پشت‌پرده سفر نخست‌وزیر عراق به تهران

همه نگاه ها به سفر امروز پنجشنبه علی فلاح الزیدی، نخست وزیر عراق به تهران است. این اولین اقدام او پس از سفر رسمی به آمریکاست که واکنش ها و انتقاداتی را در محافل ایرانی به دنبال داشت که بارزترین آن علی اکبر ولایتی بود که از زمان و نتایج این سفر انتقاد کرد.

سفر الزیدی به تهران در شرایطی انجام می شود که تنش های منطقه ای افزایش یافته، پیامدهای جنگ همچنان ادامه دارد و بغداد تلاش می کند سیاست تعادل خود را بین واشنگتن و تهران حفظ کند. در این میان، منابع سیاسی حاکی از آن است که این سفر فراتر از چارچوب اعلام شده خود بوده و حامل پیام های دوجانبه سیاسی، امنیتی و اقتصادی بین دو طرف است.

پیام های اعلام نشده

یک منبع دولتی فاش کرد که سفر نخست وزیر عراق به تهران ابعادی فراتر از آنچه که رسما اعلام شده بود دارد و خاطرنشان کرد: این سفر شامل مجموعه ای از پیام های سیاسی و اقتصادی خطاب به ایران است.

به گفته این منبع، اولین پیام «ابراز حسن نیت» و تاکید به تهران است که سفر اخیر به واشنگتن به قصد آسیب رساندن به ایران و یا به قیمت روابط با آن صورت نگرفته است، اما عراق با وجود گشایش در برابر آمریکا، همچنان مشتاق حفظ و احترام به روابط خود با ایران همسایه است.

پیام دوم به گفته این منبع حاوی مضمونی از واشنگتن است که «دولت آمریکا به دنبال سرنگونی رژیم ایران نیست و اظهارات تند مقامات آمریکایی در چارچوب جنگ جاری و فشارهای سیاسی و رسانه‌ای صورت می‌گیرد».

وی خاطرنشان کرد: نخست وزیر به دنبال ارتقای یک ترتیبات جدید منطقه ای است که از آن به عنوان “توافق غیررسمی” بین طرف های درگیر یاد کرد و این ناشی از اعتقاد وی به این است که منطقه به مرحله ای رسیده است که مستلزم توقف تنش ها و پایان دادن به رویارویی ها است.

این منبع با اشاره به اینکه نخست وزیر به مقامات ایرانی خواهد گفت ادامه بسته شدن تنگه هرمز و محدودیت های ناشی از آن بر صادرات نفت عراق موجب تشدید اوضاع اقتصادی و امنیتی در داخل عراق خواهد شد و هشدار داد که این امر ممکن است به ناآرامی های داخلی منجر شود و بهانه هایی برای ادامه حضور نظامی آمریکا در عراق فراهم کند که به نفع ایران نیست.

این اطلاعات با آنچه منابع آگاه در 14 ژوئیه در جریان سفر الزیدی به ایالات متحده فاش کردند، مطابقت دارد که واشنگتن تمایل خود را برای دستیابی به توافق در مناقشه با تهران با حمایت و تضمین تعدادی از کشورهای با نفوذ از جمله عراق نشان می دهد. این نشانه تلاش بغداد برای ایفای نقش میانجی در کاهش تنش های منطقه ای است.

از سوی دیگر، دفتر اطلاع رسانی نخست وزیری به نقل از حیدر العبودی، سخنگوی دولت، روز چهارشنبه در نشست خبری که در مقر دولت برگزار شد، تاکید کرد که الزیدی به دعوت رسمی رئیس جمهور ایران و در راس هیاتی از وزیران به ایران سفر می کند.

وی تصریح کرد: در این سفر مسیر روابط دوجانبه، تحولات منطقه‌ای و مسائل بین‌المللی بررسی و بر همکاری‌ها در زمینه‌های تجاری، انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی، محیط‌زیست و تغییرات اقلیمی به نحوی که به نفع منافع دو کشور باشد، تاکید خواهد شد.

