بار دیگر حصارها خبرساز شد، این بار در قزوین و در عرصه خانه دولت صفوی. نرده هایی که بیش از یک سال پیش گراند هتل را احاطه کرده بود تا چشم هیچکس نتواند آن طرف را ببیند. مدت هاست فعالان میراث فرهنگی هشدار می دهند که اینجا، یعنی حکومت خانه صفویه، چیزی درست پیش نمی رود.
به گزارش شرق، اما گویا حرف های آنها شنیده نشد تا جایی که حالا دیوارهای فلزی که ماجرا را از چشم ها پنهان کرده، نگرانی ها را بیشتر کرده است. با این اوصاف داستان هتل بزرگ قزوین در عرصه آثار صفویه چیست؟
هتل بزرگ و گاراژ اقتصادی
قزوین دومین پایتخت صفویان بود. شاه طهماسب اول آن را به پایتختی برگزید و در نیم قرنی که این شهر مرکز حکومت صفویه بود، کاخ ها و مراکز حکومتی در خانه حکومتی آن ساخته شد. در حال حاضر بیشتر بناها ویران شده و از حکومت صفویه بناهای زیادی باقی نمانده است.
بنابراین تحقیقات باستان شناسی در آن منطقه برای روشن شدن تاریخ صفویه و شهر قزوین بسیار حائز اهمیت است. آنچه امروز این خانه دولتی را خبرساز کرد، ساخت و ساز در هتل بزرگ و اطراف آن است. این هتل که در اواخر دوره قاجار در ضلع غربی ساختمان دولت ساخته شده است، هم اکنون از سوی صندوق احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی برای مرمت و بهره برداری به سرمایه گذار بخش خصوصی واگذار شده است. سرمایهگذاری که احتمالاً به قصد دوری از انتقادات در مورد واگذاری عرصه و نحوه بازسازی هتل، نردههای اطراف را بلند کرده است. بخشی از خانه دولت که امروزه گاراژ اقتصاد نامیده می شود در قسمت شمالی گراند هتل قرار دارد و گفته می شود در اختیار سرمایه گذار گذاشته شده تا به گراند هتل اضافه شود. این هم موضوعی است که انتقادات زیادی را برانگیخته است.
اسرار نهفته در سرزمین خانه دولت صفویه
یک کارشناس مرمت و فعال میراث فرهنگی درباره آنچه در هتل بزرگ می گذرد می گوید: محوطه دولت خانه صفویه قزوین در واقع بقایای ارگ حکومتی صفویه است و بیشتر بناهایی که در آن منطقه ساخته شده در دوران صفویه، قاجار و پهلوی تخریب شده است و بخش دیگری از این خانه دولتی در زمان ساخت و ساز به بخش های مختلف خیابانی محدود شده است. به عنوان هلال احمر، سازمان های ورزشی و آموزشی.
سامیه مراغی ادامه می دهد: در دهه 80 طرح آزادسازی محوطه دولت خانه صفوی به تصویب رسید که در جریان اجرای این طرح برخی از ساختمان ها مانند مدارس و همچنین ساختمان های شخصی خریداری و تخریب شد تا محوطه خانه دولتی آزاد شود.
به گفته وی: عرصه حکومت خانه صفویه در قزوین دارای لایه های باستان شناسی فراوانی است که نیاز به کاوش دارد و می تواند اطلاعات ارزشمندی از کاخ ها و باغ های دوره صفویه قزوین در اختیار ما بگذارد و کاوش ها در این محوطه به صورت موردی انجام شده است و یکپارچه، منسجم و کار گروهی کاملی برای این منطقه انجام نشده است. مراغه در ادامه درباره گاراژ اقتصاد می گوید: «این گاراژ چندین مغازه با مالک شخصی داشت که توسط میراث فرهنگی خریداری و تخریب شد.»
سرمایه گذار بازسازی گراند هتل کیست؟
این کارشناس مرمت درباره اعتراض فعالان میراث فرهنگی می گوید: هتل بزرگ به یک سرمایه گذار بخش خصوصی واگذار شده است که از جزئیات این واگذاری اطلاعی نداریم و نمی دانیم سرمایه گذار کیست و آیا شرایط لازم برای ورود به این حوزه را دارد یا خیر.
