صلح اجباری با طعم نفت؛ وقتی ترامپ به کاسبی در خاورمیانه رضایت داد!

آینده جوزف استپانسکی، تحلیلگر ارشد خاورمیانه الجزیره

بر اساس گزارش الجزیرهتوافق جدید برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران با استقبال گرم واشنگتن مواجه شده است. دونالد ترامپ و متحدانش این توافق را به عنوان یک “پیروزی بزرگ و استراتژیک” تبلیغ می کنند، اما واقعیت این است که جزئیات اصلی هنوز مشخص نیست.

ابهامات زیادی در مورد بندهای این توافق وجود دارد. به خصوص در مورد تعهداتی که قرار است روز جمعه (30 خرداد) در متن اولیه ای به نام «تفاهم نامه» نوشته شود.

با وجود همه این ابهامات، هواداران دونالد ترامپ روز یکشنبه (25 ژوئن) از این توافق استقبال کردند و آن را دستاوردی مهم برای رئیس جمهور آمریکا دانستند. اما هنوز کسی دقیقا نمی داند که کدام مشکلات در متن اولیه حل می شود و کدام موارد حساس (مانند برنامه هسته ای ایران) پس از امضای توافق به مذاکرات موکول می شود.

جمهوری خواهان از توافق جدید با تهران تمجید می کنند

جی دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا می گوید ارزان شدن قیمت نفت بلافاصله پس از اعلام توافق، نشان دهنده موفقیت دیپلماسی دونالد ترامپ است.

وی از آغاز «دوران جدید» در خاورمیانه صحبت کرد و در مصاحبه با فاکس نیوز گفت: دونالد ترامپ فضای واقعی و مناسبی را برای تغییر منطقه ایجاد کرده است. وی همچنین مدعی شد که ایران با این توافق هرگز به سلاح هسته ای دست نخواهد یافت.

در واشنگتن، بقیه مقامات ارشد دولتی نیز سعی کردند این توافق را یک دستاورد شخصی برای خود ترامپ نشان دهند. به عنوان مثال، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا اعلام این توافق را مصادف با هشتادمین سالگرد تولد ترامپ دانست. او در شبکه اجتماعی ایکس ترامپ را رهبری شجاع، قدرتمند، میهن پرست و دارای شوخ طبعی بی نظیر توصیف کرد!

در همین حال، بسیاری از متحدان ترامپ در شبکه های اجتماعی به او لقب «مذاکره کننده اصلی» را داده اند. رابرت آدرهولت، یکی از نمایندگان کنگره آمریکا، سخنان ترامپ را تکرار کرد و گفت: این توافق احتمالی محدودیت های بسیار سخت تری را نسبت به توافق برجام در سال 2015 (2014) برای برنامه هسته ای تهران اعمال می کند.

این نماینده جمهوریخواه کنگره مدعی شد که توافق جدید، برخلاف برجام اوباما، به تهران اجازه نمی دهد به غنی سازی اورانیوم خود ادامه دهد یا مواد با درجه تسلیحات تهیه کند. با این حال، هنوز هیچ نشانه روشنی مبنی بر وجود تعهدات فوری و مشخص در رابطه با برنامه هسته ای ایران در متن توافق اولیه وجود ندارد.

به گفته هر دو کشور، این توافق اولیه قرار است جنگ را در همه جبهه ها متوقف کند. اعلام رسمی این خبر از سوی ترامپ زمانی اتفاق افتاد که شهباز شریف، نخست وزیر پاکستان در توییتر خود از صلح خبر داد.

شهباز شریف در پیام خود نوشت: پس از مذاکرات فشرده، توافقنامه صلح بین ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شد. وی همچنین تایید کرد که هر دو طرف توافق کرده اند که عملیات نظامی در تمام جبهه ها را فورا و برای همیشه متوقف کنند.

مقامات آمریکایی، پاکستانی و ایرانی می گویند امضای این قرارداد می تواند حرکت کشتی ها در تنگه هرمز را از سر بگیرد و به محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا پایان دهد.

البته تهران در روزهای گذشته تاکید کرده است که این تنها نقطه شروع یک دوره مذاکرات 60 روزه برای تصمیم گیری درباره برنامه هسته ای و مدیریت آتی تنگه هرمز است، نه یک توافق نهایی و قطعی.

از سوی دیگر، هنوز دقیقاً مشخص نیست که تحریم ها چه زمانی لغو می شود و چه زمانی وجوه بلوکه شده ایران آزاد می شود. مقامات ایرانی و آمریکایی در این باره حرف های متفاوتی می زنند. واشنگتن مدعی است که آزادسازی پول و کاهش تحریم ها فوری نخواهد بود و ایران باید ابتدا به یک سری تعهدات عمل کند.

در همین دیدار، لیندسی گراهام، سناتور جمهوری خواه که همواره طرفدار حمله نظامی به ایران بوده است، از پیشرفت مذاکرات استقبال کرد اما نسبت به تفاوت در روایت ها هشدار داد. او در توییتر خود نوشت: «به نظر می رسد درک ایران از توافق کاملاً با آنچه تیم مذاکره کننده ما می گوید متفاوت است. این بدان معناست که احتمالا مشکلات و چالش های جدی در جریان اجرای توافق وجود خواهد داشت.

