بحران هرمز قوانین تجارت جهانی نفت را تغییر داد. تا جایی که ایالات متحده برای حفظ جریان صادرات نفت خلیج فارس به روش هایی متوسل شد که سال ها به ایران نسبت داد. انتقال از کشتی به کشتی تا حرکت تانکرهای بی صدا. تحولی که آسیب پذیری زنجیره تامین انرژی را آشکار کرد.
به گزارش دنیای اقتصاد، جنگ ماههای گذشته آمریکا علیه ایران نه تنها به تقابل نظامی دو کشور محدود شد، بلکه به بازتعریف برخی از قوانین سنتی تجارت جهانی انرژی منجر شد. تنش در هرمز، اختلال در زنجیره تامین نفت و تلاش بازیگران مختلف برای حفظ جریان صادرات، بازار جهانی انرژی را به مرحلهای بیسابقه رسانده است.
در این میان، آخرین گزارش ها حاکی از یک پیشرفت قابل توجه است. برای جلوگیری از توقف صادرات نفت خلیج فارس، ایالات متحده به چیزی متوسل شده است که سال ها به عنوان یکی از شناخته شده ترین تاکتیک های ایران برای دور زدن محدودیت ها و حفظ جریان صادرات نفت شناخته می شد. استفاده از انتقال کشتی به کشتی، جابهجایی نفتکشهای بیصدا و شبکههای غیرشفاف جابهجایی محمولهها اکنون نه تنها در تجارت نفت ایران، بلکه در عملیاتهای مورد حمایت واشنگتن نیز دیده میشود.
موضوعی که از دید بسیاری از ناظران، یکی از بزرگترین تضادهای ژئوپلیتیکی بحران هرمز است. جایی که آمریکا مجبور به استفاده از همان ابزارها برای حفظ جریان جهانی انرژی است که سال ها آن را نشانه تجارت سایه نفت و دور زدن قوانین بازار می دانست.
مسیرهای غیر متعارف
بر اساس گزارش رویترز، ارتش آمریکا از اوایل ماه می (45 روز گذشته) عملیات گسترده ای را در لبه تنگه هرمز آغاز کرده است که هدف آن انتقال نفت از تولیدکنندگان خلیج فارس به بازارهای جهانی از طریق مسیرهای غیر متعارف است. در این عملیات نفتکش های کوچکتر پس از عبور از مسیرهای پرخطر هرمز محموله های خود را به نفتکش های غول پیکر در آب های نزدیک فجیره امارات و بندر صحار عمان منتقل می کنند تا این شناورها راهی بازارهای مصرف شوند. داده های ماهواره ای و اطلاعات کشتیرانی نشان می دهد که تاکنون حداقل 92 کشتی در این شبکه انتقال مشارکت داشته اند.
اهمیت این موضوع زمانی آشکارتر می شود که بدانیم بخش قابل توجهی از نفتکش های درگیر در این عملیات با خاموش بودن سیستم شناسایی خودکار (AIS) و کاهش سیگنال های نوری حرکت کردند. روشی که سال ها به عنوان یکی از ابزارهای ایران برای کاهش توانایی ردیابی محموله های نفتی شناخته می شد. اکنون همین مدل در ابعاد بسیار بزرگتر و با مدیریت مستقیم نیروهای آمریکایی اعمال شده است.
بر اساس این گزارش، نفتکش ها قبل از رسیدن به هرمز در نقاط از پیش تعیین شده تجمع کرده و سپس با فاصله زمانی مشخص وارد مسیر می شوند. پس از عبور از منطقه مورد نظر، در جوار آب های عمان در کنار نفتکش های بسیار بزرگ (VLCC) پهلو می گیرند و عملیات انتقال نفت آغاز می شود. فرآیندی که بین 24 تا 40 ساعت طول می کشد.
پس از تخلیه، کشتی های کوچکتر برای دریافت محموله جدید به خلیج فارس باز می گردند. هدایت این عملیات به کشتی های نظامی محدود نشده است. رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که از پهپادهای هوایی، شناورهای بدون سرنشین و بالگردهای نظامی برای هدایت و حفاظت از کاروان های نفتی استفاده شده است. حتی هلیکوپتر آپاچی آمریکایی که در 18 خرداد مورد حمله قرار گرفت و سقوط کرد، طبق برخی گزارش ها در همین ماموریت حضور داشته است. این در حالی است که مقامات آمریکایی نقش دقیق این بالگرد در این عملیات را تایید نکرده اند.
بزرگترین اختلال در تامین انرژی
این تحول در شرایطی رخ می دهد که بسته شدن عملی تنگه هرمز طی ماه های گذشته بزرگترین اختلال در عرضه انرژی در تاریخ معاصر را رقم زده است. قبل از شروع جنگ، حدود یک پنجم نفت جهان و بخش قابل توجهی از تجارت LNG از این آبراه عبور می کرد. محدودیت تردد کشتی ها باعث شد میلیون ها بشکه نفت و فرآورده های نفتی از بازار خارج شود و فشار تورمی شدیدی بر اقتصادهای واردکننده انرژی وارد شود. در این میان، ایران نیز سازوکار مستقل خود را برای مدیریت عبور و مرور کشتی ها در هرمز ایجاد کرده بود.
گزارش های قبلی رویترز نشان می دهد که تهران بخشی از تردد نفتکش ها را با استفاده از ایستگاه های کنترل دریایی، توافقات دوجانبه و مسیرهای تعیین شده مدیریت می کرد. اکنون، در آن سوی آبراه، آمریکا نیز شبکه موازی خود را برای انتقال نفت راه اندازی کرده است. وضعیتی که عملا هرمز را به صحنه رقابت دو مدل مختلف مدیریت جریان انرژی تبدیل کرد. با وجود موفقیت نسبی این عملیات، کارشناسان معتقدند این روش نمی تواند جایگزین دائمی برای عبور عادی کشتی ها از هرمز باشد.
انتقال کشتی به کشتی هزینه های حمل و نقل را افزایش می دهد، زمان تحویل محموله را طولانی می کند و خطرات عملیاتی و زیست محیطی بیشتری را به همراه دارد. علاوه بر این، هر گونه تشدید تنش نظامی می تواند کل این شبکه را مختل کند. برخی تحلیلگران بر این باورند که مهمترین پیام این رویداد نه در میزان انتقال نفت، بلکه در تغییر رفتار واشنگتن است.
ایالات متحده که سال ها انتقال کشتی به کشتی، خاموش کردن سیستم های رهگیری و حرکت نفتکش های «تاریک» را به عنوان بخشی از استراتژی ایران برای دور زدن تحریم ها معرفی کرد، اکنون برای حفظ جریان صادرات نفت متحدانش به همان ابزار متوسل شده است. اگرچه توافق اولیه تهران و واشنگتن برای بازگشایی تدریجی تنگه هرمز می تواند به تدریج از اهمیت این عملیات بکاهد، اما تجربه ماه های اخیر احتمالا تا سال ها در خاطره بازار انرژی باقی خواهد ماند.
