بعدی- در حالی که آمریکا و عربستان به تازگی توافقنامه ای بزرگ برای همکاری در توسعه برنامه هسته ای غیرنظامی این کشور امضا کرده اند، اظهارات دونالد ترامپ درباره شرط اجرای این توافق برای عادی سازی روابط ریاض با اسرائیل، ابهامات جدیدی را در مورد آینده این همکاری راهبردی ایجاد کرده است. موضوعی که با هیچ نشانه ای از پذیرش آن از سوی عربستان همراه نبوده است.
بر اساس این گزارش به نقل از هیل، عربستان سعودی تاکنون هیچ نشانه ای از پذیرش شرط دیرهنگام دونالد ترامپ مبنی بر برقراری روابط با اسرائیل به عنوان بخشی از توافق هسته ای با ایالات متحده نشان نداده است. در عین حال، رهبران کشور حتی اعتراف نکرده اند که توافق نامه هفته گذشته منعقد شده است.
توافقی که از اولین دولت ترامپ آغاز شد
عادی سازی روابط اسرائیل و عربستان سعودی یکی از ارکان اصلی بسته توافقنامه همکاری هسته ای بین واشنگتن و ریاض برای سال ها بود. توافقی که مذاکرات آن در دوره اول ریاست جمهوری ترامپ آغاز شد و در دولت جو بایدن ادامه یافت.
با این حال، زمانی که کریس رایت، وزیر انرژی روز چهارشنبه اعلام کرد که ایالات متحده یک توافق بزرگ با عربستان سعودی برای ایجاد مشترک برنامه هسته ای غیرنظامی در این کشور نفت خیز امضا کرده است، به نظر می رسد که شرط عادی سازی روابط با اسرائیل دیگر بخشی از توافق نیست.
تحلیل عربستان: سخنان ترامپ مصرف داخلی دارد
«محمد الحمید» تحلیلگر ژئوپلیتیک سعودی و رئیس گروه مشاوره «نخبگان سعودی» معتقد است که خواسته های ترامپ در خصوص «پیمان ابراهیم» تغییری در ماهیت این توافق نخواهد داشت.
وی گفت: اگر به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی عربستان شرط رسمی توافق هسته ای بود، قبل از امضای توافق، مذاکره می شد و به صراحت در مفاد آن گنجانده می شد.
الحمید افزود: من معتقدم ترامپ با اطمینان دادن به اسرائیل و حامیانش در واشنگتن عمدتاً برای مخاطبان سیاسی داخلی صحبت می کرد و این لزوماً به این معنا نیست که عربستان سعودی موضع خود را تغییر داده است.
ترامپ: بدون پیوستن به پیمان آبراهام، توافقی وجود ندارد
ترامپ روز جمعه گزارش هایی مبنی بر اینکه از نهایی شدن توافق هسته ای کریس رایت متعجب شده بود را تکذیب کرد.
او که در دفتر بیضی شکل کاخ سفید ایستاده بود و رایت پشت سر او ایستاده بود، گفت: «نه، هیچکس خودسرانه عمل نکرد. منظورم این است که من فقط می گویم که برای انجام این کار، آنها باید عضو عهد ابراهیمی باشند.»
ترامپ ادامه داد: «همیشه روشن بوده است – و کریس و سعودیها این را میدانستند – که اگر به پیمان آبراهام نپیوندند، من توافق را انجام نخواهم داد.»
در مقابل، سفارت عربستان سعودی در واشنگتن از اظهار نظر رسمی درباره وضعیت توافق هسته ای یا اینکه آیا قصد دارد به پیمان 2020 بپیوندد – که روابط بین اسرائیل و چندین کشور اکثریت مسلمان را عادی می کند – خودداری کرد.
سکوت ریاض؛ تاکتیکی برای جلوگیری از تشدید فشار؟
مایکل راتنی، سفیر سابق آمریکا در عربستان سعودی معتقد است که مقامات سعودی در حال حاضر در حال بازتاب و خویشتنداری هستند.
او پیشنهاد کرد که مقامات سعودی احتمالاً از انجام هر اقدامی که ممکن است ترامپ را مجبور به فشار بیشتر کند، خودداری کنند.
آزمون بزرگ ترامپ در کنگره
یکی از مهم ترین چالش های پیش روی ترامپ، ارائه توافق هسته ای به کنگره در هفته های آینده است. و این قبل از آن است که جمهوریخواهان احتمالا اکثریت خود را در مجلس نمایندگان و سنا از دست بدهند.
پس از ارسال توافق به کنگره، قانونگذاران 90 روز فرصت خواهند داشت تا آن را وتو کنند یا اجازه اجرای آن را بدهند. اگر ترامپ توافق را تا پس از سپتامبر به تعویق بیاندازد، تقریباً به طور قطع باید با اکثریت ضعیف تری نسبت به جمهوری خواهان یا حتی اکثریت دموکرات در کنگره روبرو شود.
اگرچه متن توافق هنوز منتشر نشده است، جزئیات گزارش شده حاکی از یک قرارداد 30 ساله و چند میلیارد دلاری است که نقش محوری شرکت های آمریکایی در توسعه زیرساخت های هسته ای عربستان سعودی را پیش بینی می کند.
