نازکی روابط عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس

علی فلاح الزیدی، نخست وزیر عراق که از شیعیان ساکن جنوب عراق است، به عنوان گزینه مورد توافق در عرصه سیاسی عراق ظاهر شد و به عنوان جوان ترین نخست وزیر تاریخ این کشور کار خود را آغاز کرد.

به گزارش شرق، الزیدی پس از بن بست سیاسی عراق روی کار آمد و فایق زیدان، رئیس شورای عالی قضایی این کشور در پذیرش وی از سوی واشنگتن و تهران نقش داشت.

الزیدی از زمان روی کار آمدن خود متعهد به انحصار سلاح در دست دولت بوده است. پرونده ای که با توجه به تغییر اوضاع منطقه در پی جنگ غزه و سپس ایران حساسیت بیشتری پیدا کرده است. او همچنین با چالش‌های اقتصادی و ساختاری سنگینی مواجه است، چالش‌هایی که او را در برابر آزمون سرنوشت‌سازی برای حفظ حاکمیت ملی قرار داده است. او تلاش می کند کشور را از یک بحران اقتصادی و دیپلماتیک عبور دهد، زیرا بحران کنونی یکی از خطرناک ترین دوران عراق پس از حمله آمریکا در سال 2003 به شمار می رود.

در میان این تنش ها، علی الزیدی، نخست وزیر جدید عراق که یک بانکدار 40 ساله و مورد حمایت دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا است، مسئولیت مقابله با قدرتمندترین جریانات عراق از جمله شبه نظامیان را بر عهده گرفته و آنها را به تسلیم شدن در برابر دولت فراخوانده است.

فشارهای آمریکا

پایبندی کتائب حزب الله عراق به سلاح خود و مخالفت با هرگونه رایزنی در این زمینه، وضعیت دولت علی الزیدی نخست وزیر عراق را در سایه فشار فزاینده آمریکا بر بغداد برای انحصار تسلیحات در دست دولت، به وجود آورده است.

در همین راستا، لهیب هیگل، تحلیلگر ارشد امور عراق در گروه بین‌المللی بحران به اسکای نیوز گفت: الزیدی موقعیتی را به دست گرفته است که با بحران‌های زیادی مواجه است، عراق به میدان جنگ در جنگ علیه ایران تبدیل شده است و دولت نمی‌تواند به طور کامل انحصار استفاده از زور را در اختیار داشته باشد.

وی تصریح کرد که آیا الزیدی یک چهره انتقالی است یا قدرت خود را تثبیت می کند، این بستگی به توانایی او در استفاده از موقعیتی دارد که باعث شده او روی کار بیاید. این تحلیلگر عراقی مهم ترین چالش پیش روی نخست وزیر جدید عراق را فشار آمریکا برای کاهش نفوذ ایران عنوان کرد.

هیگل تاکید کرد: گزینه واقع بینانه تر، ادغام تدریجی این گروه ها در ساختار رسمی علیرغم سختی این کار است، زیرا هرگونه اقدام شدید علیه این گروه ها منجر به درگیری داخلی می شود و عدم انجام آن تحریم های احتمالی آمریکا را در پی خواهد داشت.

بدبینی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به الزیدی

روابط عراق و کشورهای عربی منطقه خلیج فارس که پیش از این در مسیر شکوفایی قرار داشتند، اکنون به دلیل بدبینی کشورهای عرب منطقه خلیج فارس به تاریکی تبدیل شده است و الزیدی نخست وزیر عراق را مجبور به انتخاب دشواری بین مهار گروه های مسلح یا از دست دادن آخرین شریان های اقتصادی کشور کرده است. از سوی دیگر، الزیدی مجبور است بین موازنه قوا بین ایرانی ها و آمریکایی ها دست و پا بزند، زیرا هر دو کشور سایه سنگینی بر سیاست های روزانه او انداخته اند.

احیای روابط عراق با کشورهای حاشیه خلیج فارس مستلزم مقابله با مهره های تهران و در عین حال متقاعد ساختن کشورهای بدبین عربی است تا باور کنند این بار وعده ها به اقدامات عملی و قابل اجرا تبدیل خواهد شد.

نگرانی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس فراتر از خود ایران است، به طوری که این روزها یک جمله مکرر از زبان مقامات و تحلیلگران عرب منطقه شنیده می شود: با عراق چه کنیم؟

قبل از شروع جنگ، عراق مرکز فرصت های سرمایه گذاری کشورهای حوزه خلیج فارس محسوب می شد، اما اکنون این کشور همسایه بین حوزه نفوذ و رقابت آمریکا و ایران تکه تکه شده است.

در عین حال، ناظران می گویند که هدف الزیدی احیای روابط با همسایگانش در کشورهای خلیج فارس، مهار شبه نظامیان و جلوگیری از کشاندن کشورش به یک جنگ منطقه ای بزرگتر است، اما او با چالش دشواری مواجه است که فشار همزمان آمریکا و ایران و همچنین بدبینی کشورهای خلیج فارس را به همراه دارد.

ابزار فشار واشنگتن

تنها چند روز پس از نامزدی الزیدی، ایالات متحده از او خواست تا با شبه نظامیان قدرتمند عراقی که برخی از آنها متحدان مستقیم سیاسی در ائتلاف خود نخست وزیر هستند، مقابله و خلع سلاح شود.

البته واشنگتن ابزارهای فشاری نیز در دست دارد، از جمله تحریم اعضای دولت عراق یا مسدود کردن درآمدهای نفتی این کشور که طبق سازوکاری که آمریکا پس از حمله به عراق ایجاد کرده در بانک فدرال رزرو آمریکا نگهداری می شود.