العبودی افزود: این سفر در چارچوب تلاش دولت عراق برای برقراری اصل حسن همجواری و تقویت همکاری ها بر اساس منافع مشترک و احترام متقابل و در راستای سیاست عراق مبتنی بر تعادل و گشایش سازنده در روابط منطقه ای و بین المللی انجام می شود.

جایی برای جناح بندی نیست

از سوی دیگر، غالب السدیحی، پژوهشگر مسائل سیاسی، خاطرنشان کرد: سفر نخست وزیر به ایران در برهه ای بسیار حساس و در شرایط سخت تعادلی که عراق بین آمریکا و ایران تجربه می کند، انجام می شود.

وی بر اساس اطلاعات خود مهمترین اهداف این سفر را اطلاع رسانی به تهران برای توقف حمایت از جناح‌های مرتبط با اصل «وحدت میدان‌ها» برای آماده‌سازی برای ادغام در نیروهای امنیتی و تحویل تسلیحات اعلام کرد و خاطرنشان کرد: این اصل پس از خروج سوریه و لبنان به عراق و یمن محدود شد.

الصدیقی افزود: نخست وزیر همچنین در مورد امنیت دریایی در تنگه هرمز پس از حمله به نفتکش های خارجی حامل نفت عراق گفت وگو خواهد کرد. همچنین موضوع تعهد عراق به عدم اجازه استفاده از خاک خود یا نیروهای آمریکایی مستقر در آنجا برای انجام حملات علیه ایران که انتظار می‌رود تهران در مذاکرات مطرح کند، مورد بررسی قرار خواهد گرفت. پرونده های بدهی، تقویت روابط اقتصادی، امنیتی و اجتماعی و کنترل مرزهای دو کشور نیز مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.

او پیشنهاد کرد که نخست وزیر پیامی شفاهی از واشنگتن برای حمایت از نقش میانجیگری عراق بین ایالات متحده و ایران داشته باشد، که ممکن است بغداد را پس از دوحه، مسقط و اسلام آباد به چهارمین پایتخت میزبانی مذاکرات بین دو طرف تبدیل کند.

حمایت معتقد است که عراق به دنبال تثبیت موقعیت خود به عنوان یک میانجی منطقه ای است که طرف های درگیر را گرد هم می آورد، اما اولویت اصلی آن همچنان متقاعد کردن ایران برای کنار گذاشتن حمایت خود از اصل “وحدت میدان ها” است، زیرا این اصل تهدیدی برای دخالت عراق در هر رویارویی احتمالی تلقی می شود. در عین حال، پیامدهای تنش در تنگه هرمز نیز باید مدیریت شود و تهران بر درخواست خود مبنی بر عدم استفاده از خاک عراق به عنوان سکویی برای هرگونه حمله علیه خود پافشاری خواهد کرد.

سفر الزیدی به تهران نشان دهنده تلاش برای استفاده از تعادل روابط خارجی عراق است. بغداد در تلاش است تا خود را به عنوان یک کانال ارتباطی قابل اعتماد بین دو دشمن تثبیت کند و از موقعیت جغرافیایی خود و اشتراک منافع امنیتی و اقتصادی با دو طرف استفاده کند.

با این حال، به گفته سعدی، موفقیت این مسیر همچنان به توانایی عراق در متقاعد کردن ایران مبنی بر اینکه گشایش آن به واشنگتن به قیمت روابط با ایران خاتمه نمی‌یابد، بستگی دارد و در عین حال، این کشور این توانایی را دارد که آمریکا را متقاعد کند که حفظ روابط با تهران برای حفظ ثبات عراق ضروری است و انحراف از شراکت راهبردی با واشنگتن تلقی نمی‌شود.

به این ترتیب سفر تهران به آزمونی عملی برای سیاست موازنه مثبت که بغداد در یکی از خطرناک ترین مراحل منطقه از آن صحبت می کند، تبدیل می شود.