مراغی تصریح کرد: بهره برداری از هتل ابتدا به گروه سرمایه گذاری میراث فرهنگی و گردشگری ایران (سمگا) واگذار شد. سماگا مطالعاتی را در این زمینه آغاز کرد اما هلدینگ همچنان با مشکلات داخلی مواجه بود و کار از مرحله مطالعاتی فراتر نرفت تا اینکه کار به سرمایه گذار جدید واگذار شد. شخص مورد نظر بدون ذکر نام کار را شروع کرد. واگذاری گراند هتل به خودی خود اشکالی ندارد اما مشکل اینجاست که به نظر می رسد بخشی از عرصه دولتخانه صفویه برای ساخت به گراند هتل واگذار شده است. حدود دو سال پیش فعالان میراث فرهنگی به این موضوع اعتراض کردند و تاکید کردند که این میدان دارای طرح مصوب آزادسازی برای حفاظت است. اما با اقدام فعلی احتمال تخریب بخشی از عرصه وجود دارد.»
وی بخشی دیگر از انتقادات را مربوط به نحوه ساخت و مرمت می داند و می گوید: به نظر می رسد بخشی از ساختمان گراند هتل تخریب و بازسازی شده است، اگرچه ساختمان از نظر سازه و مصالح ناپایدار بوده است، اما انتقاداتی در مورد مرمت این بنا وجود دارد و اینکه ساختمان دارای نقاط ضعفی است دلیل خوبی برای تخریب آن و ساخت برخی از عکس ها از ابتدا نیست.
وی بار دیگر تاکید می کند: نکته دیگر این است که اجازه اقتصاد ساخت و ساز در حیاط گاراژ داده می شود، احتمال وجود لایه های صفوی در این منطقه بسیار زیاد است، هتل بزرگ یکی از چهار هتلی است که در دوره قاجار در قزوین ساخته شده است و گفته می شود رضاخان با آیرونساید بر سر تغییر دولت قاجار توافق کرده و گفته شده است که طرح مورد نظرشان برای بازسازی این هتل نیست. کاربری مسکونی و پذیرایی ایجاد می کند، در حالی که مشخص نیست این عرصه و ساختمان گنجایش تعداد زیادی مهمان را داشته باشد.
چرا فعالان میراث فرهنگی اجازه بازدید ندارند؟
در این میان مسئولان کشوری و استانی بارها تلاش کرده اند به این انتقادات پاسخ دهند. شهاب طلایی شکری، مدیرعامل صندوق توسعه صنایع دستی و فرش دستباف و احیاء و بهره برداری از اماکن تاریخی، زمستان دو سال پیش گفت: در طرح مصوب مرمت گراند هتل به سرمایه گذار اجازه حفاری عمیق داده نشد و قصد ما این است که هتل را احیا کنیم و اگر بنای سبک گردشگری استان را بسازیم، آن را به ظرفیت گردشگری اضافه کنیم. حریم منظره اثر نقض نمی شود و تمام فعالیت های ما روی زمین خواهد بود و عمق زمین را نخواهیم کرد. حال سوال و دغدغه فعالان میراث فرهنگی این است که اگر همه چیز آنطور که مسئولان گفته اند پیش می رود چرا باز هم اجازه بازدید از دوستداران و کارشناسان میراث فرهنگی داده نمی شود؟ مراغی درباره این نگرانیها میگوید: یک موضوع این است که اگر همه چیز قانونی پیش میرود، چرا بازدید و عکسبرداری ممنوع است و اطراف محل را حصار کشیدهاند، چرا کار اینقدر نامشخص است؟ برای ساخت و ساز تحویل داده شد چرا معترضان اجازه حضور در محوطه هتل را با مسئولان وزارتخانه ندارند، 10 دقیقه به ما فرصت دهید تا در این زمینه با مدارک مشخص صحبت کنیم.
