به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، کشیدن سیگار و قلیان در بین نوجوانان دیگر یک رفتار تفریحی یا تجربه ای گذرا محسوب نمی شود، بلکه مسیری است که می تواند سلامت جسم، ذهن، آینده تحصیلی، روابط اجتماعی و حتی کیفیت زندگی افراد را در سال های بعد تحت تاثیر قرار دهد. مطالعات علمی نشان می دهد که بخش قابل توجهی از افراد وابسته به نیکوتین اولین تجربه خود را قبل از 18 سالگی آغاز کردند. موضوعی که اهمیت پیشگیری را بیش از گذشته آشکار می کند.
کارشناسان سلامت معتقدند نوجوانی دوره شکلگیری شخصیت، هویت اجتماعی و تصمیمهای مهم زندگی است و در این دوره نفوذ دوستان، فضای مجازی، تبلیغات پنهان، حسگرایی و کنجکاوی میتواند زمینه ساز رفتارهای پرخطر شود. بنابراین پیشگیری از استعمال دخانیات نباید تنها به هشدار در مورد مضرات سیگار محدود شود، بلکه باید بر اساس آموزش مهارت های زندگی، تقویت ارتباط والدین و فرزندان، افزایش سواد سلامت و ایجاد فضای امن و حمایتی در خانواده صورت گیرد.
مطالعات متعدد نشان می دهد که خانواده همچنان موثرترین نهاد در پیشگیری از مصرف سیگار در نوجوانان است. والدینی که از مصرف دخانیات و قلیان اجتناب می کنند، با فرزندان خود رابطه صمیمانه دارند، سرزنش را با گفت و گو جایگزین می کنند و به آنها مهارت های حل مسئله، مدیریت هیجانات و «نه گفتن» می آموزند، نقش تعیین کننده ای در کاهش احتمال گرایش کودکان به رفتارهای پرخطر دارند. البته این مسئولیت تنها بر دوش خانواده نیست و مدرسه، رسانه، نظام سلامت و سایر نهادهای فرهنگی نیز باید در این راستا نقش آفرینی کنند.
همچنین گرایش نوجوانان به سیگار و قلیان یکی از دغدغه های جدی و همیشگی حوزه سلامت است. موضوعی که تنها با هشدار نسبت به عوارض جسمی قابل کنترل نیست، بلکه نیازمند مشارکت خانواده، مدرسه، رسانه و نهادهای اجتماعی در آموزش مهارت های زندگی و جلوگیری از اولین تجربه مصرف است. کارشناسان معتقدند اگر والدین بتوانند با فرزندان خود ارتباط صمیمانه برقرار کنند و از همان سال های ابتدایی نوجوانی مهارت «نه گفتن» و تصمیم گیری آگاهانه را به آنها بیاموزند، احتمال گرایش آنها به سیگار به میزان قابل توجهی کاهش می یابد. در این راستا، بررسی مهم ترین عوامل گرایش نوجوانان به مصرف دخانیات و راهکارهای علمی پیشگیری از آن، با رضا روزبهانی، متخصص طب اجتماعی و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهانگفتگویی انجام داده ایم که مشروح آن را در ادامه می خوانید:
به گزارش میهن تجارت: مهم ترین عامل گرایش نوجوانان به سیگار و قلیان چیست؟
روزبهانی: نوجوانان در دوره ای از زندگی هستند که به دنبال استقلال، تجربیات جدید، پذیرش در میان همسالان و شکل گیری هویت فردی هستند. این ویژگی ها باعث می شود که آنها بیش از سایر گروه های سنی در معرض رفتارهای پرخطر قرار گیرند.
علاوه بر ویژگی های سنی، گسترش شبکه های اجتماعی، نمایش سیگار در برخی فیلم ها و تولیدات رسانه ای، تبلیغات غیرمستقیم، دسترسی آسان به محصولات دخانی و تغییر برخی هنجارهای اجتماعی، زمینه را برای عادی شدن مصرف دخانیات و قلیان فراهم کرده است. نوجوانان ممکن است فکر کنند سیگار کشیدن نشانه بزرگ شدن، استقلال یا پذیرش اجتماعی است، در حالی که این تصور پشتوانه علمی نداشته باشد.
