افشانا خسروی در گفت وگو با خبرنگار به گزارش میهن تجارت، با اشاره به سند چهارده ماده ای اخیر ایران و آمریکا، اظهار کرد: قبل از ورود به جزئیات این سند، باید در استفاده از الفاظ دقت کرد، زیرا از منظر حقوق بین الملل، آنچه بین دو طرف شکل گرفته است بیشتر شبیه یک «توافق» است تا «توافق».
وی افزود: تفاهم نامه در حقوق بین الملل سندی با ماهیت سیاسی است که معمولاً برای ایجاد زمینه همکاری و زمینه سازی برای مذاکرات بعدی تنظیم می شود. این اسناد برخلاف قراردادها تعهدات قانونی الزام آور ایجاد نمی کنند و بیشتر اجرایی و مقدماتی بوده و همچنین دارای انعطاف بالایی بوده و به راحتی قابل اصلاح و یا لغو می باشند.
این کارشناس روابط بین الملل تصریح کرد: تفاهم نامه ها عمدتاً در موضوعات حساس سیاسی، امنیتی، اقتصادی و فرهنگی بین دولت ها منعقد می شود و معمولاً نیازی به طی مراحل پیچیده حقوقی یا تصویب مجالس قانونگذاری ندارند، ضمن اینکه تفاهم نامه ها دارای تعهدات قانونی الزام آور و سازوکارهای رسمی تری هستند.
خسروی با بیان اینکه دانستن تفاوت تفاهم نامه و تفاهم نامه در ارزیابی این سند مهم است، گفت: این تفاهم نامه از زمان انتشار با موافقان و مخالفان جدی مواجه بوده است. منتقدان بر این باورند که با توجه به سابقه عملکرد آمریکا در رابطه با تعهدات قبلی از جمله برجام، تنشهای موجود، شکست مذاکرات گذشته و اقدام نظامی آمریکا علیه ایران در جریان مذاکرات، همچنان تردیدها و نگرانیهایی در مورد ثبات و قابلیت اطمینان این تفاهم نامه وجود دارد.
وی ادامه داد: این سند در داخل ایران واکنش های متفاوتی را به همراه داشته و منجر به شکل گیری دیدگاه های دوگانه در افکار عمومی شده است. برخی آن را فرصتی برای کاهش تنش ها می دانند، در حالی که برخی دیگر به نتایج و تضمین اجرای آن شک دارند.
این کارشناس روابط بین الملل خاطرنشان کرد: به نظر می رسد این تفاهم نامه در سطح منطقه نگرانی هایی را در میان برخی بازیگران از جمله اسرائیل، عربستان سعودی و امارات ایجاد کرده است، زیرا از دیدگاه آنها این روند می تواند منجر به افزایش قدرت و نفوذ منطقه ای ایران و در مقابل تضعیف شکل گیری نیروهای مخالف ایران در منطقه شود.
خسروی با اشاره به مهم ترین پیامد این تفاهم نامه گفت: نکته مهم این است که هرچند تفاهم نامه از منظر حقوق بین الملل یک سند الزام آور محسوب نمی شود و برای طرفین تعهدات قانونی قطعی ایجاد نمی کند، اما نتیجه عملی و مشخصی دارد و آن شکل گیری چارچوبی برای توقف درگیری ها و برقراری آتش بس است.
وی افزود: آتش بس ها در حوزه روابط بین الملل بی سابقه است اما آنچه در این تفاهم نامه به چشم می خورد ایجاد آتش بس موقت است که می تواند فرصت کوتاه مدتی برای کاهش تنش، ایجاد ثبات نسبی، بازسازی ظرفیت ها و بهبود شرایط اقتصادی فراهم کند.
این کارشناس روابط بین الملل تصریح کرد: با وجود نتایج عملی این سند، نباید فراموش کرد که تفاهم نامه را نمی توان ملاک نهایی روابط دو طرف دانست. منعطف بودن این گونه اسناد باعث می شود که در طول مسیر با تغییرات، اصلاحات و بازنگری های متعددی همراه بوده و با توجه به تحولات سیاسی و میدانی دگرگون شوند.
خسروی ادامه داد: با این حال این تفاهم نامه پیام روشنی برای افکار عمومی و بازیگران منطقه ای و بین المللی داشت. اینکه دو طرف تمایل خود را برای حرکت به سمت تعهدات سیاسی و دیپلماتیک بیشتر در مرحله فعلی نشان داده اند و اراده برای کاهش تنش ها و جلوگیری از ادامه درگیری ها وجود دارد.
وی خاطرنشان کرد: مهمترین فرصت ایجاد شده در این تفاهم نامه، فراهم کردن زمینه برای پیگیری راه حل های مسالمت آمیز و دیپلماتیک برای حل اختلافات است. مسیری که در صورت ادامه می تواند به تثبیت شرایط و کاهش هزینه های ناشی از تنش و درگیری برای دو طرف منجر شود.
منبع : به گزارش میهن تجارت
