امروز 27 ژوئن، روز جهانی کروکودیل است، حیواناتی که توانسته اند در برابر تغییرات گسترده زمین جان سالم به در ببرند، از عصر دایناسورها تا به امروز، این خزندگان باستانی که بیش از 200 میلیون سال قدمت دارند، اکنون در بسیاری از نقاط جهان با تهدیداتی مانند تخریب زیستگاه، خشکسالی، شکار غیرقانونی و تغییرات آب و هوایی روبرو هستند. در این میان با کنترل جمعیت برخی جانوران، حفظ تنوع زیستی و ایجاد زیستگاه برای گونه های دیگر، به پایداری تالاب ها و رودخانه ها کمک می کنند.
به گزارش ایرنا، میلیون ها سال پیش زمانی که دایناسورها بر زمین حکومت می کردند، اجداد تمساح های امروزی در رودخانه ها و تالاب ها زندگی می کردند. آنها از عصر یخبندان، تغییرات آب و هوایی و دگرگونی های عظیم زمین جان سالم به در بردند و امروز مانند راویان خاموش تاریخ زندگی همچنان در گوشه ای از طبیعت نفس می کشند، اما در کمال تعجب، این بازماندگان قدرتمند میلیون ها سال اکنون بیش از هر زمان دیگری در برابر تهدیدات ناشی از فعالیت های انسانی آسیب پذیر هستند.
بر این اساس و با توجه به اهمیت حیات این گونه های ارزشمند، روزی به عنوان روز جهانی کروکودیل نامگذاری شده است. در واقع روز جهانی کروکودیل هر سال در 17 ژوئن (27 ژوئن) جشن گرفته می شود. این روز با هدف افزایش آگاهی عمومی در مورد اهمیت حفاظت از کروکودیل ها و زیستگاه آنها، جلب توجه به تهدیدات پیش روی این گونه ها و تشویق مردم و دولت ها به حمایت از برنامه های حفاظتی نامگذاری شده است.
ایده نامگذاری روز جهانی کروکودیل توسط نهادهای بین المللی فعال در زمینه حفاظت از حیات وحش و مراکز تحقیقاتی مرتبط با خزندگان شکل گرفت. این نهادها سعی کردند با اختصاص یک روز جهانی به تمساح ها، توجه عمومی را به نقش حیاتی این حیوانات در اکوسیستم های آبی و تالابی جلب کنند، زیرا بسیاری از گونه های کروکودیل در دهه های اخیر به دلیل تخریب زیستگاه، شکار غیرقانونی، آلودگی منابع آبی و تغییرات آب و هوایی با کاهش جمعیت مواجه شده اند.
نامگذاری روز جهانی کروکودیل علاوه بر جنبههای حفاظتی، تلاشی برای تغییر دیدگاه عمومی نسبت به این حیوانات است، بسیاری از مردم کروکودیلها را تنها موجوداتی خطرناک میدانند، در حالی که این حیوانات بهعنوان شکارچی در رأس هرم غذایی، نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستمها، کنترل جمعیت گونههای دیگر و سلامت گونههای ما دارند.
در ایران نیز این مناسبت از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا تنها گونه کروکودیل بومی کشور، تمساح مردابی یا «گاندو» در جنوب شرق ایران زندگی می کند. بزرگداشت روز جهانی کروکودیل فرصتی برای برجسته سازی اهمیت حفاظت از این گونه ارزشمند و زیستگاه های آن و برجسته سازی نقش جوامع محلی در حفظ این میراث طبیعی است.
روز جهانی کروکودیل تنها جشن یک خزنده باستانی نیست، روزی است برای یادآوری مسئولیت خود در قبال موجوداتی که بقای آنها با سلامت رودخانه ها، تالاب ها و احترام انسان به طبیعت گره خورده است. این روز فرصتی است تا بار دیگر به ارزش گونه هایی فکر کنیم که شاید در نگاه اول ترسناک به نظر برسند، اما در واقع نگهبانان خاموش اکوسیستم هایی هستند که زندگی انسان ها به آنها وابسته است.
حیات کروکودیل ها به عنوان حیوانی که میلیون ها سال از تاریخ حیات خود را پشت سر گذاشته و در گوشه ای از تالاب ها و رودخانه های جهان به زندگی خود ادامه می دهد، نقش مهمی در حفظ تعادل اکوسیستم ها دارد، بنابراین حفاظت از آنها باید جدی گرفته شود.
در حال حاضر 26 گونه کروکودیل در جهان باقی مانده است که دارای ارزش های بسیاری از نظر شناخت، حفاظت، تنوع زیستی، فرهنگی و اقتصادی برای جوامع محلی و کشورهای مختلف هستند. در ایران تنها گونه کروکودیل بومی کشور تمساح پوزه کوتاه یا «گاندو» است که در جنوب شرق کشور و عمدتاً در استان سیستان و بلوچستان زندگی می کند.
با این حال، گاندو با چالش های متعددی نیز مواجه است. کاهش منابع آبی، خشکسالی های پی در پی، تخریب زیستگاه ها و گاه درگیری بین انسان و حیات وحش، بقای این گونه ارزشمند را تهدید می کند. در سال های اخیر اجرای برنامه های حفاظتی، آموزش جوامع محلی و مشارکت مردم در حفاظت از زیستگاه های گاندو گام های موثری برای حفظ این گونه برداشته است.
کارشناسان معتقدند حفاظت از کروکودیل ها نه تنها حفاظت از یک گونه جانوری است، بلکه تلاشی برای حفظ سلامت تالاب ها، رودخانه ها و در نهایت تضمین آینده تنوع زیستی زمین است.
