تلاش مخفیانه قطر برای در امان ماندن از حملات ایران/قطر در آغاز جنگ به تهران نزدیک شد تا یک توافق سودمند دوجانبه ارائه دهد: خودداری از حمله به «راس لفان» در ازای توقف تولید گاز دوحه، اقدامی که قیمت انرژی را به شدت افزایش می‌داد/پیام قطر به ایران این بود که «شما بدون حمله به ما به اهداف خود می رسید» /قطر موفق به اخذ تعهد از ایران نشد اما تحولات نشان داد که یک تفاهم ضمنی وجود دارد

واشنگتن پست نوشت: حمله موشکی ایران به قطر در اواسط ماه مارس، دودهایی را از بزرگترین تاسیسات تولید گاز طبیعی جهان برانگیخت.

به گزارش «میهن تجارت»؛ این حمله بخش‌هایی از کارخانه‌ای را که تقریباً یک پنجم گاز جهان را تامین می‌کرد، نابود کرد، قراردادهای چند میلیارد دلاری با چین و سایر مشتریان را به خطر انداخت و با کشاندن قطر (یک میانجی کلیدی بین ایالات متحده و ایران) به جنگ، چشم‌انداز پایان زودهنگام جنگ را تضعیف کرد.

اما پیامد پنهان دیگری نیز وجود داشت. به گفته مقامات امنیتی خاورمیانه و مقامات غربی در جریان این موضوع، این حمله همچنین تلاش‌های مخفی قطر برای حفظ مجتمع گازی خود موسوم به راس لافان را در فهرست اهداف ایران از بین برد.

به گفته مقامات، قطر برای محافظت از جواهر اقتصادی خود در آغاز جنگ به تهران نزدیک شد تا یک توافق برد-برد ارائه دهد: ایران از حمله به راس لافان خودداری می کند و قطر به طور یکجانبه تولید گاز خود را متوقف می کند – اقدامی که قیمت انرژی را به شدت افزایش می دهد و فشار اقتصادی بر آمریکا و اسرائیل برای کوتاه کردن جنگ وارد می کند.

یک مقام ارشد امنیتی منطقه ای گفت که قطر چیزی شبیه به یک “معامله سری” ارائه کرده است و متعهد شده است که از اهرم فشار خود بر عرضه گاز برای کمک به پایان سریع جنگ استفاده کند، در حالی که به دنبال تعهد ایران با “یک شرط” است: “شما به ما حمله نکنید.”

یک مقام دوم که به همین اطلاعات دسترسی داشت گفت که پیام قطر به ایران این بود که “شما بدون حمله به ما به اهداف خود خواهید رسید.” این مقامات از جمله چند نفری بودند که به شرط ناشناس ماندن در مورد اطلاعات به دست آمده از ارتباطات شنود شده و سایر اطلاعات صحبت کردند.

مقامات گفتند که قطر نتوانست تعهدی از ایران بگیرد. با این حال، تحولات بعدی نشان داد که امکان درک ضمنی، حداقل به طور موقت باقی می ماند.

قطر راس لافان را در سومین روز جنگ بست، زمانی که ایران صدها موشک و پهپاد مسلح به اهدافی در سراسر خلیج فارس شلیک کرد. در آن زمان، قطر این اقدام را به “حملات نظامی به تاسیسات عملیاتی” نسبت داد. بررسی بعدی تصاویر ماهواره ای توسط واشنگتن پست هیچ آسیب آشکاری به راس لافان نشان نداد.

اظهارات مقامات قطری به نگرانی‌ها در بازارهای جهانی انرژی دامن زد، از جمله هشدارهای وزیر انرژی این کشور مبنی بر اینکه جنگ “اقتصادهای جهان را نابود خواهد کرد”.

قطر در پاسخ به سؤالات واشنگتن پست هرگونه توافق محرمانه با ایران را رد کرد و گفت که تصمیم برای توقف تولید در راس لافان صرفاً به دلیل تهدید حملات و نگرانی برای کارگران و تأسیسات زیربنایی است که رگ حیاتی اقتصاد این کشور هستند.

