، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز سطح تهدیدات را افزایش داد و اعلام کرد اگر عملیات اسرائیل در لبنان و غزه ادامه یابد، «جبهه های جدیدی» علیه اسرائیل گشوده خواهد شد.
از سوی دیگر ارتش رژیم صهیونیستی روز دوشنبه به ساکنان حومه جنوبی بیروت که یکی از مهمترین پایگاه های اجتماعی و سیاسی حزب الله است، هشدار تخلیه داد. این هشدار پس از آن مطرح شد که مقامات اسرائیلی درباره احتمال از سرگیری حملات به این منطقه صحبت کردند. این تبادل هشدارها نشان می دهد که حومه بیروت و مناطق شمالی سرزمین های اشغالی بار دیگر به کانون تهدیدات متقابل تبدیل شده است. وضعیتی که می تواند آتش بس شکننده را در خطر فروپاشی قرار دهد و دامنه درگیری را فراتر از مرزهای لبنان گسترش دهد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در موضعی جدید اعلام کرد تهران دستیابی به هرگونه توافق با واشنگتن را به توقف حملات اسرائیل به لبنان به ویژه در جنوب این کشور گره زده است. قالیباف در تماس تلفنی با نبیه بری رئیس مجلس لبنان تاکید کرد که ایران مصمم به برقراری آتش بس فراگیر در سراسر لبنان است. وی گفت: تهران در دو روز گذشته تلاشهای جدی و فشردهای را برای توقف حملات اسرائیل دنبال کرده است. رئیس مجلس شورای اسلامی در ادامه هشدار داد که در صورت ادامه «جنایتهای اسرائیل در لبنان»، تهران مذاکرات با واشنگتن را متوقف کرده و در مقابل این روند موضع مستقیم خواهد گرفت. به گفته قالیباف، هر توافقی که بین تهران و واشنگتن در حال بررسی است، تنها زمانی معنا پیدا می کند که شامل توقف حملات در همه جبهه ها باشد.
توافق مبهم تهران و واشنگتن در سایه بدبینی تل آویو
در حالی که در روزهای گذشته نشانه هایی از نزدیک شدن ایران و آمریکا به تفاهم اولیه وجود داشت، برآوردهای امنیتی اسرائیل تصویر متفاوتی را ارائه می دهد: تهران احتمالا یادداشت تفاهم پیشنهادی با واشنگتن را امضا نخواهد کرد. به گفته یک منبع ارشد امنیتی اسرائیل، اختلافات بر سر مفاد اصلی توافق همچنان باقی است و سطح تنش بین دو طرف افزایش یافته است. به گزارش پایگاه اینترنتی عبری «والا»، ارزیابی محافل امنیتی اسرائیل این است که ایران آمادگی پذیرش بخشی از خواسته های آمریکا را ندارد و با وجود ادامه تماس های غیرمستقیم، بعید است تهران در شرایط فعلی به صورت رسمی و علنی با متن توافق موافقت کند.
به گفته این منبع امنیتی اسرائیلی، ترامپ اکنون با مجموعه محدودی از گزینه ها مواجه است. او می تواند به طور یکجانبه توافقی را اعلام کند، به مسیر تشدید نظامی بازگردد یا فشارهای اقتصادی را تشدید کند. این منبع ادعا می کند که با وجود فشارهای اقتصادی داخلی و تحریم های گسترده، ایران توانسته است روند مذاکرات را به گونه ای مدیریت کند که منافع خود را حفظ کند. چنین ارزیابی طبیعتاً نگرانی هایی را در تل آویو ایجاد می کند. زیرا اسرائیل بیم آن دارد که هر توافقی که بدون امتیازات واضح از سوی تهران امضا شود، به نفع ایران تمام شود.
در میان سناریوهای پیشنهادی اسرائیلی ها، گزینه هایی مانند ماجراجویی نظامی یا تشدید کوتاه مدت اما سنگین فشارهای اقتصادی و تحریمی با هدف ایجاد فشار داخلی بر ساختار قدرت در ایران مطرح شده است تا بتوانند قواعد مذاکره را بازتعریف کنند.
هزینه های جنگ ترامپ و ایران در آستانه انتخابات
ولی نصر، استاد روابط بین الملل دانشگاه جان هاپکینز، در یادداشتی در روزنامه فایننشال تایمز می نویسد: دونالد ترامپ امیدوار است که این توافق به جنگ با ایران پایان دهد و تنگه هرمز را باز کند، اما در آمریکا با هرگونه توافقی که کنترل تنگه هرمز و برنامه هستهای را در اختیار تهران بگذارد، مخالفت جدی وجود دارد. ایران نیز عجله ای برای پذیرش این پیشنهاد ندارد، زیرا اختلاف اصلی در تهران بر سر میزان اعتماد به دولت آمریکاست.
