سید حسین موسویان در «چشم خاورمیانه» نوشت: اردیبهشت ماه بالگرد حامل رئیس جمهور ایران آقای رئیسی و وزیر امور خارجه آقای امیر عبداللهیان و همراهانش در راه بازگشت از افتتاحیه دچار سانحه شد. مراسم سد مشترک با آذربایجان دشواری های زیاد فرآیند جستجو به دلیل وخامت شدید آب و هوا باعث شد کشورهایی مانند ترکیه، روسیه و عراق در عملیات جستجو کمک کنند. روز دوشنبه 30 اردیبهشت، مقامات ایرانی اعلام کردند که رئیس جمهور، وزیر امور خارجه و همراهانشان درگذشتند. آقای رئیسی متولد مشهد است و در 20 سالگی کار خود را در دادگستری به عنوان دادستان کرج آغاز کرد و به تدریج به ریاست قوه قضائیه رسید و در خرداد 1391 رئیس جمهور ایران شد.
به گزارش سرویس بین الملل میهن تجارت، در ادامه این مقاله: درگذشت رئیس جمهور ایران در شرایط حساس منطقه خاورمیانه رخ داد و به جز اسرائیل، سران کشورهای جهان درگذشت رئیس جمهور، وزیر امور خارجه و همراهان وی را تسلیت گفتند. رئیس جمهور در ایران پس از مقام رهبری، دومین مقام عالی رتبه کشور است. آقای مخبر معاون اول رئیس جمهور به طور موقت مدیریت دولت را بر عهده دارد و علی باقری، مذاکره کننده ارشد هسته ای ایران نیز به طور موقت مسئولیت وزارت خارجه را بر عهده دارد. بر اساس قانون اساسی ایران، میهن تجارتات برای تعیین رئیس جمهور جدید باید ظرف 50 روز برگزار شود.
در عین حال میراث ریاست جمهوری آقای رئیسی بر سیاست داخلی و خارجی ایران تأثیر خواهد گذاشت.
توافق
اگرچه اکثر اصولگرایان در دوران ریاست جمهوری روحانی مخالف برجام بودند، اما یک رئیس جمهور اصولگرا با تمام ظرفیت تلاش کرد تا برجام را احیا کند، اما این تلاش ها به دلیل عدم تمایل دولت بایدن به نتیجه نرسید. دولت بایدن و کشورهای اروپایی به دلیل همکاری ایران با روسیه به ویژه موضوع جنگ اوکراین و حمایت ایران از حماس در جنگ با اسرائیل علاقه ای به احیای برجام نداشتند.
دولت بایدن نه تنها 1500 تحریم دوران ترامپ را حفظ کرد، بلکه حدود 700 تحریم جدید علیه ایران اعمال کرد. کشورهای اروپایی نیز ده ها تحریم جدید علیه ایران اعمال کردند. این تحریم ها باعث شد ارزش پول ملی ایران از حدود 25 هزار تومان در هر دلار در پایان دوره روحانی به حدود 60 هزار تومان در فروردین 1393 کاهش یابد.
ایران نیز واکنش نشان داد، از برجام فاصله گرفت و برنامه هستهای خود را توسعه داد تا اینکه به کشوری «در آستانه بمب هستهای» تبدیل شد که مهمترین میراث دوره ریاست جمهوری را رقم زد. حال سوال این است که آیا ایران پس از رئیسی به کشوری «بمب هسته ای» تبدیل خواهد شد؟
واقعیت این است که آمریکا و اروپا هیچ ابتکاری در دیپلماسی برای گفتگوی همه جانبه با ایران ندارند، جز توسل به تحریم، فشار، تهدید و زور. با ادامه این روند از سوی غرب، بدون توجه به اینکه رئیس جمهور آینده تیران چه کسی خواهد بود، احتمالا ایران به پشت کشور «بمب هسته ای» خواهد رفت.