تمرکز بر پرونده شبه نظامیان و سرنوشت روابط با کشورهای شورای همکاری

علی فلاح الزیدی، نخست وزیر عراق از همه گروه های مسلح خواست تا با ادغام در نیروهای مسلح از دولت مرکزی اطاعت کنند.

در این میان مقتدی صدر، روحانی ملی گرا و تندرو عراقی، با اعلام پیوستن مبارزان شیعه تحت امر وی به صفوف نهادهای امنیتی دولت، به کمک نخست وزیر شتافت و با این کار، عملاً سایر سران گروه های مسلح را در شرایط دشواری قرار داد تا تصمیمات نظامی مشابهی را اتخاذ کنند. اهل حق به رهبری قیس خزعلی و کتائب امام علی به رهبری شبل زیدی نیز سلاح خود را زمین گذاشتند.

در پی این تحول، الزیدی بار دیگر از گروه های مسلح خواست تا در این مسیر ملی و مسئولانه گام بردارند و تحت لوای دولت و نهادهای رسمی آن فعالیت کنند.

وی تاکید کرد: این گام تضمین کننده امنیت، حفاظت از حاکمیت ملی و تحکیم ثبات عراق است زیرا بر این اصل استوار است که دولت تنها مرجع صالح برای انحصار سلاح و اجرای قانون در کشور است.

اعراب خلیج فارس تشنه اقدام هستند

کارشناسان سیاسی معتقدند که الزیدی روابط خوبی با گروه های مختلف در ساختار سیاسی تقسیم شده عراق داشت و توانست با گروه های مختلف شیعه، سنی و کرد تعاملات مثبتی برقرار کند.

نخست وزیر عراق پیش از این اعلام کرده بود که به دنبال ساخت عراقی مستقل و متعادل تر است که با برداشتن گام هایی در جهت تنوع اقتصادی، دیگر تنها متکی به درآمدهای نفتی نخواهد بود.

وی در همین راستا اخیرا در اقدامی غافلگیرکننده فاش کرد: رشوه 200 میلیونی برای سرپوش گذاشتن بر فساد در وزارت نفت را رد کرد و در نشست خبری از تشکیل کمیته نظارت بر مفاسد اقتصادی و بررسی تمامی قراردادهای دولتی خبر داد.

الزیدی قطعه ای ناشناخته در میان سران کشورهای حوزه خلیج فارس است

حمزه حداد، محقق مرکز امنیت آمریکای جدید اظهار داشت: هنوز مشخص نیست که الزیدی چه سیاستی را در پیش خواهد گرفت، زیرا وی پیش از این هیچ پست دولتی نداشته و در هیچ انتخاباتی شرکت نکرده و بر اساس سیاست خاصی تبلیغات نکرده است و آنچه می دانیم این است که سیاست خارجی در راس اولویت های وی قرار دارد.

برای رهبران کشورهای خلیج فارس، الزیدی قطعه ناشناخته ای باقی مانده است، به طوری که باید تعهد خود را برای جلوگیری از تبدیل شدن عراق به سکویی برای حملات ایران ثابت کند، زیرا آنها به دنبال اقدام عملی هستند و نه صرفاً صدور بیانیه.

آینده روابط کشورهای خلیج فارس با عراق

مقامات کشورهای عربی حوزه خلیج فارس همچنان نسبت به توانایی هر دولت در عراق برای اعمال کنترل کامل بر سرنوشت این کشور تردید و بدبین هستند.

یک مقام مسئول در کشورهای عربی که نخواست نامش فاش شود، با بیان اینکه دولت های خلیج فارس از وعده های قبلی عراق آسیب دیده اند، تصریح کرد: دولت عراق بارها و بارها ثابت کرده است که کنترل امور کشور را در دست ندارد و اکنون این سوال مطرح است که برای توقف این حملات باید به چه کسی مراجعه کرد، زیرا هیچ حکومتی وجود ندارد و تنها با ده ها گروه و جناح مختلف روبرو هستیم.

این بی اعتمادی عمیق به بغداد در حالی بیان می شود که عراق پتانسیل تبدیل شدن به قطب حیاتی خاورمیانه در دوران پس از بحران هرمز را دارد، به گونه ای که پروژه توسعه راه آهن و راه می تواند دسترسی صادرات کشورهای حاشیه خلیج فارس به اروپا را تا حد زیادی تسهیل کند.

با این حال، ناظران بر این باورند که هنوز راهی برای فلاح الزیدی، نخست وزیر عراق وجود دارد تا روابط با همسایگان جنوبی را حفظ کند و از کشاندن این کشور به عمق درگیری ها جلوگیری کند.

لغو پروژه های عمرانی دولت قبل

یک منبع دولتی به خبرگزاری رسمی عراق گفت که علی الزیدی، نخست وزیر عراق تصمیم به لغو پروژه راه آهن مصوب دولت قبلی گرفته است. این منبع افزود که الزیدی همچنین پروژه توسعه فرودگاه بین المللی بغداد را که مظنون به فساد در دوره قبل بود، لغو کرد.

از سوی دیگر، وهاب سلمان، وزیر حمل و نقل عراق نیز دستور توقف فعالیت فرهان الفرطوسی، مدیرکل شرکت بنادر عراق را به مدت 60 روز صادر کرد.

عراق تحت برنامه توسعه اقتصادی و سیاست های واقع بینانه محمد شیعه السودانی، نخست وزیر وقت، شاهد رونق و رونق ساخت و ساز در سراسر کشور بود. با این حال، منتقدان بر این باورند که هزینه‌های درآمد نفتی برای مقابله با نفوذ فزاینده شبه‌نظامیان شیعه یا مهار فساد، که برای کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس، که به دنبال نشانه‌ای از اعتماد مجدد به بغداد هستند، حیاتی است، کار چندانی نکرده است.