روایتی از نخستین وصیت‌نامه رهبر شهید انقلاب؛ ناگفته‌ای از روزهای آغاز مبارزه

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، در میان اسناد تازه منتشر شده از دوران نهضت اسلامی، اولین وصیت نامه رهبر شهید انقلاب اسلامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. متنی کوتاه اما عمیق نوشته یک جوان مبارز و روحانی انقلابی؛ فردی که هر روز امکان دستگیری و شکنجه و شهادت را در مقابل خود می دید و به همین دلیل قبل از هر چیز به فکر تسویه حساب با خدا و مردم افتاد.

این وصیت نامه که در گنجینه تاریخ شفاهی مرکز اسناد انقلاب اسلامی به ثبت رسیده است، برای اولین بار در مراسم افتتاحیه نمایشگاه «خمینی خراسان» منتشر شد و متن کامل آن در ششمین شماره فصلنامه «گاوه» منتشر شد. انتشار این سند تصویری کمتر دیده شده از روحیه و جهان بینی شهید انقلاب در سال های ابتدایی مبارزه با رژیم پهلوی ارائه می دهد.

وصیتی که با «حق الناس» شروع می شود.

وصیت نامه اول رهبر شهید انقلاب، برخلاف انتظار، در مورد مسائل سیاسی، مبارزه یا آینده نهضت نیست، بلکه در مورد حقوق مردم است. او در این متن می نویسد:

مهمترین وصیت من این است که دوستان و عزیزان و اربابانم مرا ببخشند و حلال کنند و این مسئولیت را بر عهده بگیرند تا مرا از زیر بار حقوق بشر رها کنند.

در ادامه با اشاره به وضعیت مالی خود تاکید می کنند که اموالشان کم است اما برای پرداخت بدهی هایشان کافی است و از همه علما، مراجع، طلبه ها، دوستان، آشنایان و نزدیکان حلال می خواهند.

این قسمت از وصیت نامه نشان می دهد که اولین دغدغه نویسنده سرنوشت مبارزه نیست، بلکه مسئولیت اخلاقی و دینی در قبال مردم است. رویکردی که بعدها در سراسر زندگی سیاسی و اجتماعی او نمایان شد.

وداع آمیخته با فرهنگ عاشورا

قسمت پایانی وصیت نامه هم رنگ عاشورایی دارد. رهبر انقلاب خطاب به پدر و مادر خود نوشتند که اگر قرار است بر چیزی گریه کنند، مصائب امام حسین (ع) را به یاد آورند و با استناد به حدیث شریف «از بکیت علی شیع فبک علی حسین» آنان را به صبر دعوت می کنند و غم شخصی خود را با فرهنگ عاشورا پیوند می دهند.

این بند کوتاه نشان می دهد که حتی در خصوصی ترین متن زندگی او، نگاه او با سنت عاشورا و فرهنگ شهادت گره خورده است; فرهنگی که بعدها به یکی از ارکان اصلی گفتمان انقلاب اسلامی تبدیل شد.

اراده در مواقع خطر

برای درک اهمیت این سند باید به شرایط تاریخی نگارش آن بازگردیم. دهه 40 یکی از سخت ترین دوران مبارزه روحانیت با حکومت پهلوی بود. آیت الله سید علی خامنه ای از اولین روحانیونی بود که با شروع نهضت امام خمینی (ره) در سال 1341 وارد میدان مبارزه شد.

پس از ماجرای انجمن های ایالتی و ولایتی، به همراه برادرش مأمور شد پیام ها و گزارش های علمای مشهد را به امام خمینی (ره) برسانند و اندکی بعد در آستانه قیام 15 خرداد، مسئولیت ابلاغ پیام های امام را به علمای خراسان بر عهده گرفت.

در همان روزها با سفر به بیرجند و سخنرانی در مورد حادثه مدرسه فیضیه و نفوذ رژیم صهیونیستی در منطقه به سرعت مورد توجه ساواک قرار گرفت و در دوازدهم خرداد 1342 دستگیر شد و این اولین دستگیری از سلسله دستگیری هایی بود که تا پیروزی انقلاب اسلامی بارها تکرار شد.

مبارزی که زندان را بخشی از مسیر می دید

پس از آزادی، فعالیت های سیاسی او نه تنها متوقف نشد، بلکه گسترش یافت. شرکت در جلسات هماهنگی نهضت در بیت آیت الله محمدهادی میلانی، سازماندهی فعالیت های روحانیون مبارز در قم، ارسال تلگراف های اعتراضی در حمایت از زندانیان سیاسی، انتشار نامه های اعتراض آمیز به نخست وزیر وقت و ادامه ترویج نهضت در شهرهای مختلف بخشی از فعالیت های آن سال ها بود.

