ماجرا با یک توییت شروع شد؛ وقتی حسام الدین آشنا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: به نظر می رسد امروز هر سه قوه، نیروهای مسلح، مردم و نهادهای مدنی به خطرات تفرقه و فروپاشی پی برده اند و نیاز به جمع بندی نهادی را پذیرفته اند. توییتی که باعث شد محمود نبویان درباره وقوع آنچه «کودتا» خوانده بود هشدار دهد.
نبوئیان در عین حال این هشدار را خطاب به مردم ایران که اخیراً به دلیل افشای نامه های محرمانه رهبر انقلاب و ادعای کذب تفاهم ایران و آمریکا از تریبون رسانه ملی مورد انتقاد شدید قرار گرفته اند، مطرح کرد. گویی ترس تندروها از توافق نهایی تهران و واشنگتن آنقدر زیاد است که در هر فرصتی چنگ می زنند تا منافع ملی را فدای منافع جناحی خود کنند. دلواپسانی که دیروز مدعی بودند ضبط صوت نیستند، امروز پیام و بیانات رهبری را تحریف کرده و با بطن واقعیت شروع به ایجاد دوقطبی در جامعه می کنند. اما سوال اصلی اینجاست که منظور این نماینده مجلس از کودتا چه بوده است؟
کودتا یعنی چه؟
کودتا در اصل یک کلمه فرانسوی (کودتا) به معنای ضربه به دولت است و به تصرف قدرت دولت (قوه مجریه) به طور ناگهانی و با خشونت از طریق یک اقدام غیرقانونی خارج از حدود قانون اساسی اطلاق می شود. همچنین کلمه کودتا در لغت نامه دهخدا به معنای براندازی حکومت با استفاده از نیروهای نظامی است. معمولاً ارتش شروع به کودتا می کند یا به انجام کودتا کمک می کند. کودتا اغلب با خشونت همراه است، اگرچه این خشونت ممکن است محدود باشد، اما تعداد کمی از کودتاها بدون خونریزی رخ داده است.
بررسی عملکرد پیامبران و شخصیت های نزدیک به ایشان حاکی از آن است که از زمان امضای تفاهم بین ایران و آمریکا، تندروها سعی کرده اند شورای عالی امنیت ملی را از نظر رهبری به قیام محکوم کنند. گزاره ای که رد پای آن در همه گزاره ها و رفتارهای پایداری دیده می شود و محدود به چهره خاصی نیست. چندی پیش محمد منان رئیسی نماینده قم در سخنانی مدعی شد: شما از پشت صحنه جلسه شام اطلاعی ندارید اما من اطلاع دارم. یکی از افراد مهم در جلسه (شام) به فرماندهان نظامی گفته و تهدید کرده بود که اگر آنچه من می گویم انجام نمی شود، اگر انجام نمی شود، اگر امضا نمی شود، اگر موافقت نمی شود، دیگر نیستم. من می روم و عقب نشینی می کنم.»
یا حمید رسایی در اعتراض به تعطیلی صحن مجلس در تجمعی گفته بود: «چنین دستوری هم باید در شورای عالی امنیت ملی تصویب شود و هم به تأیید رهبری برسد، اما چنین مصوبه ای وجود ندارد؛ کجای قانون اساسی آمده است که دبیر شورای عالی امنیت ملی می تواند برای نماینده مجلس تصمیم بگیرد؟».
کامران غضنفری، دیگر نماینده تهران نیز اخیرا با انتقاد شدید از ادامه تعطیلی صحن علنی مجلس، مدعی شد: محمدباقر قالیباف در چهار ماه گذشته از برگزاری جلسات علنی بدون هیچ مبنای قانونی جلوگیری کرده است. وی همچنین ادعای مصوبه شورای عالی امنیت ملی برای این تصمیم را کذب خواند و گفت: تعلیق دادگاه با هدف جلوگیری از مخالفت نمایندگان با روند مذاکرات و پذیرش آتش بس صورت گرفت.
مجموع این مواضع این تصور را تقویت می کند که منظور پیامبران از «کودتا» بیش از هر چیز دیگری نسبت به عملکرد محمدباقر قالیباف و مدیریت او در روند تفاهم ایران و آمریکاست. وی در واقع مدعی شده است که نظام سیاسی کشور علیه وی کودتا می کند که بارها از سوی اعضای شورای عالی امنیت ملی و چهره های نزدیک به رهبری تکذیب شده است.
