مظاهر معیندینی، عضو هیأت علمی گروه محیط زیست دانشگاه تهران در نشست تخصصی هفته محیط زیست که در دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران در کرج برگزار شد، به عوامل مؤثر بر آلودگی هوا اشاره کرد و اظهار داشت: در شهرهای بزرگی مانند تهران و کرج، بسته به فصل و شرایط آب و هوایی، آلاینده های مختلفی بر کیفیت هوا تأثیر می گذارند. در فصول گرم سال، آلایندههای ثانویه و ازن اهمیت بیشتری پیدا میکنند و در فصول سرد، پدیده ماندگاری هوا و افزایش غلظت آلایندهها رخ میدهد، اما به طور کلی ذرات معلق یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر کیفیت هوای کشور محسوب میشوند.
وی افزود: منابع تولید ذرات معلق بسیار متنوع است که یکی از مهمترین آنها ریزگردها و طوفان های گرد و غبار است که در سال های اخیر نقش برجسته ای در آلودگی هوای بسیاری از شهرها داشته است.
این استاد دانشگاه در تشریح پدیده گرد و غبار گفت: بر اساس تعاریف سازمان های بین المللی هواشناسی، زمانی که سرعت باد از حد معینی فراتر رود و باعث فرسایش سطح زمین و حرکت ذرات شود، طوفان گرد و غبار تشکیل می شود.
وی ادامه داد: اما آنچه مهم است این است که اثرات گرد و غبار تنها محدود به مدت طوفان نیست. طوفان ممکن است تنها چند دقیقه طول بکشد، اما بخش قابل توجهی از ذرات معلق آن در محیط شهری باقی خواهند ماند.
چرا مشکل آلودگی هوا حل نمی شود؟
وی گفت: نوع نگاه به حل مشکل بسیار مهم است. در کشور ما عمدتاً رویکرد سخت افزاری در مدیریت آلودگی هوا دنبال شده است. رویکردی که البته لازم و صحیح است، اما به تنهایی کافی نیست.
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: نوسازی خودروهای فرسوده، نصب کاتالیست، استفاده از فیلترهای جذب ذرات و کنترل آلاینده های صنعتی از جمله اقداماتی است که در سال های گذشته در دستور کار قرار گرفته است.
معین الدینی با اشاره به نتایج مطالعات فهرست انتشار آلاینده ها تصریح کرد: یکی از مهم ترین اسناد برنامه ریزی در حوزه آلودگی هوا فهرست انتشار است که سهم هر منبع آلاینده را مشخص می کند. طبق این مطالعات، به طور متوسط حدود 70 درصد آلودگی هوا در شهرهایی مانند کرج و تهران ناشی از منابع متحرک یعنی خودروها و وسایل نقلیه است.
این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بخشی از این آلودگی ناشی از احتراق و انتشار آلاینده های خروجی اگزوز خودروها است، اما بخشی دیگر ناشی از آلودگی های غیر اگزوز از جمله فرسایش لاستیک، لنت ترمز، بدنه خودرو و همچنین فرسایش آسفالت جاده ها است. بسیاری از این منابع کمتر مورد توجه قرار گرفته اند، در حالی که سهم قابل توجهی در تولید ذرات معلق دارند.
وی تصریح کرد: اما سوال اساسی این است که آیا آلودگی هوا به طور کامل برطرف شده است؟ پاسخ روشن است؛ خیر زیرا تنها یک بخش از مشکل مورد توجه قرار گرفته و بخش دیگر مدیریت رفتاری و نرم افزاری مورد غفلت قرار گرفته است.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مدیریت آلودگی هوا به تجهیزات و فناوری محدود نمی شود، گفت: بسیاری از مشکلات ناشی از الگوهای رفتاری، روش های مدیریت شهری و روش های برنامه ریزی توسعه شهری است.
وی افزود: ایجاد گره های ترافیکی، مکان یابی نامناسب خدماتی، مراکز آموزشی و تجاری و ضعف در مدیریت ترافیک باعث افزایش ترافیک و در نتیجه افزایش آلودگی هوا می شود.
بیش از 150 نرم افزار برای کرج ساخته شده است
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: در مطالعات انجام شده برای شهر کرج بیش از 150 نرم افزار و برنامه مدیریتی برای بهبود کیفیت هوا پیشنهاد شده است.
وی افزود: ویژگی مهم این برنامه ها کم هزینه بودن، قابلیت اجرا و تکیه بر مشارکت شهروندان و دستگاه های اجرایی است و می توانند در کنار اقدامات سخت افزاری، اثربخشی برنامه های کاهش آلودگی هوا را به میزان قابل توجهی افزایش دهند.
معین الدینی گفت: یکی از مهم ترین ویژگی های البرز همجواری با تهران و قرار گرفتن آن در منطقه ای است که جمعیت زیادی دارد. استان البرز در سال های اخیر به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت تبدیل شده و سالانه حدود 80 هزار نفر بر جمعیت این استان افزوده می شود.
وی خاطرنشان کرد: توسعه شهرکهای صنعتی، افزایش جمعیت و گسترش فعالیتهای اقتصادی بدون توجه به ظرفیتهای اکولوژیکی میتواند پیامدهای بسیاری از جمله کمآبی، افزایش تولید فاضلاب، رشد زبالهها، تشدید ترافیک و آلودگی هوا را به دنبال داشته باشد.
معین الدینی تاکید کرد: مهمترین ضرورت امروز استان البرز مدیریت صحیح جمعیت و بار صنعتی و افزایش دلبستگی شهروندان به محیط زندگی خود است. زیرا رفع چالش های موجود بدون مشارکت مردم و توجه به ظرفیت های زیست محیطی امکان پذیر نخواهد بود.
