مسعود نیلی کارشناس اقتصادی در نشست «اقتصاد و حاکمیت پس از توافق» درباره آینده اقتصاد ایران و گذار به ابرتورم با موضوع بهره وری گفت: 89 درصد آخرین نرخ تورم خرداد ماه امسال است که بالاترین تورمی است که تا به حال داشته ایم. از اواخر آذر و اوایل بهمن 1403 شیب تورم شتاب گرفت که بیشترین شیب تورم ماهانه را داشته ایم.
به گزارش ایرنا، وی افزود: تا آن زمان بیشترین نرخ تورم ماهانه 5 درصد بود اما از اسفند 1404 تا پایان خرداد 1405 میانگین تورم ماهانه 7.5 درصد بود.
وی ادامه داد: اگر تورم ونزوئلا را از سال 2014 تا 2019 بررسی کنید، می بینید که در سال های اخیر از 50 درصد به چند صد هزار درصد رسیده است. بنابراین اگر امسال 90 درصد باشد، قرار نیست برای سال های آینده با نرخ پایین ادامه پیدا کند، اما به سرعت افزایش خواهد یافت.
مدرس دانشکده اقتصاد و مدیریت دانشگاه صنعتی شریف گفت: 23 ماه طول کشید تا نرخ تورم از 30 به 40 درصد رسید اما از 40 به 50 درصد 4 ماه و از 50 تا 60 درصد 2 ماه طول کشید و اکنون 35 روز طول کشید تا به سرعت بالای 80 درصد برسد و احتمالاً تیرماه به بالای 80 درصد رسیده است. تغییرات زیاد است
نیلی خاطرنشان کرد: زمانی که تورم پایان اسفند 1404 منتشر شد، هیچ استانی با تورم سه رقمی نداشتیم. در فروردین ماه نرخ تورم استان ها از سوی مرکز آمار منتشر نشد، اما در گزارش تورم فروردین ماه، 4 استان تورم 3 رقمی داشتند. در گزارش تورم خرداد ماه، استان های دارای تورم 3 رقمی به 11 استان افزایش یافتند که نشان می دهد رشد تورم به جغرافیای کشور که عمدتاً در استان های غربی و شمال غرب است، در حال سرایت است.
این اقتصاددان تصریح کرد: تورم در تهران و البرز به مراتب کمتر از استان های دیگر است که نشان دهنده توجه بیشتر به استان تهران برای جلوگیری از گسترش تورم است. اگر آمار تورم استانی را در کنار نرخ بیکاری قرار دهید، می بینید که در استان های غربی هم تورم بالا داریم و هم بیکاری که فشار زیادی به زندگی مردم وارد می کند. بنابراین، خطر مواجهه با تورم بسیار جدی است.
نیلی ادامه داد: تورم پایین مانند 5 درصد برای پویایی اقتصادی مناسب است و بین تورم پایین و نرخ بیکاری رابطه معکوس وجود دارد و سیاست گذار پولی تورم را از 2 درصد به 3 درصد افزایش می دهد تا نرخ بیکاری نیم درصد کاهش یابد. این وظایف در دست بانک مرکزی است که با نرخ سود در تورم های زیر 10 درصد بازی می کند. اما در تورم مزمن که یک دوره زمانی طولانی با نرخ های بالای 10 درصد است و رویدادی نامناسب برای اقتصاد است، معمولاً از کسری بودجه نشات می گیرد.
این استاد دانشگاه افزود: زمانی که دولت ها از بانک مرکزی حقوق می گیرند دیگر کنترل تورم مزمن تحت کنترل بانک مرکزی نیست و به وزارت اقتصاد برمی گردد. متوسط تورم مزمن قبل از ورود به تورم های سنگین اخیر 18.5 درصد بود. وقتی در محدوده تورم مزمن از 15 تا 25 درصد است، راه حل رفع کسری بودجه است.
وی تاکید کرد: دولت ها باید کسری بودجه را کنترل کنند تا تورم مزمن را کنترل کنند در غیر این صورت باید همه قیمت ها شاخص شده و به تدریج نرخ ها را کنترل کنند. این روش باید همزمان با کنترل کسری بودجه باشد اما اگر سیاستگذار این دو راهکار را اجرا نکند در تورم مزمن باقی نمی ماند و تورم وارد سطوح بالایی می شود.