دموکرات‌ها از یک جنگ پرهزینه و یک توافق کم‌دست‌آمد عصبانی هستند

از سوی دیگر، رقبای سیاسی ترامپ (دموکرات ها) در ماه های گذشته بارها پرسیده اند که ورود آمریکا به این جنگ در کنار اسرائیل به نفع منافع ملی آمریکا بوده است؟

دولت ترامپ گفت که هدفش تضعیف قدرت نظامی ایران و نابودی برنامه هسته‌ای این کشور است. اما منتقدان می گویند که نتیجه جنگ با این اهداف از زمین تا آسمان متفاوت است.

دونالد ترامپ و مقامات دولتی او امیدوار بودند که فشار نظامی رژیم ایران را تغییر دهد. اما به گفته کارشناسان، چنین خیالی هرگز به واقعیت تبدیل نشد.

ساختار حکومتی ایران در طول جنگ سرسخت‌تر و مقاوم‌تر شد.

به همین دلیل «ست مولتون» نماینده دموکرات پارلمان آمریکا روز شنبه (24 ژوئن) به شدت از این تفاهم نامه انتقاد کرد. وی متن این توافق را «اساساً سند تسلیم دونالد ترامپ به رهبر جمهوری اسلامی ایران» خواند!

این جمله به خوبی نشان می دهد که دموکرات ها نه تنها با شروع این جنگ مخالف بودند، بلکه از نحوه پایان آن و امتیازات ترامپ نیز عصبانی هستند.

منتقدان دموکرات می گویند که توافق حاصل شده به هیچ وجه ارزش تمام هزینه هایی را ندارد که آمریکا در جنگ پرداخته است. ست مولتون با اشاره به هدر رفت 100 میلیارد دلاری پول مردم آمریکا و کشته شدن 14 سرباز آمریکایی، پرسید: چگونه می توان این توافق را یک پیروزی تلقی کرد، در حالی که در نهایت تنها تنگه ای را می گشاید که قبل از شروع جنگ باز بود؟!

گریگوری میکس، یکی از دموکرات‌های ارشد کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا، جنگ ترامپ را یک جنگ انتخابی و غیرضروری توصیف کرد که تنها به ضرر ایالات متحده تمام شد.

وی البته از بازگشت دولت به دیپلماسی و گفت و گو استقبال کرد اما گفت هر توافقی باید شفاف باشد. وی تاکید کرد که حق با مردم آمریکاستاز پاسخ‌های واضح را بشنوید و مطمئن شوید که دولت ترامپ دوباره کشور را وارد یک جنگ پرهزینه و غیرضروری نمی‌کند.

بازگشت دیپلماسی با سایه سنگین جنگ

«رابرت مالی» که مذاکره‌کننده ارشد برجام در دولت اوباما بود، می‌گوید توافقی که روز جمعه (۳۰ ژوئن) امضا می‌شود، دلیلی برای خوشحالی است زیرا تنگه هرمز را باز می‌کند.

اما او به نکته مهمی اشاره می کند: «این توافق در واقع انتقاد بزرگی به خود جنگ است؛ جنگی که بزرگترین دستاورد دیپلماتیک آن باز کردن مسیر آبی است که به خاطر این جنگ بسته شد!»

رابرت مالی هشدار می دهد که مشکلات اصلی هنوز حل نشده اند. موضوعاتی مانند آینده برنامه هسته ای ایران، سرنوشت اورانیوم غنی شده و میزان لغو تحریم ها به دور بعدی مذاکرات موکول شده است. به گفته وی، حل این مشکلات بزرگ پس از یک جنگ خونین بسیار دشوارتر از قبل از جنگ است.

«سینا طوسی» پژوهشگر ارشد مسائل بین الملل نیز نظری مشابه دارد. او می گوید اگر در ماه فوریه به طرفداران جنگ گفته بودید که این نتیجه نهایی خواهد بود، آن‌ها از این کار عصبانی می‌شدند!

به گفته طوسی، نه رژیم ایران تغییر کرد و نه تهران تسلیم خواسته های زیاده خواهانه واشنگتن شد. به گفته وی، این نتیجه “بدترین سناریوی ممکن” برای حامیان جنگ آمریکایی است.

ارزان شدن قیمت نفت خبر خوبی برای دونالد ترامپ بود. مخصوصاً اکنون که هزینه های سنگین جنگ باعث شده محبوبیت او در آمریکا به پایین ترین حد خود برسد. اما هنوز مشخص نیست که آیا این توافق می تواند دیدگاه منفی مردم آمریکا را نسبت به جنگ تغییر دهد یا خیر. فشار اقتصادی، مرگ سربازان و نامشخص بودن دستاوردهای این توافق همچنان بر دوش دولت ترامپ سنگینی می کند.

فرصت 60 روزه حل و فصل این پرونده های مهم در مرداد ماه سال جاری به پایان می رسد. این دقیقا زمانی است که آمریکا وارد رقابت داغ انتخابات نوامبر می شود.

در عین حال فشار سیاسی بر کاخ سفید به شدت افزایش خواهد یافت و این توافق موقت به موضوع اصلی اختلافات انتخاباتی در آمریکا تبدیل خواهد شد.

دونالد ترامپ شامگاه یکشنبه در مصاحبه ای با نیویورک تایمز تهدید کرد که در صورت عدم امضای توافق هسته ای تا پایان این ضرب الاجل 60 روزه، دوباره به ایران حمله خواهد کرد.

او در همین مصاحبه ادعای بسیار عجیب و جنجالی را مطرح کرد و گفت: آمریکا می تواند در ازای دریافت 20 درصد از کل درآمدهای منطقه، نقش نگهبان خاورمیانه را بر عهده بگیرد.