عامل مهم دیگر ضعف آموزش مهارت های زندگی است. نوجوانی که مهارت های مدیریت استرس، کنترل هیجانات، تصمیم گیری صحیح و «نه گفتن» را نیاموخته باشد، در برابر فشار همسالان آسیب پذیرتر خواهد بود و احتمالاً اولین تجربه مصرف را صرفاً برای پذیرفته شدن در گروه یا از روی کنجکاوی انجام می دهد.
بنابراین، پیشگیری باید قبل از اولین تجربه آغاز شود. آموزش خانواده ها، آگاه سازی دانش آموزان، افزایش سواد رسانه ای و ایجاد محیط های فرهنگی و ورزشی سالم از مهم ترین اقداماتی است که می تواند از کاهش بیشتر سن مصرف سیگار جلوگیری کند.
به گزارش میهن تجارت: خانواده ها چگونه می توانند قبل از اولین تجربه سیگار از فرزندان خود در برابر فشار همسالان و تبلیغات پنهان محافظت کنند؟
روزبهانی: مهمترین اصل در پیشگیری ایجاد رابطه مبتنی بر اعتماد بین والدین و فرزندان است. نوجوانان باید احساس کنند که می توانند بدون ترس از قضاوت یا تنبیه با والدین خود در مورد نگرانی ها، دوستان، مشکلات و حتی پیشنهاد سیگار یا قلیان صحبت کنند.
بسیاری از خانواده ها زمانی متوجه این مشکل می شوند که سیگار کشیدن به یک رفتار تکرار شونده تبدیل شده است، در حالی که پیشگیری باید سال ها زودتر شروع می شد. گفتگوهای مستمر، گوش دادن فعال، احترام به شخصیت نوجوان و مشارکت دادن او در تصمیم گیری های خانوادگی، احساس امنیت روانی را افزایش می دهد و احتمال پنهان کاری را کاهش می دهد.
والدین باید الگوهای خوبی برای فرزندان خود باشند. اگر پدر و مادرشان سیگاری یا قلیان میکشند پیامهای آموزشی آنها بسیار کمتر خواهد بود. نوجوانان به جای اینکه تحت تأثیر نصیحت قرار گیرند، رفتار والدین خود را الگوبرداری می کنند.
خانواده ها همچنین باید با فرزندان خود در مورد اثربخشی تبلیغات ناخودآگاه، نفوذ همسالان و روش های فریبنده عادی سازی مصرف دخانیات صحبت کنند. نوجوانی که می داند چگونه ممکن است تحت تاثیر فشار اجتماعی قرار گیرد، در موقعیت های واقعی تصمیمات منطقی تری می گیرد. پیشگیری موفق زمانی شکل می گیرد که آگاهی، اعتماد، گفتگو و الگوی رفتاری صحیح در کنار هم قرار گیرند.
به گزارش میهن تجارت: نقش مدرسه، رسانه و شبکه های اجتماعی در پیشگیری از استعمال دخانیات در بین نوجوانان چیست؟
روزبهانی: پیشگیری از استعمال دخانیات بر عهده یک نهاد یا خانواده نیست، بلکه یک فرآیند اجتماعی است که نیازمند همکاری خانواده، مدرسه، رسانه، نظام سلامت و سیاستگذاران فرهنگی است. هرچه پیامهای این نهادها هماهنگتر و مبتنی بر شواهد باشد، احتمال موفقیت برنامههای پیشگیری بیشتر خواهد بود.
مدرسه باید فراتر از دانشگاه باشد و مهارت های زندگی، مدیریت استرس، ارتباط موثر، خودکنترلی، تصمیم گیری و مقاومت در برابر فشار همسالان را به دانش آموزان بیاموزد. این مهارت ها از مهم ترین عوامل محافظت کننده در برابر رفتارهای پرخطر هستند.
