اوتیسم؛ سفری متفاوت در مسیر رشد کودکان

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، در سال های اخیر نام اوتیسم بیش از پیش در گفتگوهای خانوادگی، مراکز آموزشی و محافل علمی شنیده می شود. بسیاری از والدین با مشاهده برخی تفاوت های رفتاری یا ارتباطی در فرزندان خود سعی می کنند درک دقیق تری از این اختلال به دست آورند و پاسخ سوالات خود را از متخصصان جویا شوند و همین افزایش آگاهی عمومی، موضوع اوتیسم را به یکی از مهم ترین موضوعات در حوزه سلامت کودکان تبدیل کرده است.

با وجود گسترش اطلاعات در مورد این اختلال، هنوز باورهای غلط و تصورات غیر علمی زیادی در مورد آن وجود دارد. برخی افراد اوتیسم را فقط به مشکلات گفتاری یا انزوای اجتماعی محدود می کنند، در حالی که واقعیت بسیار پیچیده تر از این تصورات ساده است و هر کودک مبتلا به اوتیسم دنیای منحصر به فرد خود را دارد و تجربه او از این اختلال ممکن است با دیگران متفاوت باشد.

پیشرفت دانش پزشکی و علوم اعصاب در دهه های اخیر باعث شده است که دیدگاه متخصصان نسبت به اختلال طیف اوتیسم دستخوش تغییرات گسترده ای شود. اکنون محققان این اختلال را نتیجه تعامل عوامل مختلف بیولوژیکی، ژنتیکی و محیطی می دانند و معتقدند تشخیص به موقع و مداخلات هدفمند می تواند نقش مهمی در بهبود رشد کودکان داشته باشد.

در چنین شرایطی، آشنایی خانواده‌ها با علائم اولیه، عوامل مؤثر بر بروز اختلال و روش‌های حمایت از کودکان مبتلا اهمیت دو چندان می‌یابد و آگاهی از ابعاد مختلف اختلال طیف اوتیسم، عوامل زمینه‌ساز و چشم‌انداز آینده این کودکان از اهمیت بالایی برخوردار است.

آیا کودکان اوتیستیک رفتارهای مشابهی دارند؟ / آینده و پیش آگهی کودکان مبتلا به اوتیسم بسیار متغیر است

افسانا کرباسی، فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان وی با بیان اینکه اختلال طیف اوتیسم یکی از اختلالات عصبی رشدی دوران کودکی است که به دلیل افزایش آگاهی عمومی و گسترش مطالعات علمی بیشتر مورد توجه قرار گرفته است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: آنچه امروز کارشناسان بر آن تاکید می کنند این است که اصطلاح اوتیسم دیگر به تنهایی استفاده نمی شود، بلکه عنوان دقیق و علمی آن اختلال طیف اوتیسم است.

وی با بیان اینکه دلیل این نامگذاری این است که این اختلال طیف بسیار گسترده و متنوعی از علائم، شدت و پیامدها را شامل می شود، می افزاید: دو کودک مبتلا به اختلال طیف اوتیسم ممکن است علائم مشترک قابل توجهی با یکدیگر نداشته باشند اما هر دو در این طیف قرار دارند.

این فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه آینده و پیش آگهی این کودکان نیز بسیار متغیر است، بیان می کند: برخی از آنها در صورت تشخیص زودهنگام و دریافت مداخلات درمانی مناسب و کافی بهبود قابل توجهی پیدا می کنند و حتی ممکن است در آینده علائم اختلال بسیار کمی داشته باشند و گروهی دیگر با وجود دریافت خدمات متعدد پزشکی همچنان با مشکلات قابل توجهی در حوزه های مختلف رشد مواجه هستند.

کرباسی با بیان اینکه اکثر مبتلایان در بین این دو گروه قرار می گیرند و درجات مختلفی از توانایی ها و محدودیت ها را تجربه می کنند، ادامه داد: از نظر شیوع، آمارها نشان می دهد که حدود 1 درصد از کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم هستند، البته در خانواده هایی که دارای یک فرزند به این اختلال هستند، احتمال ابتلای کودکان زیر کمی افزایش می یابد و ممکن است به حدود 8 تا 12 برسد.

