از انتخاب تا مسیر؛ آگاهی کلید رهایی از اعتیاد

به گزارش خبرگزاري ايمنا، معمولاً هنگام صحبت از مواد مخدر و اعتياد اولين چيزي كه به ذهن متبادر مي شود عواقب مصرف است، اما در پس اين موضوع مجموعه اي از انتخاب ها، تجربه ها و شرايطي نهفته است كه مي تواند مسير زندگي انسان را تغيير دهد و آشنايي با اين موضوع نه تنها شناخت مضرات آن نيست، بلكه فرصتي است تا قبل از ايجاد مشكل از آن جلوگيري كنيم.

زندگی هر فردی با یک سری تصمیمات کوچک و بزرگ شکل می گیرد و برخی از انتخاب ها می توانند تاثیر بیشتری در آینده داشته باشند. مصرف مواد مخدر یکی از رفتارهایی است که ممکن است به تدریج بر عادات، روابط، سلامت و اهداف فرد تأثیر بگذارد. دانستن این آثار به افراد کمک می کند تا با دید آگاهانه تری در مورد رفتار و محیط اطراف خود تصمیم بگیرند.

از سوی دیگر موضوع اعتیاد را نباید تنها از منظر فردی بررسی کرد و خانواده، دوستان، مدرسه و محیط اجتماعی هر کدام می توانند در شکل گیری نگرش افراد نسبت به مصرف مواد نقش داشته باشند، بنابراین پیشگیری زمانی نتیجه بهتری خواهد داشت که به جای توجه صرف به هشدار، به تقویت آگاهی، مهارت های فردی و ارتباط سالم نیز توجه شود.

شناخت عوامل زمینه‌ساز و پیامدهای مصرف می‌تواند اولین قدم برای ایجاد نگرش مسئولانه‌تر نسبت به این موضوع باشد و هدف از مقابله با اعتیاد افزایش آگاهی و یافتن راه‌هایی برای کمک به مردم به‌ویژه نوجوانان و جوانان برای انتخاب سالم‌تر در شرایط سخت است.

شناخت، انتخاب، پیشگیری؛ 3 گام برای آینده ای سالم

ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور به خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه مصرف مواد مخدر و اعتیاد به مرور زمان می تواند بخش های مختلف زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد، گفت: این تاثیر تنها به زمان مصرف محدود نمی شود و ممکن است در سال های بعد در سلامت جسمی و روانی، روابط خانوادگی، تحصیلی، شغلی و تصمیم گیری ها مشاهده شود، اما باید توجه داشت که با این حال بسیاری از افراد با آگاهی، حمایت و دریافت کمک های مناسب می توانند مسیر زندگی خود را تغییر دهند و بهتر است از آن پیشگیری کنند. قابل درمان

وی با بیان اینکه یکی از مهم ترین پیامدهای مصرف مواد مخدر تغییر در عملکرد مغز و توانایی فرد در کنترل رفتار و تصمیم گیری است، می افزاید: با ادامه مصرف ممکن است فرد برای رسیدن به همان حس قبلی بیشتر به این ماده وابسته شود و به تدریج بیشتر زندگی خود را پیرامون مصرف تنظیم کند. این وضعیت می تواند تمرکز، انگیزه و توانایی برنامه ریزی را کاهش دهد و انجام مسئولیت های روزانه را دشوارتر کند و در نتیجه مشکلاتی که در ابتدا کوچک به نظر می رسند ممکن است به مرور زمان گسترده تر شوند.

یک روانشناس و مشاور خانواده و یکی از اعضای سازمان نظام روانشناسی کشور بیان می کند: عوارض اعتیاد تنها بر مصرف کننده تأثیر نمی گذارد و می تواند روابط او با خانواده و دوستان را نیز تغییر دهد. با این حال، در محیط‌هایی که مصرف مواد مخدر طبیعی تلقی می‌شود، حمایت خانواده و دوستان و ایجاد محیطی عاری از سرزنش می‌تواند نقش مهمی در بازگشت فرد به روابط سالم داشته باشد.