یعنی نبویان ادعایی پیامبری است که به نظر می رسد در راستای راهبرد جدید این جریان برای برهم زدن تفاهم نامه ها و جناح بندی ها با قالیبافان و پزشکان مطرح شده است. این نکته نیز قابل تامل است که اپوزیسیون خارج از کشور نیز این روزها ادعاهای مشابهی را علیه محمدباقر قالیباف مطرح کرده است. در واقع سخنان دلواپسان و اپوزیسیون خارج از کشور به قدری شبیه است که از نظر افکار عمومی; انگار مجلس مواد اولیه را در قابلمه ای که اینترنشنال می پزد می ریزد.
صدا و سیما سانسور شد، صدای اعتراض بلند شد
اما کسانی که نگران هستند در راه رسیدن به هدفشان تنها نیستند. اگرچه برخی از آنها با حضور در مجلس از هر وسیله ای برای رسیدن به اهداف خود استفاده می کنند، اما بخشی دیگر سال هاست که در رسانه ملی رخنه کرده اند و این روزها صدا و سیما به خانه دوم تندروها تبدیل شده است. حضور چهره های متعدد نزدیک به این جریان در تلویزیون، فریادهای اخیر وحید جلیلی علیه مذاکرات و حتی سانسور مصاحبه ضبط شده محمدباقر قالیباف موید این گفته است.
آنطور که مرتضی کامل نواب دبیرکل گروه پیشرفت و عدالت در شبکه اجتماعی ایکس در واکنش به قطع نطق رئیس مجلس در صداوسیما نوشت: «در حالی که تلویزیون ساعت ها آنتن خود را در اختیار سخنرانان سفارشی و مخالف قرار داده است، توضیحات و توضیحات رئیس مجلس درباره تفاهم نامه اخیر در مهم ترین قسمت پخش آن به تعویق افتاده و به تعویق افتاده است. فردا!” آقای نبویان منظور شما از کودتا مشخص می شود…»
روزنامه فرهیختگان نیز با انتقاد از نبویان در بخشی از گزارش خود نوشت: شخص این ادعا نمی فهمد در چه شرایطی این اظهارات را مطرح می کند؟ یکی از وظایف اصلی دشمن در جنگ ایجاد فروپاشی از درون بود و پس از محقق نشدن هدف شروع به ادعا و اخبار کذب کرد تا فضایی از بی اعتمادی ایجاد کند و اینگونه ادعای حاکمیت را تضعیف کند و رابطه مردم با یکدیگر را تضعیف کند. پازل دشمن، در شرایطی که حاکمان، سیاستمداران و سربازان در خط مقدم جنگ قرار دارند و فشارهای خارجی بر آنها کم نیست، تعمیم این نگاه و تصور خطا به فضای عمومی جامعه نیز به مثابه سم مهلکی عمل می کند که اعتماد مردم را به حاکمان می سوزاند، توهم توطئه را در بین مردم تقویت می کند اعتماد مردم را تضعیف کنید تا راه را برای ضربه نهایی هموار کنید.”
این روزنامه همچنین تاکید کرد: چطور آقای نبویان روی آنتن رفت که معلوم بود چه می گوید اما حرف های معمولی تر قالیباف قطع می شود و حساسیت های اجتماعی و سیاسی ایجاد می کنید.
حال شاید با کنار هم قرار دادن این مواضع به دنبال پاسخ سوال اولیه بوده است. آنچه این روزها از آن به عنوان «کودتا» یاد میشود، بیش از آنکه نشانهای از اقدام برای براندازی ساختار قدرت باشد، به نظر بخشی از کشمکش سیاسی بر سر تفاهم ایران و آمریکا و رقابت بر سر روایت آن است. با این حال، مهمتر از خود ادعا، پیامدهای طرح آن است. روایت هایی که در شرایط حساس کنونی به جای بازکردن گره ای از مسائل کشور، می تواند منجر به تشدید اختلافات سیاسی و سلب اعتماد عمومی شود.