علل اختلال طیف اوتیسم چیست؟ / مهم ترین عامل موثر شناخته شده در اوتیسم، ژنتیک است

وی می گوید: در رابطه با علل اختلال طیف اوتیسم باید توجه داشت که مانند بسیاری از اختلالات روانپزشکی با یک علت مواجه نیستیم. اوتیسم یک اختلال چند عاملی است و مجموعه ای از عوامل مختلف در کنار هم زمینه بروز آن را فراهم می کند و مهم ترین عامل شناخته شده در این زمینه عوامل ژنتیکی است.

این فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان با بیان اینکه کودک باید از نظر ژنتیکی آماده و مستعد ابتلا به این اختلال باشد اما وجود این زمینه ژنتیکی به تنهایی کافی نیست، می افزاید: معمولا عوامل محیطی نیز در بروز علائم نقش دارند که از جمله این عوامل می توان به مشکلات دوران بارداری و زایمان اشاره کرد.

کرباسی خاطرنشان می کند: کاهش اکسیژن رسانی به نوزاد در بدو تولد، پایین بودن نمره آپگار یا برخی مشکلات پزشکی در ماه ها و سال های اول زندگی مانند تشنج های مکرر در دوران شیرخوارگی، علاوه بر زمینه ژنتیکی، احتمال بروز این اختلال را افزایش می دهد. همچنین در درصد محدودی از کودکان مبتلا، اختلالات ژنتیکی شناخته شده ای مانند سندرم X شکننده یا توبروس اسکلروزیس وجود دارد که در آن اوتیسم رخ می دهد.

تاثیر اختلال طیف اوتیسم بر نحوه پردازش اطلاعات، درک محیط و نحوه واکنش کودک به محرک های اطراف / اوتیسم از چه سنی قابل تشخیص است و علائم آن چیست؟

مائده سلیمی، روانشناس بالینی کودک و نوجوان به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت، با بیان اینکه اختلال طیف اوتیسم تنها به تفاوت در رفتارهای اجتماعی محدود نمی شود، بلکه می تواند بر نحوه پردازش اطلاعات، درک محیط و واکنش کودک به محرک های اطراف نیز تاثیر بگذارد، گفت: بسیاری از کودکان مبتلا به این اختلال ممکن است به صدا، نور، بو یا حتی لمس شدن حساسیت بیشتری داشته باشند و یا برعکس، واکنش کمتری به این محرک ها نشان دهند.

وی با بیان اینکه این تفاوت ها بخشی از ویژگی های عصبی این کودکان است و نباید به عنوان رفتار عمدی یا لجبازانه تعبیر شود، می افزاید: امروزه بر اهمیت غربالگری زودهنگام تاکید ویژه ای می شود، زیرا علائم اولیه اوتیسم در برخی از کودکان از همان سال های اول زندگی قابل مشاهده است.

یک روانشناس بالینی کودک و نوجوان بیان می کند: کاهش تماس چشمی، تاخیر در گفتار، واکنش محدود به نام یا مشکل در برقراری ارتباط با همسالان از جمله مواردی است که می تواند نیاز به ارزیابی تخصصی را افزایش دهد و هر چه مراحل شناسایی زودتر انجام شود، فرصت بیشتری برای بهره مندی کودک از برنامه های حمایتی و آموزشی فراهم می شود.

سلیمی با بیان اینکه در سال‌های اخیر رویکرد درمانی اوتیسم نیز دستخوش تغییرات مهمی شده است، ادامه می‌دهد: برخلاف گذشته که تمرکز اصلی بر کاهش علائم بود، امروزه اولویت با توانمندسازی کودک و ارتقای کیفیت زندگی اوست و برنامه‌های آموزشی، گفتار درمانی، کاردرمانی و آموزش مهارت‌های اجتماعی به گونه‌ای طراحی شده است که هر روز به تقویت و مدیریت کودک کمک کند.