رسانه های گروهی نیز وظیفه دارند با تولید محتوای علمی، جذاب و قابل فهم، باورهای نادرست در مورد سیگار و قلیان را اصلاح کنند. برخی هنوز فکر می کنند که قلیان کمتر از سیگار کشیدن خطرناک است یا سیگار کشیدن تفریحی اعتیادآور نیست، در حالی که شواهد علمی این باورها را رد می کند.
از سوی دیگر، تبدیل شبکه های اجتماعی به بستری برای آموزش سواد سلامت و ترویج سبک زندگی سالم ضروری است. تولید محتوای آموزشی توسط کارشناسان، معرفی الگوهای موفق، تشویق نوجوانان به فعالیت های ورزشی، هنری و فرهنگی و آموزش مهارت های زندگی می تواند نقش مهمی در کاهش گرایش نسل جوان به سیگار داشته باشد. هنگامی که خانواده ها، مدارس و رسانه ها پیامی واحد در مورد اهمیت پیشگیری به اشتراک می گذارند، احتمال موفقیت در محافظت از نوجوانان به طور چشمگیری افزایش می یابد.
به گزارش میهن تجارت: والدین برای دوری از رفتارهای پرخطر چگونه می توانند مهارت های «نه گفتن»، تصمیم گیری و مدیریت احساسات را به فرزندان خود بیاموزند؟
روزبهانی: یکی از مهم ترین عوامل محافظتی در برابر گرایش نوجوانان به سیگار، قلیان و سایر رفتارهای پرخطر، داشتن مهارت های زندگی است. بسیاری از نوجوانان برای اولین بار سیگار کشیدن را نه به دلیل تمایل واقعی به سیگار، بلکه به دلیل ناتوانی در مقاومت در برابر پیشنهاد دوستان یا ترس از طرد شدن شروع می کنند. بنابراین آموزش مهارت «نه گفتن» باید از اولویت های خانواده و نظام آموزشی باشد.
آموزش این مهارت تنها با نصیحت کلامی امکان پذیر نیست. والدین باید فضایی را در محیط خانواده ایجاد کنند که کودک بتواند آزادانه نظر خود را بیان کند، در مورد مسائل روزمره تصمیم بگیرد و مسئولیت انتخاب های خود را بپذیرد. نوجوانی که فرصت اظهار نظر، انتخاب و تجربه تصمیم گیری در خانواده را دارد، در محیط های اجتماعی برای مخالفت با پیشنهادات پرخطر اعتماد بیشتری خواهد داشت.
از سوی دیگر، بسیاری از رفتارهای پرخطر زمانی رخ می دهد که نوجوانان با استرس، اضطراب، شکست یا شکست تحصیلی و عاطفی مواجه می شوند. اگر مهارت های مدیریت هیجان را نیاموخته باشد، ممکن است برای کاهش استرس روانی به رفتارهای ناسالم روی بیاورد. خانواده ها باید به فرزندان خود بیاموزند که احساساتی مانند خشم، غم، اضطراب یا ناامیدی بخشی عادی از زندگی است و می توان آن را از طریق گفتگو، ورزش، فعالیت های هنری، مطالعه، مشاوره و ارتباط با افراد مورد اعتماد مدیریت کرد، نه با کشیدن سیگار.
همچنین توصیه می شود والدین با شرکت در کارگاه های فرزندپروری، مهارت های ارتباط موثر، حل مسئله، مدیریت تعارض و روش های صحیح صحبت با نوجوانان را بیاموزند. هرچه والدین بیشتر آگاه باشند، احتمال موفقیت آنها در پیشگیری از رفتارهای پرخطر فرزندانشان بیشتر می شود.
