قطر با 24.7 تریلیون مترمکعب گاز، سومین دارنده ذخایر گاز و در عین حال با بیش از 120 میلیارد متر مکعب صادرات، سومین صادرکننده گاز در جهان است. میزان صادرات گاز این کشور در سال 2024 حدود 44 میلیارد دلار است که بیشتر به صورت گاز طبیعی مایع (LNG) انجام می شود. صادرات گاز مایع از طریق کشتی به کشورهای متقاضی می رسد و باید از تنگه هرمز عبور کند.
شکل 1 – واردکنندگان عمده LPG از قطر – 2024 میلیارد دلار
بر اساس این نمودار، پاکستان یکی از مهم ترین مصرف کنندگان گاز طبیعی مایع قطر است. این کشور در سال 2024 با واردات 3.5 میلیارد دلاری گاز که همه آن را از طریق تنگه هرمز وارد کرده است، جزو 5 واردکننده برتر گاز طبیعی مایع از قطر خواهد بود. با بسته شدن تنگه هرمز، تامین انرژی پاکستان به شدت مختل شد. به همین دلیل، صادرات گاز مایع قطر به پاکستان در مارس 2026 نسبت به ماه مشابه سال قبل با کاهش 90 درصدی از میانگین 6.7 میلیون تن به 0.47 میلیون تن رسید که نشان از کاهش شدید صادرات گاز به پاکستان و سایر کشورها دارد.
بسته شدن تنگه هرمز باعث کاهش شدید تجارت گاز مایع بین قطر و پاکستان شده است در حالی که هر دو کشور همسایه ایران هستند و میتوانند تجارت گاز خود را بدون نیاز به کشتی و بر اساس خطوط لوله از طریق این تنگه انجام دهند. این موضوع در نشست گازی اوپک در سال 1400 مطرح شد اما هیچ اقدامی برای اجرای آن انجام نشده است.
شبکه گاز ایران به دلیل گستردگی تا دورترین نقاط کشور ادامه دارد. این خطوط یا به کشورهای همسایه ایران مانند عراق و ترکیه متصل است و یا تا مرزهای دو کشور مانند پاکستان امتداد یافته است. بر این اساس ترانزیت گاز قطر از طریق ایران نیاز به صرف زمان و هزینه زیادی ندارد.
دو راه برای اتصال گاز قطر به شبکه گاز ایران وجود دارد. مسیری وجود دارد که سکوی قطر را با خط لوله 5 تا 10 کیلومتری به سکوی ایران متصل می کند و از آنجا به شبکه گاز ایران متصل می شود. این مسیر کوتاه ترین مسیر ممکن است و تنها به ۴۵ میلیون دلار نیاز دارد.
مسیر دوم، اتصال مستقیم سکوی گاز قطر به سواحل ایران با خط لوله حدود 120 کیلومتر و در عین حال اتصال به شبکه گاز ایران است. برآوردها نشان می دهد که مسیر دوم 720 میلیون دلار هزینه دارد. محاسبات نشان می دهد که در صورت انتخاب یکی از این مسیرها، هزینه صادرات گاز قطر به پاکستان از 17.6 سنت بر متر مکعب در روش LNG به 14.4 سنت بر متر مکعب در روش خط لوله خواهد رسید که کاهش 18 درصدی قیمت تمام شده را نشان می دهد.
شکل2 – نقشه میدان گازی پارس جنوبی
از یک سو صادرات گاز از طریق خط لوله به پاکستان گام مهمی برای تنوع بخشیدن به صادرات گاز قطر است و از سوی دیگر بررسی میدانی و روندهای دیپلماتیک ادامه احتمالی جنگ آمریکا علیه ایران را نشان می دهد که در این صورت تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته می ماند و یا مختل می شود که آسیب زیادی به اقتصاد قطر وارد می کند. بر این اساس قطر می تواند با صادرات گاز خود از طریق این خط لوله، ایران را شریک تجاری گاز خود قرار دهد و از سوی دیگر، مجوز عبور کشتی های حامل گاز مایع خود را از ایران دریافت کند.
