نقد خوش‌چشم به روند مذاکرات ژنو؛ لبنان، تنگه هرمز و ابهام‌های حقوقی تفاهم‌نامه

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، مصطفی خوشچشم در شب ششم هیئت عاشورا اظهار داشت: موضوعی که مطرح می شود این است که در متن تفاهم نامه اولین پیش شرط «پایان جنگ در همه جبهه ها به ویژه لبنان» است، در حالی که واقعیت میدانی نشان می دهد که هنوز چنین پایانی رخ نداده است، هنوز یک تیم بسیار بلندپایه مجلس، وزیر امور خارجه، وزیر امور خارجه، وزیر امور خارجه و وزیر امور خارجه چپ، وزیر امور خارجه، وزیر امور خارجه و وزیر امور خارجه و وزیر امور خارجه و وزیر امور خارجه باقی مانده اند.

وی افزود: توضیح رسمی سخنگوی وزارت امور خارجه و برخی از اعضای تیم این است که هدف از این سفر بررسی «تدارکات اجرایی» این پیش شرط ها بوده است. یعنی گفتگو در مورد اینکه این شرایط چگونه و با چه مکانیزمی اجرا می شود.

این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: اینجا یک سوال مطرح می شود که اگر بحث اصلی لبنان است، حضور شخصیتی مثل آقای همتی که حوزه تخصصی اش مسائل مالی و اقتصادی است، چه توجیهی دارد؟ اگر بخواهیم در مورد مسائل مالی مانند آزادسازی پول های بلوکه شده یا تحریم ها صحبت کنیم، باید توجه داشت که موضوع لبنان موضوعی نیست که بتوان در یک یا دو روز آن را حل کرد، حتی اگر طرف مقابل اصل عقب نشینی را بپذیرد که تاکنون چنین نشانه ای دیده نشده است، اجرای آن زمان می برد و ممکن است هفته ها طول بکشد، بنابراین این سوال پیش می آید که چرا ابتدا موضوع حل نمی شود و سپس مذاکره می شود؟

خوشچشم با بیان اینکه آنچه امروز رخ داد و به طور گسترده مورد توجه قرار گرفت بستن تنگه هرمز بود، گفت: بلافاصله پس از این اقدام شاهد توقف نسبی آتش از سوی اسرائیل بودیم و این نشان می دهد که چه ابزار فشار موثری بوده است و طبیعی است که این سوال مطرح شود که اگر چنین ابزاری وجود داشت، چرا چند روز قبل از آن استفاده نشد و بخشی از خسارات وارد نشد.

وی تصریح کرد که اسرائیل اعلام نکرده است که آتش بس دائمی برقرار کرده است. بلکه از «آتش بس محدود» صحبت کرد و تصریح کرد که ممکن است چند روز یا چند هفته طول بکشد. علاوه بر این، یکی از شروط مهم ایران نه تنها توقف درگیری بلکه عقب نشینی بود، در حالی که اسرائیل اصرار دارد که قصد عقب نشینی ندارد. در چنین شرایطی برخی معتقدند تنها ابزار موثر برای وادار کردن طرف مقابل به عقب نشینی افزایش فشار نظامی است. به عبارت دیگر، طرف مقابل تا زمانی که هزینه ای جدی نپردازد، انصراف را نمی پذیرد.

این تحلیلگر سیاسی با تاکید بر اینکه یکی از مهمترین موارد مربوط به عبارت حقوقی به کار رفته در متن انگلیسی است، افزود: آمریکا تضمین می کند که جنگ در لبنان پایان یابد و حاکمیت و تمامیت ارضی لبنان به رسمیت شناخته شود. اما در متن انگلیسی کلمه استفاده شده Ensure است نه تضمین. از نظر حقوقی این دو با هم تفاوت های جدی دارند.

خوشچشم ادامه داد: ضمانت به معنای ضمانت و تعهد قانونی است; یعنی اگر طرف مقابل به تعهد خود عمل نکند، ضامن مسئولیت را می پذیرد. اما «اطمینان» به معنای «تضمین» بیشتر است و تکلیف قانونی خاصی ایجاد نمی کند. در واقع می‌تواند به این معنا باشد که آمریکا تلاش می‌کند چنین اتفاقی بیفتد، اما اگر این اتفاق نیفتد، تعهد الزام‌آور متوجه آن نمی‌شود، به همین دلیل، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی دی ونس، در بیانیه‌ای اعلام کرد که آمریکا نگفته است که لبنان جزو تعهدات مستقیم این کشور است.