دفتر رسانه‌های بین‌المللی قطر در بیانیه‌ای نوشت: «هر گونه پیشنهاد مبنی بر اینکه تصمیم‌های عملیاتی مربوط به تولید انرژی با هماهنگی ایران، به نفع ایران یا برای تأثیرگذاری بر روند جنگ اتخاذ شده‌اند، مطلقاً نادرست است».

قطر این اتهام را تلاشی برای خرابکاری در تلاش‌های میانجی‌گری جاری برای پایان دادن به درگیری، آسیب رساندن به اعتبار قطر و تضعیف شراکت استراتژیک بین قطر و ایالات متحده توصیف کرد.

تلاش‌های مخفی قطر که قبلا گزارش نشده بود، نگاهی اجمالی به روش‌هایی دارد که مقامات امنیتی گفتند کشورهای خلیج‌فارس برای جلوگیری از بدترین جنگ منطقه در یک نسل از آن استفاده کردند. قطر، امارت کوچکی که در خلیج فارس قرار دارد، از بسیاری از کشورها آسیب پذیرتر است، اما در هر دو طرف درگیری نیز اهرمی دارد.

قطر به عنوان بخشی از نقش خود به عنوان میانجی منطقه ای، روابط نزدیکی با رهبران ایران دارد. این اجازه می دهد تا رهبران گروه شبه نظامی حماس مورد حمایت ایران در دوحه حضور داشته باشند و بزرگترین میدان گاز طبیعی جهان را با ایران به اشتراک بگذارند.

در عین حال، قطر روابط عمیقی با ایالات متحده ایجاد کرده است. پایگاه هوایی العدید بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه است. بیشتر زیرساخت های انرژی قطر به طور مشترک توسط اکسون موبیل و سایر شرکت های آمریکایی اداره می شود.

پس از میهن تجارت مجدد دونالد ترامپ به عنوان رئیس جمهور، دوحه یک بوئینگ 747 400 میلیون دلاری را به عنوان “هدیه” تقدیم کرد که اکنون در حال بازسازی است تا به عنوان ارتقاء برای ایر فورس وان استفاده شود.

ارتباط ادعایی قطر با ایران همچنین نشان می‌دهد که کشورهای خلیج تا چه حد از همان آغاز جنگ، نفوذ خود را بر منابع انرژی به عنوان اهرم فشار می‌دیدند – هرچند این ایران بود که توانایی بهره‌برداری حداکثری از آن را از طریق کنترل تنگه هرمز نشان داد.

مقامات آمریکایی گفتند سیا و مقامات ارشد دولت ترامپ از اطلاعات خارجی در مورد روابط قطر با ایران مطلع بودند، اقدامی که می تواند به عنوان تضعیف اهداف نظامی آمریکا و اسرائیل تلقی شود.

اما هیچ نشانه ای از قطع روابط دوحه با واشنگتن مشاهده نشده است. ترامپ ماه گذشته در پستی در شبکه اجتماعی خود گفت که پس از درخواست پادشاهان خلیج فارس که نام آنها با تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر شروع می شود، از از سرگیری حملات به ایران خودداری کرده است.

حتی پس از واگذاری نقش میانجی اصلی به پاکستان، قطر همچنان درگیر مذاکرات صلح با ایران بوده و همین هفته گذشته هیئتی را به تهران فرستاد.

این تاسیسات که مقامات امنیتی گفتند قطر به دنبال ایمن سازی آن بوده است، یک مجتمع صنعتی گسترده است که تقریباً دو برابر واشنگتن دی سی است.

به گفته مقامات قطری و تحلیلگران انرژی، قطر انرژی، شرکت دولتی که راس لافان را اداره می کند، سال ها به عنوان قابل اطمینان ترین منبع گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان شناخته می شود و پیش از این هرگز یک محموله بزرگ را از دست نداده است.

