مقایسه قدرت خرید خودرو در 40 سال گذشته؛ از رنو 70 هزار تومانی تا ساینا میلیاردی

برای درک افت شدید قدرت خرید کافی است وضعیت یک کارگر حداقل دستمزد را در سال های 1365، 1375، 1385، 1395 و در نهایت 1405 مقایسه کنیم.

به گزارش ایلنا، در سال 65 اقتصاد ایران همچنان متاثر از شرایط جنگی بود و نرخ تورم به 23.8 درصد رسید. در آن سال شورای عالی کار حداقل دستمزد کارگران را ۲۱۶۰ تومان تعیین کرد.

رنو 5 دو در آن زمان ارزان ترین خودروی بازار ایران بود و قیمتی در حدود 75 تا 85 هزار تومان داشت. بر این اساس یک کارگر حداقل دستمزد در سال 65 اگر تمام حقوق خود را پس انداز می کرد، برای خرید ارزان ترین مدل رنو به قیمت دولتی حدود 2 سال و 8 ماه زمان نیاز داشت.

در سال 1375 نرخ تورم به 23.2 درصد رسید و شورای عالی کار حداقل دستمزد را 20721 تومان تعیین کرد. در آن زمان قدرت خرید سکه افزایش یافت و کارگری با دو ماه پس انداز می توانست سکه 41 هزار تومانی بخرد.

در دهه 70 خودروی «پراید» در ایران تولید می‌شد، اما این خودرو ارزان‌ترین خودروی بازار نبود. بنابراین ارزان ترین خودروی آن دوره همچنان رنو 5 بود که قیمتی بین 1.5 تا 1.8 میلیون تومان داشت و مقرون به صرفه ترین خودرو برای طبقه پایین و کارگر ایران محسوب می شد. جهش قیمت در این دوره، خودرو را از یک کالای مصرفی به دارایی گران قیمت برای بسیاری از خانوارها تبدیل کرد. روندی که در دهه های بعد نیز ادامه یافت.

در سال 1385 نرخ تورم به 11.9 درصد کاهش یافت و حداقل دستمزد به 150 هزار تومان رسید. در این مدت یک کارگر برای خرید یک پراید 7.5 میلیون تومانی به حدود 50 ماه یعنی 4 سال و 2 ماه پس انداز نیاز داشت.

بهترین دوره خرید خودرو برای کارگران در سال 1395 بوده است که تورم تک رقمی 9 درصدی و حداقل دستمزد 812 هزار تومانی باعث شد تا یک کارگر با 26 ماه یعنی حدود 2 سال و 2 ماه پس انداز، یک پراید 20.8 میلیون تومانی از کارخانه بخرد.

آمار خرداد 1405 تصویر واضحی از افت شدید قدرت خرید ارائه می دهد. مرکز آمار ایران نرخ تورم سالانه را ۶۲ درصد اعلام کرد. در عین حال پایه حقوقی به حدود 16 میلیون و 625 هزار تومان رسید اما افزایش اسمی حقوق نتوانست با رشد سریع قیمت ها همگام شود.

از سوی دیگر سایپا پراید را از خط تولید خارج کرده و ساینا اس به عنوان ارزان ترین خودروی بدون آلایندگی قیمت کارخانه ای حدود 723 میلیون تومان دارد. اما از آنجایی که برخلاف گذشته دسترسی به خودرو با قیمت کارخانه آسان نیست، برای این گزارش قیمت بازار آزاد را ملاک قرار داده ایم. یعنی یک میلیارد و 260 میلیون تومان.

از آذرماه سال گذشته که این خودرو 500 میلیون تومان قیمت داشت تا امروز بیش از سه برابر شده است. موج تورمی که با وقوع جنگ و شرایط نه جنگ و نه صلح تشدید شده است.

بر این اساس، یک کارگر حداقل دستمزد، حتی اگر بتواند خودرو را به قیمت کارخانه بخرد، برای رسیدن به آن باید 43 ماه و نزدیک به 3 سال و 7 ماه حقوق کامل خود را پس انداز کند. این رقم برای خرید از بازار آزاد به بیش از 75 ماه یعنی 6 سال و 4 ماه می رسد.

محاسبات بر اساس فرض غیرواقعی 100 درصد پس انداز حقوق ماهیانه است، اما این اعداد نشان می دهد که نرخ تورم به تنهایی نمی تواند قدرت خرید مردم را توضیح دهد. به عنوان مثال، با وجود نزدیک بودن نرخ تورم در سال‌های 1365 و 1375، توانایی خرید خودروی اقتصادی برای کارگر حداقل دستمزد از حدود 2 سال و 8 ماه به 6 سال افزایش یافت.

بررسی روند چهار دهه اخیر نشان می دهد که اولین جهش جدی در زمان مورد نیاز برای خرید خودرو بین سال های 1377 تا 1378 رخ داده است. در سال 65، یک کارگر با پس انداز کامل حقوق خود می توانست در حدود دو سال و هشت ماه یک دستگاه رنو 5 بخرد، اما این بار در سال 1375 به حدود شش سال رسیده است. رشد نرخ ارز و افزایش قیمت خودرو با نرخی سریعتر از رشد دستمزدها.

با این حال، روند تاریخی پس از آن برخلاف تصور رایج بود. زمان مورد نیاز برای خرید خودرو از 6 سال در سال 1375 به 4 سال و 2 ماه در سال 1385 کاهش یافت و در سال 1394 به حدود 2 سال و 2 ماه رسید که دلیل این بهبود رشد حداقل دستمزد با سرعتی بیشتر از افزایش قیمت خودرو در آن دوره بوده است.

اما از نیمه دوم دهه 90 این روند کاملاً معکوس شد. جهش های پی در پی نرخ ارز، تورم مزمن، تشدید تحریم ها، محدودیت های تولید و ناهماهنگی بازار خودرو باعث شد قیمت خودرو بسیار سریعتر از دستمزد افزایش یابد. در نتیجه در سال 1405، یک کارگر مجبور شد برای خرید ارزان ترین خودروی بازار، تمام حقوق خود را برای حدود شش سال پس انداز کند.

ابعاد این افت زمانی آشکارتر می شود که بدانیم در فاصله سال های 1395 تا 1405 قیمت ارزان ترین خودرو حدود 61 برابر شده در حالی که حداقل دستمزد تنها 20 تا 21 برابر شده است.

این آمار نشان می دهد که افزایش چند ده درصدی دستمزدها تنها یک «افزایش اسمی» در برابر رشد سریع قیمت دارایی هایی مانند خودرو بوده است. امروزه خودرویی که روزگاری کالای مصرفی و وسیله ای برای کمک به خانوار بود، به کالایی سرمایه ای و دور از دسترس تبدیل شده است که خرید آن نیازمند سال ها صرفه جویی است.