روز جهانی کروکودیل یادآور این واقعیت است که حتی حیواناتی که ممکن است در نگاه اول ترسناک به نظر برسند، حلقه ای ارزشمند در زنجیره زندگی هستند. زنجیره ای که شکستن هر قسمتی از آن بر سرنوشت همه موجودات از جمله انسان تاثیر می گذارد.
اصغر مبارکی کارشناس دفتر حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست در گفت و گو با خبرنگار ایرنا گفت: تمساح ها که به دایناسورهای زنده معروف هستند بیش از 200 میلیون سال قدمت دارند و امروزه 26 گونه در جهان وجود دارد.
به گفته وی، در ایران بیش از 500 کروکودیل مردابی در زیستگاه های جنوب شرق کشور زندگی می کنند و تخریب زیستگاه مهم ترین تهدید این گونه ارزشمند است.
اصغر مبارکی کارشناس اداره حیات وحش گفت: امروز روز جهانی کروکودیل است و اهمیت این گونه در سراسر جهان باعث شده تا این روز به نام تمساح ثبت جهانی شود.
وی افزود: در واقع کروکودیل ها فسیل های زنده و بازماندگان دوران دایناسورها هستند و قدمت حضور آنها در کره زمین بیش از 200 میلیون سال است. اکنون 26 گونه کروکودیل در جهان باقی مانده است که از نظر شناخت، حفاظت، تنوع زیستی، فرهنگ و اقتصاد دارای ارزش های بسیاری برای جوامع بومی و کشورهای مختلف هستند.
مبارکی با بیان اینکه کروکودیل ها در رأس هرم غذایی شکارچیان هستند، اظهار کرد: این جانوران نقش بسیار موثری در اکوسیستم زیستگاه خود دارند و به عنوان گونه های کلیدی نقش کنترل کننده اکوسیستم و تنظیم جمعیت سایر گونه ها را بر عهده دارند.
وی ادامه داد: کروکودیل ها گونه های کلیدی زیستگاه های تالاب هستند و با توجه به وضعیت تالاب ها در سراسر جهان و دخالت انسان، تخریب زیستگاه مهم ترین عامل تهدید کننده این گونه ها محسوب می شود. موضوعی که در کشور ما نیز صادق است.
کارشناس دفتر حیات وحش درباره وضعیت کروکودیل ها در ایران گفت: در کشور ما جمعیت کمی از تمساح مردابی یا «گاندو» وجود دارد که تعداد آنها بیش از 500 نفر تخمین زده می شود که این گونه در زیستگاه های مختلف حاشیه رودخانه های باهوکلات، کاجو و منابع آبی مربوط به این رودخانه ها زندگی می کند.
وی یکی از ویژگی های بارز گاندو را پراکندگی وسیع و ارتباط تنگاتنگ آن با جوامع بومی محلی دانست و افزود: بیشتر سکونتگاه های روستایی و محلی در کنار منابع آبی گسترش یافته اند که زیستگاه مهم تمساح های باتلاقی نیز می باشد.
مبارکی با بیان اینکه تمساح مرداب گونه ای متوسط، خجالتی و ترسو است، تصریح کرد: با این حال این گونه شکارچی محسوب می شود و به ویژه در فصل تولید مثل ممکن است رفتار پرخاشگرانه ای از خود نشان دهد، لذا مردم محلی نکات ایمنی را رعایت کرده و از نزدیک شدن بیش از حد به این حیوان خودداری کنند.
وی با اشاره به وضعیت حفاظتی گاندو گفت: این گونه در رده «آسیبپذیر» فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت از محیط زیست قرار دارد و مهمترین عاملی که آن را تهدید میکند، تخریب زیستگاه آن و همچنین فعالیتهای ماهیگیری، سفر با قایق، شکار غیرمجاز در برخی مناطق و تغییر کاربری زیستگاهها نیز از جمله عوامل تهدیدکننده جمعیت این گونه محسوب میشود.
کارشناس اداره حیات وحش تاکید کرد: در تمام دنیا از جمله در منطقه بلوچستان ایران، کروکودیل از ارزش های فرهنگی و سنتی بالایی برخوردار است، این گونه ریشه عمیقی در فرهنگ جوامع محلی دارد و مردم منطقه باورهای خاصی نسبت به آن دارند. به طوری که وجود گاندو به دلیل وابستگی به آب، نشانه فراوانی محسوب می شود.
وی افزود: این باورهای فرهنگی باعث شده که جمعیت این گونه در ایران ثابت بماند و حتی در برخی مناطق افزایش یابد.
مبارکی خاطرنشان کرد: کروکودیل ها علاوه بر ارزش های زیست محیطی می توانند در ایجاد معیشت پایدار و جایگزین برای جوامع محلی از نظر اقتصادی نیز نقش داشته باشند. این امر مستلزم برنامه ریزی هماهنگ میان رشته ای و مشارکت مردم محلی است تا بتوان از ظرفیت هایی مانند گردشگری طبیعی برای حفاظت و بهره برداری پایدار از این گونه استفاده کرد.
وی گفت: تمساح مردابی در اصل گونه ای متعلق به شبه قاره هند است و جمعیت اصلی آن در هند و سریلانکا زندگی می کند. جمعیت ایران حاشیه ای ترین جمعیت جهانی این گونه محسوب می شود و رویشگاه های آن با رویشگاه های اصلی متفاوت است. از نظر تنوع زیستی، حضور این گونه در ایران بسیار حائز اهمیت است و امیدواریم بتوانیم به خوبی از آن محافظت کنیم و از ظرفیت های آن به نحو شایسته استفاده کنیم.