با این حال، این زنجیره در 2 مارس پایان یافت و یکی از اولین شوک های جنگ را به بازارهای انرژی وارد کرد. توقف در راس لافان پیش از آنکه عربستان سعودی، کویت یا سایر کشورهای حوزه خلیج فارس اقدامات مشابهی را انجام دهند و قبل از اینکه مشخص شود تنگه هرمز برای ماه‌ها بر روی تردد نفت‌کش‌ها بسته خواهد بود، رخ داد.

مقامات امنیتی گفتند که ارتباط قطر با تهران از طریق نظارت بر ارتباطات رهبران ایران کشف شده است. مقامات از شناسایی افراد شرکت کننده در مذاکرات به دلیل نیاز به حفاظت از قابلیت های اطلاعاتی خودداری کردند.

چندین مقام گفتند که اطلاعات به وضوح نشان داده است که دوحه آماده است تا از راس لافان بدون توجه به عواقب آن برای منافع ایالات متحده و اسرائیل محافظت کند، حتی اگر انجام این کار استراتژی بقای ایران برای ایجاد هرج و مرج اقتصادی را تقویت کند.

یک مقام امنیتی منطقه ای گفت که انگیزه اصلی قطر “پرهیز از آسیبی است که احتمالاً 10 سال طول می کشد تا ترمیم شود” و افزود که این بخشی از الگوی گسترده تری از مانورهای پنهان همسایگان ایران است. مقامات گفتند عربستان سعودی، کویت و سایر کشورها نیز به دنبال راه هایی برای مهار کمپین تلافی جویانه ایران هستند، اما تلاش قطر بیشتر به عنوان یک توافق کامل تلقی می شود.

این مقام مسئول گفت: ارتباط ادعایی دوحه نمونه ای از «نحوه عملکرد پوشش پشت صحنه با کشورهای خلیج فارس و ارتباط آنها با ایران» بود.

یک مقام قطری این توصیفات را رد کرد و اذعان کرد که دوحه “از ایران خواسته به طور کلی حمله نکند” اما هرگونه تلاش برای حمایت ویژه از راس لافان یا هرگونه نشانه ای از تمایل به دستکاری در بازارهای انرژی را رد کرد.

این مقام گفت که انجام این کار «سابقه بسیار خطرناکی» ایجاد می‌کند و این انتظار را ایجاد می‌کند که «هر وقت ایران عصبانی است، باید عملیات را تعطیل کنیم». هر زمان که ایران مشکل ژئوپلیتیکی داشته باشد، تأثیر اقتصادی آن را مشروع می‌دانیم».

برخی از مقامات غربی و منطقه ای قطر را انگیزه حفظ وضعیت موجود با ایران می دانند، زیرا دوحه به طور نامتناسبی از دسترسی مشترک دو کشور به میدان گازی پارس جنوبی-سد شمالی سود برده است – تا حدی به این دلیل که توانایی ایران برای بهره برداری از بخش خود از این میدان سال ها به دلیل تحریم های غرب با مشکل مواجه شده است.

این مقام قطری منفعت دوحه از بقای کشور مذهبی ایران را تکذیب کرد. این مسئول گفت: ایران برای ما همیشه یک تهدید حتی قبل از انقلاب اسلامی بوده است. او گفت که جنگ یک “سناریوی کابوس” است.

به گفته مقامات فعلی و سابق آمریکا و غربی، قطر پس از مواجهه با محاصره همسایگان خود در خلیج فارس در سال‌های اخیر و حملات اسرائیل علیه رهبران حماس در دوحه، غریزه حفظ خود را ایجاد کرده است که می‌تواند هر گونه رابطه با ایران را توضیح دهد.

تیمی دیویس که از سال 2022 تا سال گذشته سفیر آمریکا در قطر بود، گفت: «سال گذشته توسط اسرائیل مورد حمله قرار گرفتند؛ امسال نیز مورد حمله ایران قرار خواهند گرفت.

