دعای ادعیه که امروزه به عنوان یکی از محبوب ترین دعاها در مساجد و هیئت های مذهبی خوانده می شود، تاریخچه جالب و سندی قابل تأمل دارد. بسیاری از شنوندگان می پرسند که آیا این دعا مستقیماً از زبان امام اطهر (ع) صادر شده و منبع اصلی آن در کدام کتاب روایی است؟ در این مقاله قصد داریم به بررسی ریشه تاریخی، سند روایی و تاریخچه دعای معروف مفاتیح الجنان بپردازیم.
دعای توسل از کدام کتاب استخراج شده است؟
منبع اصلی و قدیمی ترین سندی که در آن دعای معروف آمده، کتاب شریف «بحار الانوار» علامه محمدباقر مجلسی است. علامه مجلسی این دعا را از یک نسخه خطی قدیمی در جلد 99 این کتاب (صفحه 247) یافته و نقل کرده است. بعدها مرحوم شیخ عباس قمی (رحمه الله) صاحب کتاب «مفاتیح الجنان» همین دعا را از بحار الانوار استخراج کرده و در کتاب خود آورده است که باعث شد این دعا در میان شیعیان رواج زیادی پیدا کند.
راوی دعای توسل کیست؟
به گزارش علامه مجلسی، در آن نسخه خطی قدیمی، این دعا به «شیخ صدوق» (محمد بن علی بن بابویه قمی متوفی 381 هجری قمری) منسوب است که از بزرگ ترین علمای شیعه است. در متن نسخه آمده است که شیخ صدوق این دعا را از ائمه معصومین (ع) نقل کرده است. البته شیخ صدوق این دعا را به صورت «مرسل» (بدون ذکر نام تک تک واسطه ها و راویان) نقل کرده است.
نظر علما درباره صحت نماز توسل
نماز توسل اگرچه از نظر علم حدیث سند لازم الاجرا ندارد، اما علمای بزرگ شیعه آن را صحیح می دانند. دلیل این اعتبار، مطابقت کامل محتوای دعا با آیات قرآن کریم (مانند تأکید بر مفهوم وساطت و شفاعت) و روایات قطعی اهل بیت (ع) است. مضافاً در همین نسخه، راوی ذکر می کند که: «این دعا را در هیچ امری نخواندم جز اینکه اثر اجابت آن را زود یافتم» که نشان از تجربه زیسته علما در تأثیرگذاری این دعا دارد.
تاریخچه خواندن دعای توسل در شب های چهارشنبه
در متن روایات، روز و ساعت خاصی برای خواندن دعای توسل تعیین نشده است و تأکید شده است که مؤمنان می توانند هر زمان که دچار مشکل شدند، آن را بخوانند. اما تبدیل «شب های چهارشنبه» به زمان اقامه نماز دسته جمعی در مساجد یک سنت دینی و اجتماعی است که به مرور زمان در میان شیعیان ایران شکل گرفته و رواج یافته است. مفهوم توسل به قدمت تاریخ اسلام است و مسلمانان از زمان پیامبر (ص) به اولیای الهی متوسل می شدند.
بیشتر بخوانید: چرا دعای توسل حلال مشکلات است؟