فرصت های رشد و توسعه تحت تأثیر اعتیاد

صادقی با بیان اینکه مصرف مواد مخدر می تواند مسیر تحصیلی و شغلی را تحت تاثیر قرار دهد، ادامه می دهد: کاهش تمرکز، بی نظمی، از دست دادن انگیزه و دشواری در انجام مسئولیت ها ممکن است باعث شود فرد فرصت های رشد و پیشرفت خود را از دست بدهد. این موضوع در سنین نوجوانی و جوانی اهمیت ویژه ای پیدا می کند زیرا تصمیمات و عادت هایی که در این سال ها شکل می گیرد می تواند در مسیر سال های بعد تاثیرگذار باشد و به همین دلیل آگاهی و مراقبت در این دوران می تواند از بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کند.

وی می گوید: با وجود این تبعات، نگاه به فرد درگیر مصرف مواد نباید با تحقیر یا ناامیدی همراه باشد. وابستگی به مواد معضلی پیچیده است که عوامل مختلفی در شکل گیری و تداوم آن نقش دارند و در بسیاری از موارد فرد برای تغییر وضعیت خود نیاز به حمایت حرفه ای و خانوادگی دارد. پذیرش مشکل، کمک گرفتن و ایجاد تغییرات تدریجی می تواند نقطه شروع یک مسیر جدید باشد و برای فرد مهم است که بداند یک اشتباه گذشته یا تجربه نامناسب را می توان قبل از اینکه خیلی دیر شود جبران کرد.

این روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روان‌شناسی کشور با بیان اینکه پیشگیری یکی از موثرترین راه‌های کاهش آسیب‌های ناشی از مصرف مواد مخدر است، می‌افزاید: آموزش مهارت‌های تصمیم‌گیری، توانایی نه گفتن، تشخیص فشار همسالان، تقویت ارتباط بین اعضای خانواده و دسترسی به مشاوره و حمایت روان‌شناختی می‌تواند احتمال گرفتار شدن مشکل‌ساز مصرف مواد مخدر را کاهش دهد. پیشگیری زمانی بیشترین موفقیت را دارد که بر آگاهی، مهارت ها و حمایت به جای ارعاب تمرکز کند، و جامعه ای که مردم بتوانند در مورد نگرانی های خود صحبت کنند، زمینه بهتری را برای انتخاب های سالم و آینده ای امن تر فراهم می کند.

اعتیاد چگونه مسیر زندگی را تغییر می دهد؟

فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی به گزارش خبرنگار به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه اعتیاد معمولاً نتیجه یک تصمیم ناگهانی نیست، بلکه می تواند در نتیجه مجموعه عوامل مختلف شکل بگیرد، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت می گوید: ویژگی های فردی، شرایط خانوادگی، دوستان، محیط اجتماعی، تجربیات ناخوشایند و حتی نحوه مواجهه با استرس در فرد می تواند در آسیب پذیری او نقش داشته باشد و به همین دلیل برای جلوگیری از مصرف مواد مخدر بهتر است یک فرد را در موقعیت های خطرناک قرار دهیم. علت پیشگیری را واقعی تر و موثرتر می کند.

وی با بیان اینکه یکی از عوامل مهم فشار روانی و نداشتن مهارت کافی برای مدیریت هیجانات و مشکلات است، می افزاید: گاهی انسان برای فرار از اضطراب، ناراحتی، تنهایی یا فشارهای روزمره به دنبال راهی سریع برای بهبود خلق می گردد و ممکن است به اشتباه مواد مخدر را راهی برای آرامش تصور کند. در چنین شرایطی، آموزش مهارت هایی مانند حل مسئله، کنترل احساسات، صحبت در مورد احساسات و کمک گرفتن از افراد قابل اعتماد می تواند بسیار مهم باشد و داشتن راه های سالم برای کنار آمدن با مشکلات، انتخاب راه های مضر را کمتر می کند.

این روانشناس بالینی بیان می کند: محیط فرد نیز می تواند در انتخاب های او تاثیرگذار باشد. گروه دوستان و همسالان، نوع روابط خانوادگی و نگرش هایی که فرد در محیط زندگی خود می بیند، همگی می توانند در شکل گیری نگرش او نسبت به مصرف مواد نقش داشته باشند، هرچند تأثیر محیط به معنای قطعی بودن نتیجه نیست. افراد در یک موقعیت ممکن است انتخاب های متفاوتی داشته باشند و آنچه مهم است تقویت توانایی خود برای تفکر مستقل، تشخیص عواقب تصمیمات و مقاومت در برابر فشار دیگران است.