دیویس گفت که او تردید دارد که قطر با یک توافق کامل به تهران نزدیک شود، اما تردیدی ندارد که نشان دهد چگونه برنامه های احتمالی دوحه “می تواند برای ایران مثبت باشد و درگیری را کوتاه کند.”

اگر قطر موفق شد حفاظت راس لافان را تضمین کند، این یک موفقیت کوتاه مدت بود.

پس از حملات آمریکا و اسرائیل در روز اول جنگ در دوم مارس، ایران با پرتاب سیل موشک و پهپاد به سمت همسایگان خود در خلیج فارس پاسخ داد.

همزمان با تعطیلی راس لافان، مقامات قطری سیگنال های متفاوتی درباره آنچه در این تاسیسات رخ داده بود ارسال کردند.

سعد الکعبی وزیر انرژی در مصاحبه ای که در 6 مارس در فایننشال تایمز منتشر شد، گفت: «ما هنوز از میزان خسارت اطلاعی نداریم. هنوز مشخص نیست که تعمیرات چقدر طول می کشد. الکعبی افزود که جنگ اقتصادهای جهان را “فروپاش” خواهد کرد.

محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست وزیر این کشور در مصاحبه ای جداگانه گفت که راس لفان مورد “حمله بزرگ” قرار گرفت اما “از طریق یک معجزه” کمترین آسیب را متحمل شد. ثانی گفت که عواقب آن فراتر از عرضه LNG خواهد بود و تولید کودهای مصنوعی و سایر محصولات را مختل می کند و “امنیت غذایی بسیاری از کشورها” را تهدید می کند.

بررسی واشنگتن پست از تصاویر ماهواره‌ای نشان داد که در این مدت هیچ آسیبی در راس لافان یا سایر مکان‌هایی که قطر گفته است هدف قرار گرفته‌اند، وجود ندارد. واشنگتن پست تصاویر گرفته شده در 27 فوریه و 6 مارس از شهر صنعتی راس لافان را مقایسه کرد.

یک مقام قطری گفت که یک تخته بتنی در راس لافان مورد اصابت قرار گرفته است، اما توسط یک پهپاد با مهمات آنقدر کوچک که نه ضربه و نه آسیب بعدی در تصاویر ماهواره ای قابل مشاهده نیست.

قطر در بیانیه‌ای به واشنگتن پست، هرگونه پیشنهادی مبنی بر اینکه دوحه در مورد آسیب‌رسانی به تاسیسات ALNG Ras Laffan اغراق‌آمیز یا ساختگی به‌عنوان بهانه‌ای برای تعطیلی آن انجام داده است، “بی اساس” توصیف کرد. در این بیانیه آمده است که این تصمیم در پی “ارزیابی تهدیدات توسط ارتش قطر که خطر قابل قبولی برای زندگی انسان در تاسیسات انرژی شناسایی کرده است” گرفته شده است.

درست بیش از دو هفته بعد، در 18 مارس، زمانی که ایران پس از از کار افتادن زیرساخت های گاز طبیعی خود در اثر حملات هوایی اسرائیل، یک سری حملات ویرانگر را آغاز کرد – حمله ای که ترامپ را بر آن داشت تا بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل را سرزنش کند، ترس قطر محقق شد.

اظهارات بعدی مقامات قطری جزئی تر از اظهارات مربوط به بسته شدن راس لافان بود. الکعبی وزیر انرژی گفت این حمله زیرساخت های حیاتی را که تقریباً 20 درصد از صادرات LNG قطر را تشکیل می داد، ویران کرد.

او گفت که تعمیر این آسیب “بین سه تا پنج سال” طول می کشد و باعث اختلالات چند ساله در حمل و نقل به چین، کره جنوبی و بلژیک خواهد شد. او گفت این حملات “فقط حمله به دولت قطر نبود، بلکه به امنیت و ثبات انرژی جهانی بود.”