اما نصر معتقد است که به دلیل ماهیت حساس این رویارویی، ایران به شدت در حال مذاکره است و مهمترین خواسته آن تضمین بازگشت جنگ است. تضمینی که در توافقنامه آتش بس کوتاه مدت فعلی وجود ندارد. از دیدگاه تهران، دیپلماسی می تواند با توجه به تاریخ ترامپ خطرناک باشد آمریکا به دنبال صلح پایدار نیست، بلکه می خواهد با فشارهای دوره ای ایران را مهار کند. به همین دلیل، بازدارندگی در سه حوزه برای ایران مهم شده است: تنگه هرمز، پرونده هستهای و تحمیل هزینه به آمریکا.
وی می افزاید: ایران ممکن است با بازگشایی تنگه موافقت کند اما از کنترل خود دست بر نمی دارد بعید است که در مورد دستاوردهای هسته ای خود امتیازات جبران ناپذیری بدهد. در واقع، آمریکا و ایران ممکن است بتوانند به این دور تنش پایان دهند، اما توافق پایدار بسیار دشوار خواهد بود.
جیمز ام لیندزی، کارشناس ارشد مسائل بین الملل نیز در یادداشتی در شورای روابط خارجی آمریکا می نویسد: اگرچه ترامپ تاکید کرده است که تصمیمات خود در مورد ایران را بر اساس محاسبات داخلی تنظیم نمی کند، اما در عمل. پرونده ایران نقش تعیین کننده ای در انتخابات نوامبر خواهد داشت.
به گفته وی، جنگ ایران از نظر سیاسی به ضرر ترامپ و حزب جمهوری خواه پایان یافته است. ریشه اصلی این افول فقط خود جنگ نیست، بلکه پیامدهای اقتصادی آن برای زندگی روزمره آمریکایی ها می داند افزایش قیمت بنزین و فشارهای تورمی باعث شده است که ارزیابی عمومی از عملکرد ترامپ به شدت منفی شود و این موضوع می تواند برای جمهوری خواهان در انتخابات میان دوره ای گران تمام شود.
توافق با ایران علیه خلع سلاح حزب الله؛ معضل جدید ترامپ
زوئی بارل، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه، در یادداشتی در روزنامه هاآرتص می نویسد: آتش بس کنونی، مانند نمونه های لبنان و غزه، بیشتر یک «آتش بس قابل کشش» و انعطاف پذیر است تا یک توقف واقعی جنگ. آمریکا، مانند اسرائیل، گرفتار جنگی سردرگم شده است که هدف نهایی آن مشخص نیست.
وی معتقد است که موفقیت های نظامی آمریکا و اسرائیل در منطقه با موفقیت تهران در تضعیف قدرت دیپلماتیک ترامپ و کاهش نفوذ واشنگتن بر متحدان خلیج فارس خنثی شده است. فشار کشورهای عربی خلیج فارس که نگران آسیب به زیرساخت های حیاتی خود هستند، ترامپ را به تمرکز روی هدف عملی تر یعنی کنترل برنامه هسته ای ایران سوق داده است.
در پایان، زوئی بارل معتقد است که ترامپ اکنون بین دو گزینه گیر کرده است: یا توافق با ایران را بر تضعیف حزب الله ترجیح دهید یا خطر سقوط مذاکرات هسته ای و بازگشت بحران هرمز را بپذیرید. از دیدگاه او ترامپ با اولویت دادن به توافق با ایران، گزینه نظامی علیه حزب الله را تا حد زیادی خنثی کرده است.
مارک دوبوویتز، کارشناس ارشد مسائل ایران (و یکی از چهره های رادیکال ضد ایرانی) در یادداشتی در بنیاد دفاع از دموکراسی ها مطالبات افراطی و غیرواقعی را مطرح کرده است. او مدعی است که هر توافقی باید شامل توقف کنترل ایران بر کشتیها، برچیدن مکانهای حساس و اعمال محدودیتهای موشکی شدید باشد. دوبوویتز هشدار می دهد اگر ایران بتواند قبل از برچیده شدن بخشهایی از برنامه هستهای خود به درآمدهای نفتی یا داراییهای مسدود شده دسترسی پیدا کند، تمام اهرمهای آمریکا از بین خواهد رفت.
