عیسی بذرزاده، سخنگوی صنعت آب کشور درباره منابع تامین آب شرب کشور گفت: حدود 52 درصد آب تهران از منابع سطحی و 48 درصد از منابع زیرزمینی تامین می شود و در مجموع نسبت تامین آب کشور و تهران 50 درصد به عبارتی برابر است. البته این نسبت در مناطق مختلف متفاوت است. به گونه ای که در برخی از شهرهای کویری وابستگی بیشتری به منابع زیرزمینی وجود دارد.
به گزارش ایسنا، سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به سهم بخشهای مختلف در مصرف آب، گفت: بخش کشاورزی بزرگترین مصرفکننده آب و پس از آن بخش شرب و خدمات است. حدود 10 درصد مصرف آب مربوط به بخش شرب، 20 درصد آب شرب مربوط به خدمات و بیش از سه میلیارد مترمکعب مربوط به صنایع است.
بزرگ زاده توسعه مشاغل خدماتی و صنعتی را به نفع منابع آبی کشور دانست و تصریح کرد: برای ایجاد شغل خدماتی حدود 100 مترمکعب آب و برای یک شغل صنعتی بین 500 تا 1000 مترمکعب آب نیاز است در حالی که یک شغل کشاورزی حدود 17 هزار مترمکعب آب نیاز دارد. به همین دلیل کشورهای کم آب دنیا بیشتر به سمت توسعه خدمات، بازرگانی و فناوری اطلاعات حرکت کرده اند.
وی با اشاره به توسعه ناموزون شهرها و کلان شهرها گفت: اقلیم ایران اجازه تشکیل کلان شهرها را نمی دهد و در دهه های گذشته نباید اجازه می داد که شهرهای کویری و کم آب به جمعیت چند میلیونی برسد.
وزارت نیرو برای کنترل برداشتهای غیرمجاز، اتصال سامانههای کنترل آب و برق چاه، نصب کنتورهای هوشمند، تشکیل گروههای بازرسی و ساماندهی چاههای غیرمجاز را در دستور کار قرار داده است، اما تاکید میشود که این اقدامات به تنهایی کافی نیست.
به گفته وی، تمرکز جمعیت و صنایع در شهرهایی مانند تهران، کرج، اصفهان، شیراز، یزد و مشهد باعث افزایش فشار بر منابع آبی شده است.
300 دشت با پدیده فرونشست مواجه هستند
سخنگوی صنعت آب کشور همچنین نسبت به وضعیت منابع آب زیرزمینی هشدار داد و تصریح کرد: منابع آب زیرزمینی کشور در دهه های گذشته تحت فشار شدید برداشت های غیرقانونی بوده است. اکنون بیش از 400 دشت کشور ممنوعه و بحرانی و بیش از 300 دشت با پدیده فرونشست مواجه هستند. این دشت ها اصلی ترین دشت های واقع در شیراز، اصفهان، تهران، مشهد و یزد هستند که جمعیت زیادی دارند.
بذرزاده افزود: کنترل برداشت های غیرمجاز، اتصال سیستم های کنترل آب و برق چاه ها، نصب کنتورهای هوشمند، تشکیل گروه های گشت و بازرسی و ساماندهی چاه های غیرمجاز را وزارت نیرو در دستور کار قرار داده است، اما تاکید می شود که این اقدامات به تنهایی کافی نیست.
وی با بیان اینکه باید معیشت جایگزین برای کشاورزان تعریف شود، گفت: مسئله آب را تنها با راه های منفی مانند بستن چاه یا نصب کنتور نمی توان حل کرد. بهبود وضعیت آب بدون اصلاح الگوی توسعه ممکن نیست و آب به عنوان متغیری برای توسعه در نظر گرفته می شود.
امروزه انتقال آب دیگر گزینه مطلوبی نیست و آماده سازی زمین باید مبنای توسعه قرار گیرد. اسکان جمعیت، مشاغل و میزان بهره برداری از منابع آب باید متناسب با ظرفیت و دارایی های هر قلمرو باشد.
سخنگوی صنعت آب کشور از برنامه وزارت نیرو برای اجرای مدیریت مشارکتی دشت ها خبر داد و گفت: بر اساس برنامه هفتم توسعه سازوکار جدیدی برای مشارکت مردم و سازمان های محلی در مدیریت سفره های زیرزمینی طراحی شده است و وزارت نیرو با همکاری وزارت جهاد کشاورزی، سازمان برنامه و سازمان در حال اجرای آن است.
بزرگ زاده در بخشی دیگر از سخنان خود درباره پروژه های انتقال آب گفت: پروژه انتقال آب طالقان به تهران شامل دو خط انتقال است که خط دوم آن سال گذشته به بهره برداری رسید. به طور کلی انتقال آب «منفورترین حلال» در مدیریت منابع آب است و تنها در مواقع ضروری باید به آن متوسل شد.