وی با اشاره به چهار شرط اصلی ذکر شده در این تفاهم نامه، خاطرنشان کرد: چهار شرط اصلی اول رفع محاصره دریایی، دوم معافیت شصت روزه از تحریم های صادرات نفت و پتروشیمی، سوم پایان جنگ در همه جبهه ها به ویژه در لبنان و چهارم آزادسازی بخشی از صندوق های بلوکه شده توسط ایران ذکر شده است.

این تحلیلگر سیاسی تصریح کرد: از سوی دیگر ایران متعهد می شود که تنگه هرمز را باز کند اما اگر دقیقتر نگاه کنیم می بینیم که باز شدن تنگه هرمز برای طرف مقابل سود زیادی دارد. از آنجایی که فشار نفت بر بازار آمریکا را کاهش می دهد و قیمت نفت را کاهش می دهد، حتی خود دونالد ترامپ چند روز پیش در مصاحبه با فاکس نیوز گفت که اگر این وضعیت ادامه پیدا کند تا چند هفته دیگر بازار نفت در آمریکا دچار بحران می شود.

خوشچشم تاکید کرد: در مورد پول بلوکه شده باید توجه داشت که این پول متعلق به ایران است و قرار نیست آمریکا از منابع خود پرداخت کند، قرار است قطر پرداخت را به صورت موقت انجام دهد و سپس با آمریکا تسویه حساب کند تا نقش مستقیم واشنگتن در آزادسازی پول کمتر دیده شود.

وی با اشاره به وعده‌هایی مانند سرمایه‌گذاری 300 میلیارد دلاری یا لغو تحریم‌ها، گفت: در متن مذکور، آمریکا حدود 300 میلیارد دلار از طریق شرکای عرب خود برای بازسازی و توسعه بخش انرژی ایران تامین می‌کند، اما نکته مهم این است که در متن از کلمه سرمایه‌گذاری استفاده شده است، نه «غرامت» یا «ضرر»، بنابراین اگر سرمایه‌گذاری در چنین پروژه‌ای مشارکت داشته باشد، سرمایه‌گذاری به معنای مشارکت در چنین پروژه‌ای است. به معنای پرداخت خسارت نیست، بلکه به معنای ورود سرمایه گذاران خارجی است. و در پروژه های انرژی ایران شریک باشیم.

این کارشناس مسائل سیاسی ادامه داد: در خصوص لغو تحریم ها نیز گفته شد که ایران و آمریکا باید در این باره مذاکره کنند، یعنی تعهد خاصی مبنی بر لغو فوری تحریم ها داده نشده است و فقط در آینده قابل بحث است. حتی از نظر حقوقی، بخش بزرگی از تحریم ها نیازمند تصمیم کنگره آمریکا است و به راحتی قابل لغو نیست.

وی با اشاره به وضعیت تنگه هرمز تصریح کرد: بحث این است که کنترل تنگه هرمز به عنوان یک اهرم راهبردی در شرایط جنگی به دست آمده است و هرگونه مذاکره درباره آن ممکن است بخشی از این اهرم را تضعیف کند. در برخی اسناد داخلی گفته می شود که مدیریت و کنترل امنیتی تنگه باید منحصراً در اختیار ایران باشد، اما در متن فعلی صحبت از سازوکار مشترک ایران و عمان و رایزنی با کشورهای عربی است. منتقدان می گویند وقتی ابزار قدرت در میدان به دست می آید، وارد کردن آن به مذاکره می تواند به تدریج آن را از بین ببرد.

مطالبه گری بدون ایجاد تنش داخلی و حفظ وحدت ملی از نکاتی است که بارها به آن اشاره شده و خواسته رهبر معظم انقلاب است.

خوشچشم با تاکید بر اهمیت مطالبه گری خاطرنشان کرد: در کنار این موضوعات بحث مطالبات اجتماعی نیز مطرح است. تاکید بر مطالبه گری بدون ایجاد تنش داخلی و حفظ انسجام ملی از نکاتی است که بارها به آن اشاره شده و خواسته رهبر معظم انقلاب است. در چنین شرایطی، تحلیل دقیق متون، پرهیز از برداشت های ساده انگارانه و توجه به موازنه واقعی قوا در عرصه بین المللی از اهمیت ویژه ای برخوردار است.