میلیاردها دلار اکسیژنی که یادداشت تفاهم به اقتصاد ایران تزریق کرد / ترامپ نه تنها چماق را کنار گذاشت، بلکه همه هویج‌ها را به تهران داد، حتی هویج‌های آینده هم / ایران در این توافق عملا به هیچ چیز مشخصی متعهد نشده

مجله آمریکایی فارین پالیسی نوشت: دو هفته از امضای یادداشت تفاهم بین آمریکا و ایران برای پایان دادن به خصومت های فعال در آخرین جنگ خاورمیانه می گذرد، بنابراین یک سوال منطقی این است: اوضاع چگونه پیش می رود؟

به گزارش طرف بین المللی «میهن تجارت»؛ این مقاله ادامه می دهد: پاسخ این است: نه چندان خوب. ایران پیش از این از کاهش تحریم های تابستانی بهره مند شده و همین موضوع باعث افزایش صادرات نفت این کشور شده است. همچنین تعهدات کتبی از ایالات متحده برای آزادسازی میلیاردها دلار دارایی مسدود شده دریافت کرده است. تنگه هرمز، اگرچه دیگر مانند این چشمه کاملاً بسته نیست، اما هنوز به طور کامل باز نشده است. اگرچه اساساً تمام هدف تفاهم نامه این بود. هر اهرم فشاری که ایالات متحده تا همین اواخر داشت، درست مانند ذخایر مهماتش، به آرامی تخلیه می شود.

به عنوان مثال هرمز را در نظر بگیرید. ترافیک کشتیرانی تا حدودی از سر گرفته شده است، اما نه در سطح قبل از جنگ، زمانی که روزانه چندین برابر بیش از 100 کشتی از این گذرگاه باریک عبور می کردند. اما در هفته گذشته روزانه حدود 40 کشتی وارد یا خارج شده اند. افزایش قابل توجهی نسبت به ماه هایی که در طول جنگ تنگه مسدود شده بود، زمانی که هیچ کشتی جرات عبور از آن را نداشت. مهمتر از آن، کشتی‌های بیشتری با فرستنده‌ها از تنگه عبور می‌کنند و تانکرهای بیشتری در حال عبور هستند. قیمت شاخص نفت نیز رو به کاهش است و به حدود 70 دلار در هر بشکه رسیده است.

از سوی دیگر بخش بزرگی از این نفتکش ها ایرانی هستند. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، روز سه‌شنبه گفت: از زمان امضای این تفاهم‌نامه، ایران ۴۰ میلیون بشکه نفت صادر کرده است. این رقم در صورت صحت معادل چیزی حدود 3 میلیون بشکه در روز است. این عدد بیشتر از صادرات پیش از جنگ ایران است، اما از آنجایی که بیشتر این نفت از «ذخیره‌های شناور» – یعنی نفت ذخیره‌شده در تانکرهای ثابت – به دست می‌آید. به هر حال تهران پول در می آورد، البته تا حدی.

لغو تحریم های ایالات متحده برای صادرات نفت ایران دارای تاریخ انقضا است: مجوز عمومی X در پایان ماه اوت به پایان می رسد. اکثر کشورها، بانک‌ها و پالایشگاه‌ها نسبت به همکاری با نهادهای تحریم‌شده تا زمانی که مشخص شود چنین معاملاتی واقعاً قانونی خواهند بود، محتاط هستند. بنابراین در حال حاضر، ایران فقط محصولات بیشتری را برای خریداران عادی خود (یعنی چین) ارسال می کند.

مشکلاتی که در روابط ایران و آمریکا در حال ظهور است عمدتاً ناشی از یادداشت تفاهم 14 ماده ای است. یادداشتی که آمریکا را به خیلی چیزها و ایران را به چیزهای کمی متعهد کرد. در ازای لغو تحریم‌ها، دسترسی به منابع مالی مسدود شده، وعده ایران برای کنترل تنگه هرمز – اما در تاریخ بعدی – و همچنین چندین میلیارد دلار از منابع بازسازی آینده در صورت امضای توافق نهایی، ایران عملاً به هیچ چیز مشخصی متعهد نیست.

یک کارشناس تحریم‌ها در اندیشکده «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها» مستقر در واشنگتن، که از رویکردی سخت‌گیرانه در قبال ایران حمایت می‌کند، گفت: «متن بر اساس آنچه من آن را «یادداشت سوء تفاهم» می‌نامم ساختار یافته است.

وی که نزدیک به یک دهه مسئولیت طراحی و اجرای تحریم ها را در وزارت خزانه داری آمریکا بر عهده داشت، گفت: راه ایران این است، در برخی مسائل مانند کاهش تحریم ها دقیقا می دانند چه می خواهند در حالی که تعهدات فاز آنها بسیار مبهم است، گفت: ایران هرگز برای حل مشکلات مذاکره نمی کند، برای مدیریت فشار مذاکره می کند.