سخنگوی صنعت آب کشور با انتقاد از توسعه ناپایدار تاکید کرد: راه حل اصلی بحران آب، انطباق الگوی توسعه با ظرفیت های اکولوژیکی هر منطقه است و شهرها نباید به گونه ای توسعه یابند که نیاز به انتقال آب داشته باشند. پروژه های انتقال آب مشکلات متعدد اجتماعی، زیست محیطی و مدیریتی را به همراه دارد و انتقال آب باید آخرین گزینه باشد. این طرح ها باید بر اساس پنج اصل و معیار مورد تاکید یونسکو اجرا شود. امروز دیگر انتقال آب را گزینه مطلوبی نمی دانم و توسعه زمین باید مبنای توسعه باشد. اسکان جمعیت، مشاغل و میزان بهره برداری از منابع آب باید متناسب با ظرفیت و دارایی های هر قلمرو باشد.
بوذرزاده با اشاره به تمرکز امکانات در برخی کلان شهرها گفت: در 50 تا 70 سال گذشته بیشترین فرصت ها و امکانات در شهرهایی مانند تهران، تبریز، مشهد، کرج، اصفهان، فارس، کرمان و یزد متمرکز شده است و همین موضوع باعث مهاجرت جمعیت و شکل گیری توسعه ناپایدار شده است.
وی معتقد است: امروزه بسیاری از این شهرها علاوه بر بحران آب، با مشکلاتی مانند آلودگی هوا و فرونشست زمین نیز مواجه هستند. به طوری که وضعیت منابع آب مشهد بهتر از تهران نیست و شیراز و کرمان نیز با فرونشست جدی مواجه هستند. به جای اجرای طرح های انتقال آب باید به یافته های کارشناس نقشه برداری اراضی احترام گذاشت و توزیع عادلانه امکانات و فرصت های عمرانی در سراسر کشور را در نظر گرفت.
آخرین وضعیت حق آبه هیرمند
بزرگزاده در بخشی دیگر از سخنان خود درباره حق آبه هیرمند گفت: متاسفانه طی چند سال گذشته با ساخت سد کمال خان در افغانستان، مسیر تاریخی رودخانه هیرمند تغییر کرده و عرف تاریخی استفاده از این رودخانه دستخوش تغییر شده است.
وی افزود: با رایزنی های گسترده وزارت نیرو و وزارت امور خارجه با کشور همسایه، امسال نسبت به سه تا چهار سال گذشته وضعیت بهتری در دریافت حق آبه هیرمند داشته ایم، اما همچنان با میزان حق آبه تعیین شده در معاهده 1351 فاصله وجود دارد.
سخنگوی صنعت آب کشور ابراز امیدواری کرد با تداوم همکاری ها و پایبندی دو کشور به معاهده 1351، روند فعلی ادامه یابد و حق آبه ایران به طور کامل تامین شود.
بوذرزاده درباره وضعیت دریاچه ارومیه نیز اظهار داشت: حجم آب دریاچه ارومیه در سال جاری به حدود چهار میلیارد و 180 میلیون مترمکعب رسیده در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود یک میلیارد و 630 میلیون مترمکعب بوده است.
وی افزود: اگرچه وضعیت فعلی دریاچه نسبت به سال گذشته بهبود چشمگیری داشته است، اما حجم آب مورد نیاز برای رسیدن به تعادل اکولوژیکی حدود 15 میلیارد و 500 میلیون متر مکعب است و هنوز فاصله زیادی با شرایط ایده آل وجود دارد. پروژه های ساختاری مربوط به احیای دریاچه ارومیه عمدتاً توسط وزارت نیرو انجام شده است اما مهمترین اقدام برای احیای واقعی این دریاچه کاهش 40 درصدی مصرف آب در بخش کشاورزی است که هنوز به طور کامل محقق نشده است.
بزرگ زاده خاطرنشان کرد: اگر بهبود نسبی فعلی منجر به اقدامات اساسی در زمینه کاهش مصرف آب کشاورزی و اجرای طرح های جایگزین معیشتی برای کشاورزان نشود، هدف اصلی احیای دریاچه ارومیه محقق نمی شود.
هزینه آب چقدر است؟
وی درباره قیمت کل آب نیز گفت: مبالغ دریافتی در قبوض آب به هیچ وجه معادل قیمت واقعی یا هزینه کل آب نیست و اساسا ارزش آب با ارقام مالی فعلی قابل مقایسه نیست. ارزش آب به اندازه ارزش زندگی، تمدن، رفاه و کرامت انسانی است، اما در محاسبات فعلی فقط هزینه های حسابداری قدیمی در نظر گرفته می شود و بسیاری از زیرساخت های آبی به قیمت دهه های گذشته محاسبه می شود.