به گزارش میهن تجارت: پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت سیگار و قلیان بر سلامت جسمی، روانی، یادگیری و آینده نوجوانان چیست؟
روزبهانی: بسیاری از نوجوانان تصور می کنند که آسیب های ناشی از مصرف دخانیات و قلیان تنها در سنین بالا ظاهر می شود، در حالی که این تصور با یافته های علمی همخوانی ندارد. نیکوتین از همان ماه های اول مصرف بر مغز، سیستم تنفسی، قلب و عروق خونی و عملکرد شناختی فرد تأثیر می گذارد و زمینه وابستگی را فراهم می کند.
سیگار کشیدن در کوتاه مدت می تواند باعث کاهش قدرت بدنی، کاهش عملکرد ورزشی، سرفه مزمن، تنگی نفس، کاهش تمرکز، اختلال حافظه، کاهش کیفیت خواب و کاهش عملکرد تحصیلی شود. نوجوانی که به نیکوتین معتاد می شود به تدریج تمرکز خود را بر یادگیری از دست می دهد و ممکن است انگیزه او برای فعالیت های آموزشی، فرهنگی و ورزشی کاهش یابد.
در دراز مدت خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی، سرطان های مختلف، بیماری های مزمن ریوی، سکته مغزی، ناباروری، اختلالات متابولیک و بسیاری از بیماری های غیرواگیر افزایش می یابد. علاوه بر این، وابستگی به نیکوتین احتمال ابتلا به سایر مواد اعتیادآور را افزایش می دهد و این موضوع می تواند آینده شغلی، اجتماعی و خانوادگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
از نظر سلامت روان، سیگار راه حلی برای استرس نیست. برخلاف تصور برخی افراد، نیکوتین تنها یک احساس تسکین موقت ایجاد می کند و سپس وابستگی بیشتری ایجاد می کند. بنابراین بهترین راه حل برای حفظ سلامت نوجوانان جلوگیری از اولین تجربه مصرف و جایگزینی آنها با فعالیت های سالم مانند ورزش، هنر، فعالیت های گروهی و ارتباط موثر با خانواده است.
به گزارش میهن تجارت: سیگار و قلیان چه خطراتی برای سلامت مادر و جنین دارد و بهترین زمان برای ترک سیگار چه زمانی است؟
روزبهانی: بارداری یکی از حساس ترین مراحل زندگی مادر و جنین است و هر ماده مضری که وارد بدن مادر شود می تواند رشد و نمو جنین را تحت تاثیر قرار دهد. نیکوتین و سایر مواد سمی موجود در دود سیگار و قلیان از طریق جفت به جنین منتقل می شود و احتمال بروز عوارض زیادی را افزایش می دهد.
سیگار کشیدن در دوران بارداری با افزایش خطر سقط جنین، زایمان زودرس، کاهش رشد جنین، وزن کم هنگام تولد، اختلال در رشد ریه و افزایش احتمال برخی مشکلات تنفسی و عصبی در نوزاد مرتبط است. این عوارض نه تنها در دوران نوزادی، بلکه در سال های آخر زندگی نیز ممکن است بر سلامت کودک تأثیر بگذارد. به همین دلیل توصیه می شود خانم هایی که قصد بارداری دارند قبل از بارداری سیگار و قلیان را به طور کامل ترک کنند. البته اگر فردی حتی پس از شروع بارداری موفق به ترک سیگار شود، باز هم این اقدام می تواند بخش قابل توجهی از خطرات را کاهش دهد و به حفظ سلامت مادر و جنین کمک کند.
نکته مهم این است که حمایت خانواده نقش بسیار مهمی در موفقیت در ترک سیگار دارد و سایر اعضای خانواده باید محیطی عاری از سیگار را فراهم کنند و از کشیدن سیگار و قلیان در اطراف مادر باردار خودداری کنند. در صورت لزوم مراجعه به پزشک و مراکز تخصصی ترک سیگار بهترین و علمی ترین راه برای موفقیت در ترک سیگار است.
منبع : به گزارش میهن تجارت