نمونه آن مذاکرات غیرمستقیم این هفته در دوحه قطر بین ایالات متحده و ایران است. مذاکراتی که قرار بود از منظر آمریکا کم کم به برنامه هسته ای ایران بپردازد، همچنان درگیر اجرای تفاهم ماه گذشته به درخواست تهران است. مقامات ایرانی مانند قالیباف تاکید دارند که آمریکا ابتدا باید شرایط مکتوب مندرج در تفاهم نامه را اجرا کند تا پس از آن مذاکرات جدی تری آغاز شود.

فقط برای اینکه کمی به عقب برگردیم و تصویر بزرگ را ببینیم: ایالات متحده از بخش بزرگی از مهمات خود – هم بمب های هدایت شونده و موشک هایی مانند تاماهاوک و هم موشک های رهگیر پیشرفته مانند پاتریوت – در یک دوره چند هفته ای “خشم حماسی” استفاده کرد تا به وضعیتی دست یابد که ایران معتقد بود هنوز کنترل یکی از مهم ترین کشتی های جهان را در اختیار دارد (و شاید هم کنترل کند). او در عین حال کاهش تحریم ها و میلیاردها دلار اکسیژن اقتصادی را برای خود تضمین کرده است.

در حالی که دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، هنوز به فکر از سرگیری جنگ با ایران است، افراد کمی آن را جدی می گیرند. زیرا عملیات نظامی عملاً دستاوردی جز افزایش قیمت بنزین نداشت و میهن تجارتات میان دوره ای آمریکا اکنون حتی نزدیکتر شده است. ترامپ برای دستیابی به یک صلح کوتاه مدت همه چیز را به عنوان هویج و بدون چوب عرضه کرد. حتی هویج های آینده را نیز از قبل فراهم کرد: این یادداشت تفاهم در واقع آمریکا را متعهد می کند که از اعمال تحریم های جدید علیه ایران خودداری کند.

یکی از اعضای بنیاد دفاع از دموکراسی ها گفت: تنها اهرم فشاری که برای ما باقی مانده تهدید به بازگرداندن محاصره است.

وی با اشاره به اینکه انسداد کامل تردد دریایی چقدر به اقتصاد ایران لطمه زده است، افزود: تا حدودی احساس می کنم اهرمی را که در اختیار داشتیم از دست دادیم بدون اینکه به چیزی ملموس دست پیدا کنیم، حتی گشایش هرمز.

وی افزود حتی اگر دولت جو بایدن گاهی اوقات در اجرای تحریم‌ها علیه ایران کوتاهی کرده است – مثلاً در مورد نفتکش‌های ناوگان سایه‌دار و صادرات نفت – «بایدن هرگز نگفته است که تحریم‌های جدیدی اعمال نخواهد شد.» اما ما توافق کرده ایم که تحریم های جدیدی اعمال نکنیم و این دقیقاً اهرم بسیار مهمی است که ایرانی ها از ما گرفته اند.

سوال واقعا مبرم این است که چه اتفاقی برای هرمز خواهد افتاد. ایران ماه هاست که می گوید قصد بازگشت به شرایط قبل از جنگ را ندارد و ایده هایی مانند طرح عوارض یا طرح هزینه خدمات و انواع تداخل در عبور و مرور آزاد کشتی ها را مطرح کرده است. اکنون خبر می رسد که عمانی ها به نوعی رژیم «پرداخت و پاس» برای کشتیرانی در خلیج فارس پیوسته اند.

مهم است که لفاظی ایران را از واقعیت آینده جدا کنیم. امروز ایران و عمان با هماهنگی فرماندهی مرکزی آمریکا کنترل تنگه هرمز را در دست دارند. اما فردا ممکن است اوضاع فرق کند. ایران دوستان زیادی ندارد و همین چند نفر یا در کنار تنگه زندگی می کنند یا به آن وابسته هستند.

این عضو بنیاد دفاع از دموکراسی ها گفت: ایران نمی تواند در مقابل تنها متحدانی که برایش باقی مانده عمل کند، باید به همان وضعیت سابق برگردد، بنابراین باید در کاری که در تنگه انجام می دهد تجدید نظر کند.

وی افزود: زمانی که توجه آمریکا از خاورمیانه منحرف شود، ایران بر ترمیم روابط خود با متحدان خود در خلیج فارس و با چینی ها تمرکز خواهد کرد و تنها راه برای انجام این کار، بازگرداندن عبور آزاد از این تنگه است.