نگران تاخیر در اجرای توافق است
کریستوفر گویت، معاون ارشد مؤسسه انرژی جهانی، وابسته به اتاق بازرگانی ایالات متحده، میگوید: «ما دهها سال است که دولت ایالات متحده را تحت فشار قرار دادهایم تا این کار را انجام دهد.
وی افزود: «در این مقطع» به نظر می رسد اصرار ترامپ بر برقراری روابط بین عربستان سعودی و اسرائیل اجرای این توافق را به تاخیر می اندازد.
“جام مقدس” محمد بن سلمان
دانیل شاپیرو که معاون وزیر دفاع در امور خاورمیانه در دولت بایدن بود، گفت که محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی همیشه همکاری هستهای با ایالات متحده را «جام مقدس» میدانست.
وی افزود که سعودی ها به ویژه بر اخذ «معافیت های ویژه» برای غنی سازی اورانیوم تاکید دارند. امتیازی که از دیدگاه ریاض می تواند به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر تلاش احتمالی ایران برای دستیابی به سلاح هسته ای عمل کند.
شاپیرو گفت: ولیعهد همیشه گفته است که اگر ایران به این توانایی دست یابد، مطمئن خواهد شد که عربستان سعودی نیز به آن دست خواهد یافت.
نگرانی های عدم اشاعه
این توافقنامه شامل مراحل مختلفی است. از جمله انجام یک مطالعه امکان سنجی دو ساله برای تعیین اینکه آیا اورانیوم در خاک عربستان غنی سازی شود یا سوخت هسته ای از ایالات متحده به این کشور ارسال شود.
از دیدگاه برخی دیپلماتهای سابق و کارشناسان منع اشاعه، این بند میتواند به مسیری بالقوه برای توسعه توان تسلیحات هستهای عربستان تبدیل شود. همچنین، برخی از جزئیات منتشر شده در مورد این توافق، نگرانیهایی را در مورد سطح نظارت بر ایمنی و الزامات عدم اشاعه هستهای ایجاد کرده است.
ریاض همچنان آمریکا را شریک اصلی خود می داند
با وجود اختلاف بر سر «پیمان ابراهیم»، بعید به نظر می رسد که عربستان از توافق هسته ای با آمریکا دست بکشد.
شاپیرو درباره موضع اخیر ترامپ در شبکه اجتماعی «حقیقت» گفت: آنها امیدوارند که این توافق پیش برود و ترامپ توییت خود را پس بگیرد.
در حالی که روسیه و چین گزینه هایی برای همکاری غیرنظامی هسته ای با عربستان سعودی در نظر گرفته می شوند، ریاض همچنان برای همکاری طولانی مدت با ایالات متحده ارزش قائل است. حتی با وجود دیپلماسی بی ثبات ترامپ، شکاف های حزبی در کنگره و پیامدهای گسترده جنگ با ایران.
مایکل راتنی، مشاور ارشد مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی گفت: سعودیها واقعاً میخواهند امنیت آنها در ایالات متحده ریشه داشته باشد.
وی افزود: بنابراین، این بخشی از همین موضوع است. اگر آنها قصد توسعه انرژی هسته ای را دارند، ترجیح می دهند که این امر در چارچوب رابطه با آمریکا محقق شود. موضع آنها همیشه همین بوده است. … نمی دانم آیا آنها این را دلیلی برای مطرح کردن گزینه های جایگزین برای تامین انرژی هسته ای خود می دانند یا خیر.”
منافع مشترک، اما تضاد حل نشده
الحمید همچنین معتقد است که هم دولت ترامپ و هم عربستان سعودی انگیزه های روشنی برای اجرای این توافق دارند.
وی گفت: برای ایالات متحده، این توافق باعث تقویت یک شراکت استراتژیک چند دهه ای، حمایت از شرکت ها و اقتصاد آمریکایی و حفظ نفوذ آمریکا خواهد شد.
وی افزود: برای عربستان سعودی نیز این توافق به پیشبرد تحول بلندمدت اقتصادی و انرژی پادشاهی و در عین حال تقویت مشارکت قابل اعتماد با واشنگتن کمک خواهد کرد.
با وجود همه این ملاحظات، هنوز مشخص نیست که آیا ریاض یا ترامپ حاضر به عقب نشینی از مواضع خود در قبال «پیمان ابراهیم» هستند یا خیر.
عربستان همچنان اسراییل را مانع اصلی عادی سازی روابط می داند و بر ضرورت ایجاد مسیری برای تشکیل کشور مستقل فلسطین تاکید می کند. موضوعی که بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، متعهد به جلوگیری از آن شده است.
نتانیاهو همچنین در آستانه انتخابات سرنوشت ساز در 27 اکتبر است. انتخاباتی که در آن پرداختن به موضوع حل و فصل مناقشه فلسطین برای تقریبا همه سیاستمداران اسرائیلی موضوعی بسیار پرهزینه و حساس تلقی می شود. بنابراین، آینده توافق هسته ای واشنگتن-ریاض همچنان با معادلاتی که فراتر از همکاری هسته ای است، به سرنوشت روابط عربستان و اسرائیل و چشم انداز تشکیل کشور فلسطین گره خورده است.