تنش ایران و اسرائیل
در دوره ریاست جمهوری، تنش های منطقه ای آمریکا و اسرائیل با ایران به بالاترین حد خود پس از انقلاب 1979 ایران رسید. اسرائیل در اول آوریل 2024 تعدادی از فرماندهان ارشد نظامی ایران را در حمله نظامی به سرکنسولگری ایران کشت و ایران نیز در اقدامی متقابل با حدود 300 پهپاد و موشک به اسرائیل حمله کرد. ادامه خصومتهای غرب-اسرائیل-ایران ممکن است دیر یا زود به یک رویارویی نظامی تمام عیار بین ایران و اسرائیل منجر شود.
سومین تحول مهم منطقه ای در دوران ریاست جمهوری داروان یاست، برقراری روابط دیپلماتیک بین ایران و عربستان سعودی با میانجیگری چین بود. در ژانویه 2016، نیروهای طرفدار اصولگرا در اعتراض به اعدام شیخ نمر، رهبر شیعیان عربستان به همراه 47 شیعه سعودی، سفارت عربستان در ایران را به آتش کشیدند که باعث ایجاد بحران دیپلماتیک بین دو کشور شد.
دلیل اصلی ناکامی چین در بهبود روابط تهران-ریاض این بود که محمد بن سلمان با اتخاذ استراتژی جدیدی تصمیم گرفت عربستان را در چارچوب برنامه چشم انداز 2030 به یک قدرت اقتصادی در منطقه تبدیل کند. برای این منظور، ریاض نه تنها با ایران، قطر، ترکیه و مصر، بلکه با قدرت های بلوک شرق نیز روابط خود را بهبود بخشید.
تحول مهم منطقه ای- بین المللی بعدی در دوره ریاست جمهوری نهایی شدن عضویت دائم ایران در سازمان شانگهای و پذیرش ایران در گروه کشورهای بریکس شامل روسیه، چین، هند، آفریقای جنوبی و برزیل بود که از سال ها قبل آغاز شد. شده است.
در صورت ادامه روند کنونی خصومتهای غرب و ایران، عضویت ایران در این دو سازمان مهم میتواند روند چرخش کامل ایران به شرق را رقم بزند.
قانون یکنواخت
اما در سیاست داخلی ایران، آقای رئیسی اولین رئیس جمهوری بود که در مسائل داخلی، منطقه ای و بین المللی کاملاً با سیاست های مقام معظم رهبری همسو بود. روسای جمهور قبلی از جناح اعتدالیون و اصلاح طلبان مانند هاشمی، خاتمی و روحانی دیدگاه های متفاوتی با رهبری داشتند. حتی احمدی نژاد که از سوی اصولگرایان میهن تجارت شده بود، پس از مدتی با سیاست های رهبری اختلافات شدیدی پیدا کرد.
در واقع دوره رئیسی اولین دوره ریاست جمهوری در 35 سال رهبری آیت الله خامنه ای بود که دولت یکپارچه شد و اصولگرایان کنترل دولت، مجلس، قوه قضائیه و نهادهای امنیتی-نظامی را در دست گرفتند.
با این وجود، جبهه اصولگرایان در این دوره نیز دچار انشعاب شد به طوری که نیروهای میانه رو این جبهه مانند علی لاریجانی، رئیس مجلس قیلی منزوی شدند و نیروهای نیمه معتدل جناح اصولگرا، مانند همانطور که محمدباقر قالیباف، رئیس فعلی مجلس مورد انتقاد و فشار جناح تندرو اصولگرایان قرار گرفت. . رئیسی همزمان در میانه رقابت های داخلی جبهه اصولگرایان سعی در حفظ خود داشت. همزمان در پایان دوره ریاست جمهوری، نظریه «حاکمیت یکپارچه» زیر سوال رفت.
در نهایت بعد از رئیسی دو فرضیه وجود دارد.
یکی اینکه جناح رادیکال جبهه بنیادگرا قدرت را در دست می گیرد که در این صورت ممکن است تنش ایران با غرب تشدید شود.
فرضیه دوم این است که نیروهای معتدل جبهه اصولگرایان با برنامه ریزی رهبری عالی ایران پیروز خواهند شد که احتمال کاهش تنش بین غرب و ایران را افزایش می دهد.