در بهمن ماه سال 1342 هنگام تبلیغ در زاهدان مجددا دستگیر و به زندان قزل قلعه منتقل شد. پس از آزادی، تا پایان رژیم پهلوی، همواره تحت نظر ساواک بود.

در چنین فضایی، نوشتن وصیت نامه برای رزمندگان یک اقدام طبیعی تلقی می شد، زیرا هرگونه مأموریت تبلیغی یا هر سخنرانی می توانست منجر به دستگیری، شکنجه و حتی شهادت شود.

از مبارزه فردی تا سازمان جنبش

فعالیت های رهبر انقلاب به سخنرانی محدود نمی شد. او نقش فعالی در تشکیل اولین سازمان منسجم روحانیون مبارز موسوم به «گروه یازده» ایفا کرد. گروهی با حضور چهره‌هایی چون شهید بهشتی، شهید بهنار، آیت‌الله ربانی شیرازی، آیت‌الله مشکینی، آیت‌الله قدوسی و آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، برنامه‌ریزی ستادهای انتخاباتی را در دوران تبعید امام خمینی بر عهده داشتند.

هدف این گروه تبدیل مبارزه پراکنده به جنبشی سازمان یافته بود. اقدامی که در نهایت با کشف سازمان توسط ساواک منجر به دستگیری یا تعقیب بسیاری از اعضا شد.

مبارزه ای مبتنی بر اندیشه

آنچه رهبر شهید انقلاب را از بسیاری از مبارزان آن دوران متمایز می کرد، تأکید ایشان بر مبارزه فکری و فرهنگی بود. او معتقد بود که پیروزی جنبش تنها با آگاهی مردم امکان پذیر است. از این رو جلسات تفسیر قرآن، مباحث دینی و جلسات فکری را برای طلاب، طلاب و جوانان به صورت مستمر برگزار می کرد.

وی در عین حال با ترجمه و انتشار کتاب «آینده در قلمرو اسلام» تلاش کرد تا تصویر روشنی از آینده تمدن اسلامی در برابر دو جریان غرب گرایی و مارکسیسم ارائه دهد; اقدامی که با توقیف کتاب توسط ساواک همراه بود.

حضور در عرصه خدمت؛ از منبر تا امداد

فعالیت های اجتماعی رهبر شهید انقلابی تنها در عرصه مبارزات سیاسی خلاصه نمی شد. پس از زلزله ویرانگر فردوس در سال 1347، سرپرستی جمعی از روحانیون را برای امداد رسانی به زلزله زدگان بر عهده گرفت و نزدیک به دو ماه در کنار مردم آسیب دیده حضور داشت.

این حضور در میدان فرصتی برای ارتباط بیشتر با مردم و تبیین اهداف نهضت اسلامی فراهم کرد. موضوعی که حساسیت ساواک را برانگیخت و در نهایت به پایان اجباری این مأموریت انجامید.

وصیت نامه ای که شخصیت نویسنده را آشکار می کند

وصیت نامه اول رهبر شهید انقلاب اگرچه چند سطر است، اما تصویر روشنی از شخصیت این نویسنده در کنار کارنامه مبارزاتی دهه 40 او ارائه می کند. شخصیتی که در اوج مبارزه بیش از هر چیز دغدغه احقاق حق مردم، پرداخت بدهی، جلب رضایت دوستان و آرامش خانواده را دارد.

در این متن خبری از مقام، قدرت و آینده سیاسی نیست، بلکه همه چیز حول محور مسئولیت فردی، اخلاق اسلامی، حق الناس و فرهنگ عاشورا شکل گرفته است.

سندی برای شناخت سال های اولیه نهضت

انتشار این وصیت نامه را می توان فراتر از انتشار یک سند تاریخی دانست. این متن به همراه اسناد مبارزات انتخاباتی دهه 40 نشان می دهد که بنیان فکری شهید انقلاب از همان سال های آغازین نهضت بر سه اصل استوار بود: تعهد دینی، مسئولیت پذیری در قبال مردم و ادامه مبارزه در چارچوب اندیشه اسلامی.

از این منظر اولین وصیت نامه رهبر شهید انقلاب روایت فشرده ای از روحیه نسلی است که مبارزه با طاغوت را با اخلاق و معنویت و احساس مسئولیت در قبال مردم آمیخته و این ویژگی در سال های بعد به یکی از مهم ترین سرمایه های نهضت اسلامی تبدیل شد.