توانایی های ویژه افراد درگیر در اوتیسم / خانواده ها نقش مهمی در رشد و تکامل کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم دارد.

وی با اشاره به اینکه بسیاری از افراد مبتلا به اوتیسم در برخی زمینه ها دارای توانایی های ویژه ای هستند، می گوید: دقت بالا در جزئیات، حافظه قوی، تمرکز عمیق بر موضوعات مورد علاقه و استعداد در رشته هایی مانند ریاضی، موسیقی یا فناوری در برخی از این افراد مشاهده می شود و به همین دلیل نگاه امروزی به اوتیسم بیش از تمرکز بر محدودیت ها، بر شناخت استعدادها و ایجاد فرصت های مناسب برای شکوفایی استعدادها تاکید دارد.

این روانشناس بالینی کودک و نوجوان می افزاید: خانواده ها نیز نقش بسیار مهمی در رشد و تکامل کودکان مبتلا به اختلالات طیف اوتیسم دارند. دریافت آموزش های لازم، آگاهی از ویژگی های این اختلال و همکاری مستمر با متخصصان می تواند به ایجاد محیطی امن و حمایتی برای کودک کمک کند و همچنین حمایت عاطفی از والدین و کاهش فشار روانی ناشی از مراقبت های طولانی مدت از عوامل موثر در موفقیت برنامه های درمانی است.

سلیمی خاطرنشان می کند: با افزایش آگاهی عمومی در جوامع مختلف، نگرش به اوتیسم نیز در حال تغییر است و پذیرش تفاوت های عصبی و ایجاد فرصت های برابر در زمینه تحصیل، اشتغال و مشارکت اجتماعی می تواند زمینه حضور فعالتر افراد مبتلا به اوتیسم را در جامعه فراهم کند که این رویکرد نه تنها به ارتقای کیفیت زندگی این افراد کمک می کند، بلکه جامعه را از توانایی ها و استعدادهای ارزشمند آنها نیز بهره مند می کند.

آنچه امروزه بیش از هر زمان دیگری مورد تاکید کارشناسان است، ضرورت نگاه آگاهانه و علمی به اختلال طیف اوتیسم است. دیدگاهی که به جای تمرکز بر محدودیت ها، سعی می کند توانایی ها، نیازها و ظرفیت های هر کودک را به درستی شناسایی کند و زمینه رشد را متناسب با شرایط او فراهم کند.

تشخیص زودهنگام، دسترسی به خدمات تخصصی و حمایت مستمر خانواده ها می تواند نقش تعیین کننده ای در مسیر زندگی کودکان اوتیسم داشته باشد. بسیاری از این کودکان در صورت برخورداری از حمایت های لازم، می توانند مهارت های ارتباطی، آموزشی و اجتماعی خود را به میزان قابل توجهی توسعه دهند و حضور فعال تری در جامعه داشته باشند.

از سوی دیگر افزایش آگاهی عمومی و کاهش باورهای نادرست در مورد اوتیسم گام مهمی در جهت پذیرش تفاوت های فردی و ایجاد فرصت های برابر برای این افراد است. آشنایی جامعه با واقعیت های این اختلال می تواند از شکل گیری قضاوت های نادرست جلوگیری کرده و زمینه را برای مشارکت موثرتر افراد مبتلا به اوتیسم فراهم کند.

اوتیسم پدیده‌ای است که شناخت آن به خانواده‌های درگیر محدود نمی‌شود، بلکه نیازمند توجه نظام سلامت، مراکز آموزشی و کل جامعه است. هرچه آگاهی و حمایت اجتماعی بیشتر باشد، فرصت های بیشتری برای شکوفایی استعدادها و ارتقای کیفیت زندگی کودکان و نوجوانان مبتلا به این اختلال فراهم می شود.