وعده مسئولان صندوق توانبخشی برای نظارت دقیق
مدیرعامل جدید صندوق احیا و بهره برداری از اماکن تاریخی بیست و دوم خردادماه سال جاری از گراند هتل بازدید و در این خصوص اظهار نظر کرد. برزین ضرغامی به خبرنگار ایرنا گفت: پروژه هتل بزرگ قزوین قبل از دوره مدیریت فعلی آغاز شده است. اگرچه چارچوب قانونی این بنا از قبل مشخص شده است، اما با توجه به اهمیت بنا، بازنگری های لازم را برای رعایت کامل استانداردهای مرمت در دستور کار قرار دادیم. وی با اشاره به موضوع حریم خانه دولتی صفویه و محوطه اطراف هتل بزرگ، افزود: هنوز طرح نهایی اعلام نشده و تا تصویب و ابلاغ رسمی آن اقدام عجولانه ای انجام نخواهد شد. این منطقه از حساسیت تاریخی بالایی برخوردار است و تصمیم گیری در مورد آن نیازمند بررسی های دقیق و چند جانبه است. ضرغامی با تاکید بر لزوم ایجاد تعادل بین حفاظت از میراث فرهنگی و فراهم کردن بستر مناسب برای سرمایه گذاری، یادآور شد: اگر بناهای تاریخی وارد چرخه مرمت و بهره برداری نشوند، به تدریج در معرض فرسودگی و فرسودگی قرار می گیرند، بنابراین باید شرایطی را فراهم کنیم که سرمایه گذار با اطمینان وارد میدان شود، اما این مشارکت کامل در چارچوب مقررات و نظارت قطعا انجام خواهد شد. مدیرعامل صندوق احیا گفت: حفظ هویت تاریخی کشور اولویت ماست و در مورد هتل بزرگ قزوین این حساسیت دو چندان است. ما به شما اطمینان می دهیم که این پروژه با نظارت دقیق و شفافیت کامل دنبال خواهد شد.
مسئولان وزارت میراث چه می گویند؟
مسئولان این وزارتخانه همچنین از هتل بزرگ بازدید کردند و مدیر کل ثبت آثار، حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی کشور در 22 خردادماه سال جاری از این منطقه بازدید کرد. علیرضا ایزدی در این بازدید گفت: حفظ بنا مهمترین اولویت در تمامی اقدامات اجرایی و مرمتی است و هرگونه مداخله باید با رویکرد حفاظتی و بر اساس ضوابط علمی و تخصصی صورت گیرد. وی در خصوص اقدامات انجام شده برای مقاوم سازی این مجموعه افزود: اقدامات انجام شده تاکنون توسط پیمانکار در زمینه مقاوم سازی هتل بزرگ در چارچوب ملاحظات فنی و حفاظتی منطقی است و امیدواریم پیمانکار با تعهد کامل به حفاظت، حفاظت و صیانت از ارزش های تاریخی بنا، با دقت و حساسیت لازم به عملیات ادامه دهد. گراند هتل تنها یک بنای تاریخی نیست، بلکه مجموعه ای از لایه های ارزشمند تاریخی، فرهنگی و اجتماعی را در خود جای داده است و از این رو تمامی مراحل مرمت باید با شناخت دقیق این لایه ها و با رعایت کامل اصول حفاظتی و مرمتی طی شود تا اصالت و هویت تاریخی بنا حفظ شود. به گفته وی، هدف از مرمت این مجموعه تنها احیای بدنه بنا نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود تا این فضای تاریخی با حفظ حافظه جمعی و هویت فرهنگی به مکانی مناسب برای ارائه خدمات فرهنگی، گردشگری و اجتماعی تبدیل شود.
همه این صحبت ها اما باز هم نتوانست دغدغه فعالان میراث فرهنگی را برطرف کند و سوال اساسی این است که چرا همه چیز در هاله ای از بلاتکلیفی پیش می رود و چرا تاکنون به فعالان میراث فرهنگی و خبرنگاران اجازه بازدید از این بنا داده نشده است؟