پیشگیری از اعتیاد باید به عنوان سرمایه گذاری برای آینده فرد و جامعه تلقی شود

وی با بیان اینکه پیشگیری از اعتیاد از دوران کودکی و نوجوانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است، اما پیشگیری تنها به اطلاع رسانی در مورد مضرات مواد مخدر محدود نمی شود، ادامه داد: اگر آموزش و پرورش تنها بر ترساندن و بیان پیامدهای منفی متمرکز باشد، ممکن است اثر آن کوتاه مدت باشد و از سوی دیگر آموزش مهارت های زندگی، افزایش اعتماد به نفس، ایجاد ارتباط سالم بین والدین و فرزندان، ایجاد امکان ایجاد ارتباط سالم بین والدین و فرزندان، ایجاد مشکلات جدی برای والدین و فرزندان. نوجوانی که می تواند در مورد عوامل استرس زا و نگرانی های خود صحبت کند، به احتمال زیاد قبل از تصمیم گیری های مخاطره آمیز از دیگران کمک می گیرد.

وی با بیان اینکه در پیشگیری باید به این نکته توجه داشت که همه افراد نیازها و شرایط یکسانی ندارند، می‌گوید: ممکن است برخی افراد به دلیل تجارب سخت، مشکلات، فشارهای روانی یا قرار گرفتن در معرض محیط‌های پرخطر آسیب‌پذیرتر شوند و شناسایی زودهنگام این شرایط و ارائه حمایت‌های مناسب می‌تواند از تبدیل شدن یک مشکل اولیه به یک وابستگی جدی جلوگیری کند و در این بین هر یک از نهادهای اجتماعی می‌توانند پشتیبان خانواده، مدرسه و سایر نهادها باشند. فردی به انتخاب یک مسیر سالم کمک می کند.

این روانشناس بالینی با اشاره به اینکه پیشگیری باید به عنوان سرمایه ای برای آینده فرد و جامعه مورد توجه قرار گیرد چرا که بسیاری از مشکلات زمانی که پیش از جدی شدن شناسایی شوند آسان تر می شود، افزود: ایجاد محیط های امن، آموزش مهارت های زندگی، تقویت روابط سالم و کاهش نگاه قضاوتی افراد درگیر مصرف مواد، بخشی از این مسیر است. هدف پیشگیری تنها دور نگه داشتن افراد از یک رفتار نیست، بلکه کمک به تقویت توانایی آنها در انتخاب آگاهانه، مدیریت مشکلات و ساختن آینده ای سالم است و چنین رویکردی می تواند تأثیر ماندگارتری داشته باشد.

به طور کلی، اعتیاد یک مشکل چند بعدی است که اثرات آن می تواند فراتر از زمان و شرایط استفاده ادامه یابد. تغییر در سلامت، روابط، انگیزه ها و مسیر تحصیل یا کار نشان می دهد که توجه به این موضوع باید بخشی از نگاه کلی به سلامت و آینده افراد باشد، اما هیچ یک از این پیامدها به معنای از بین رفتن امکان تغییر نیست و حمایت صحیح می تواند مسیر زندگی را دوباره به سمت شرایط بهتر سوق دهد.

سرزنش و برچسب زدن کمکی به حل مشکل نمی کند، در حالی که گفت و گوی آگاهانه، حمایت خانواده و دسترسی به کمک های حرفه ای می تواند فرصت بیشتری برای اصلاح وضعیت فراهم کند و تغییر ممکن است زمان بر باشد، اما با حمایت صحیح می توان آن را آغاز کرد و ادامه داد.

در کنار حمایت از افرادی که درگیر مصرف مواد مخدر هستند، توجه به پیشگیری نیز حائز اهمیت است و آموزش مهارت های زندگی، تقویت توانایی تصمیم گیری، شناخت فشار همسالان و ایجاد فضایی که افراد بتوانند در مورد مشکلات خود صحبت کنند، اقداماتی هستند که می توانند نقش مهمی در کاهش خطر داشته باشند و زمانی که دانش و مهارت جایگزین ترس و قضاوت شود، پیشگیری موثر شکل می گیرد.

ساختن آینده ای سالم تنها به یک فرد یا یک موسسه وابسته نیست و خانواده، مدرسه، دوستان و جامعه می توانند با ایجاد یک محیط امن و حمایتی به مردم کمک کنند تا انتخاب های مخاطره آمیزی آگاهانه تر داشته باشند. شاید مهمترین پیام این باشد که آگاهی، گفتگو و حمایت می تواند مسیر فرد را قبل از تبدیل شدن یک مشکل به یک بحران تغییر دهد.