بزرگ زاده با اشاره به یارانه های گسترده آب و برق در بخش کشاورزی گفت: قیمت آب زیرزمینی و انرژی مصرفی برای برداشت آب به هیچ وجه واقعی نیست و همین موضوع باعث ارسال سیگنال اشتباه به مصرف کنندگان و افزایش برداشت های بی مورد شده است. وزارت نیرو در تدوین لوایح برنامه هفتم توسعه و بودجه همواره تلاش کرده قیمت ها را به واقعیت نزدیک کند اما در تصمیم گیری نهایی موفق نبوده است. در بخش شرب، مشترکین تحت الگوی مصرف بسیار اندک پرداخت می کنند، اما با افزایش مصرف، تعرفه ها به صورت پلکانی افزایش می یابد و برای مشترکان بسیار پرمصرف، قیمت ها به نرخ واقعی نزدیک می شود. بنابراین قیمت آب در کشور مطلقا واقعی نیست و متاسفانه آب زیرزمینی بسیار ارزان است.
وی در بخشی دیگر از این گفتگو با اشاره به پایداری صنعت آب در دوران جنگ تحمیلی سوم گفت: آب کشور نیز در کنار همه مردم ایران در مقابل فشارها ایستادگی کرد. در این مدت نزدیک به 400 نقطه از شبکه و سیستم های آبرسانی، انتقال و توزیع آب ما آسیب دید. از آنجایی که تامین فشار آب در شبکه نیاز به انرژی دارد، هرجا زیرساخت برق آسیب دید، بخش آب نیز تحت تاثیر قرار گرفت.
وی افزود: در این مدت بیش از 49 هزار مشترک ما تحت تاثیر قرار گرفتند و حدود یک میلیون و 500 هزار نفر در حوزه آب و حدود یک میلیون و 700 هزار نفر در حوزه فاضلاب متضرر شدند. اما همکاران حرفه ای من در کمترین زمان ممکن این مشکلات را حل کردند و معتقدم صنعت آب با سربلندی از این آزمون سخت بیرون آمد.
بزرگ زاده با ادای احترام به شهدا گفت: آبفای کشور 6 شهید عزیز را در دوران دفاع مقدس تقدیم کرد که مایه مباهات ما هستند.
پس از جنگ؛ پنجره توسعه جهشی
سخنگوی صنعت آب از دوران پس از جنگ به عنوان یک فرصت استثنایی یاد کرد و افزود: تجربه جهانی نشان می دهد که پس از جنگ های بزرگ، اجماع و اراده ملی در ملت ها شکل می گیرد. این دوره که از آن به عنوان نقطه عطف یاد می کنم، فرصت محدودی است که در صورت استفاده صحیح می تواند به جهش بزرگی در توسعه منجر شود. درست مانند برخی از کشورهای اروپایی و آسیایی پس از جنگ جهانی دوم، فارغ از اینکه برنده یا بازنده بودند، با تکیه بر عزم ملی به پیشرفتهای شگرفی دست یافتند.
وی هشدار داد: با تنبلی این فرصت بی نظیر را از کشور دریغ نکنیم. پس از جنگ زمان عقب نشینی نیست. زمان طرح های نوآورانه و فرصت طلبی دقیق فرا رسیده است. باید بدانیم که این فرصت ممکن است بسیار کوتاه باشد.
بزرگ زاده با تاکید بر ضرورت نخبه گردانی در دوره جدید گفت: پس از جنگ فرصتی برای نخبگان سابق است تا فضا را برای ورود نخبگان جدید و ایده های نو باز کنند. با روش های قدیمی نمی توانید به اهداف عالی برسید. باید کمی بیشتر بنشینیم تا برای نیروهای جوان و مستعد جا باز کنیم تا ققنوس توسعه کشور قدرتمندتر و زیباتر از قبل به پرواز درآید. تمدن ایران سزاوار است از این فرصت تاریخی برای پیشرفت استفاده کند.
اصلاح نظام تصمیم گیری از طریق گفتمان ملی
وی راهکار بهبود فرآیندهای کشور را در گفتمان سازی دانست و تصریح کرد: سالم ترین و محترمانه ترین راه برای ساماندهی و اصلاح نظام های تصمیم گیری، راه اندازی گفتمان ملی است. ما باید در حوزه اقتصاد سیاسی که نقطه تلاقی سیاست با منابع طبیعی و منافع ملی است، به یک نظام پایدار برسیم.
بزرگ زاده خاطرنشان کرد: باید بپذیریم که تمام حقیقت با یک نفر نیست. برای رسیدن به بهترین مدل توسعه باید صحبت کنیم، بنویسیم و مصاحبه کنیم. از همه صاحب نظران حوزه آب، عمران، محیط زیست، اقتصاد و علوم اجتماعی خاضعانه درخواست می کنم که به حلقه ملی متخصصان کمک کنند تا افق های روشن تری را برای 5 و 10 سال آینده ایران در این شرایط پس از جنگ ترسیم کنند.