این کارشناس اقتصادی با بیان اینکه ابرتورم در واقع به معنای فروپاشی اقتصادی است، تصریح کرد: هنوز وارد این روند نشده ایم اما اگر 3 سال تورم بالای 50 درصد داشته باشیم وارد ابرتورم می شویم. البته این شاخص مربوط به 7 دهه گذشته است که به پایان جنگ جهانی برمی گردد، اما معیار داخلی این است که اگر پول ملی برای پس انداز بی ارزش شود، وارد ابرتورم می شویم که به آن اقتصاد دلاری می گویند.
نیلی ادامه داد: مرحله قبل از دلاری شدن اقتصاد، تورم سرطانی است. تورم ما از سال 1352 دو رقمی شد و تا سال 1396 تورم مزمن 44 ساله داریم که طولانی ترین تورم مزمن دنیاست و میانگین آن 18.3 درصد است.
وی با بیان اینکه از سال 1396 به بعد تورم ما دیگر مزمن نیست، افزود: تا پایان آذرماه سال 1403 شاهد گذار از تورم به تورم بسیار بالا بودیم. البته نرخ تورم فعلی عملا 3 رقمی است اما چون قیمت گذاری خدمات تحت کنترل دولت است در عمل از 3 رقمی شدن تورم عمومی که شامل کالاها و خدمات می شود جلوگیری می کند. در غیر این صورت تورم اصلی به کالا برمی گردد.
این کارشناس اقتصادی به تحولات دو دهه اخیر اقتصاد ایران اشاره کرد و گفت: در سال 1380 نرخ ارز به عنوان شوک درمانی یکسان شد اما به دلیل اینکه در نظام کلان اقتصاد ملی دیده شد، تورم ایجاد نکرد. از سال 2004، بازی اقتصاد کلان و سیاست اقتصادی در اقتصاد ما تغییر کرده است. در دوره نوسان بین سال های 1386 تا 1398 به تورم 40 درصدی رسیدیم که در این مدت 3 نوسان تورم داشتیم. پس از آن تورم در مسیر کاهش تک رقمی قرار گرفت و رشد نقدینگی کنترل شد و تورم به 7 درصد رسید اما بازی دوباره تغییر کرد و به محدوده تورم بالای 30 درصد رسیدیم. بنابراین به یک گذار تورمی رسیدیم.
سه شرط برای وقوع ابر تورم در ایران
نیلی در پاسخ به این سوال که آینده تورم در ایران چگونه خواهد بود، گفت: هیچکس نمی داند در آینده چه اتفاقی می افتد، با این حال چند شرط لازم است که تورم بسیار بالا باشد. شرط اول این است که کمبود کامل در کشور وجود داشته باشد که مشابه این محاصره دریایی است. شرط دوم دسترسی کم به ارز و شرط سوم رشد بالای نرخ ارز است که برای ما قبلا محقق شده است.
این کارشناس اقتصادی با یادآوری اینکه ابرتورم اقتصاد را از بین می برد و باعث بی اعتمادی مردم می شود، درباره علت حذف ارز ترجیحی توسط دولت در آذرماه سال گذشته گفت: باید پرسید چرا در شرایط نامناسب دی ماه دولت تصمیم به حذف ارز ترجیحی گرفت؟ پاسخ این بود که اصلا ارزی وجود ندارد که بخواهیم ارز 28500 تومانی را تغییر دهیم یا نه؛ اگر در شرایط عادی بودیم، نرخ ارز بسیار کمتر از نرخ های فعلی بود، بنابراین شرایط کلان اقتصادی است که باعث ایجاد این وضعیت می شود.
نیلی ادامه داد: در سال 1392 که نرخ ارز افزایش یافته بود، دولت نرخ حامل های انرژی را 53 درصد افزایش داد اما در همان سال تورم زیر 20 درصد بود. بنابراین زمانی که امکان صادرات نفت وجود ندارد درآمد ارزی کاهش می یابد که نتیجه آن افزایش تقاضا برای خرید ارز از مردم است و این موضوع به تورم دامن می زند.
