میهن تجارت- اما پشت رکوردهای جدید شاخص، این سوال جدی وجود دارد که آیا بازار سهام پس از چند سال تاخیر به ارزش واقعی خود باز می گردد یا رشد قیمت بار دیگر از توانایی شرکت ها برای کسب سود فراتر رفته است؟ عملکرد بورس در ماه گذشته، مرداد 1405 را به نهمین ماه پر سود تاریخ بورس تهران از نظر بازدهی ماهانه شاخص کل تبدیل کرد.
روند صعودی در هفته های ابتدایی شهریور ادامه یافت و شاخص کل در روزهایی مانند هفتم شهریور با رشد بیش از 2 درصدی از مرز 6.5 میلیون عبور کرد و رکوردهای جدیدی را به نام خود ثبت کرد.
اگرچه افزایش شاخص خبر خوبی برای سهامداران تلقی می شود، اما سرعت رشد بازار و ورود نقدینگی واقعی نیز نگرانی هایی را در مورد احتمال رفتار هیجانی ایجاد کرده است. دغدغه ای که خاطره صعود و سقوط تاریخی بازار سهام در سال 2019 را در ذهن بسیاری از سرمایه گذاران آورده است.
رشد شاخص و سایه تجربه سال 2019
رشد شدید شاخص کل در هفته های گذشته، مقایسه با سال 2019 را دوباره به یکی از بحث های اصلی بازار تبدیل کرده است. این در حالی است که رئیس سازمان بورس و تعدادی از کارشناسان بازار سرمایه معتقدند وضعیت فعلی از نظر سطح ارزش سهام، متغیرهای ارزی، نسبت قیمت به سود شرکت ها و ساختار ابزارهای مالی با آن دوره متفاوت است. در عین حال، ورود سریع پول واقعی به بازار می تواند خطر تصمیم گیری عجولانه را افزایش دهد. برآورد فعالان بازار حاکی از آن است که در مردادماه حدود 33.7 هزار میلیارد تومان پول واقعی وارد سهام شده است. رقمی که نشان می دهد توجه سرمایه گذاران خرد به بورس افزایش یافته است. در برخی از روزهای معاملاتی، جریان پول واقعی و ارزش معاملات به سطوح پایین بی سابقه ای رسید. اما برای تحلیل این ارقام باید بین ارزش کل معاملات بازار و ارزش معاملات سهام خرد تمایز قائل شد. بخشی از ارزش معاملات می تواند مربوط به انتقال واحدهای وجوه، اوراق قرضه و سایر ابزارها باشد و لزوماً به معنای ورود مستقیم نقدینگی جدید به سهام نیست. از سوی دیگر، افزایش ارزش معاملات زمانی که با رشد متوازن صنایع، افزایش عمق بازار و بهبود سودآوری شرکت ها همراه باشد، می تواند نشانه مثبتی تلقی شود.
ارزش ریالی بورس نیز با رشد قیمت ها افزایش یافته است، اما ارزیابی ارزش دلاری بورس با توجه به انبوه نرخ ارز در اقتصاد ایران، بدون مشخص شدن نرخ پایه و محدوده بازار مورد بررسی، قابل استناد دقیق نیست. به همین دلیل مقایسه ارزش دلاری بازار امروز با سال های گذشته باید با احتیاط انجام شود. مسیر حرکت بورس در نیمه دوم سال نیز به مجموعه ای از متغیرها بستگی دارد. از تورم و نرخ ارز گرفته تا سیاست های پولی، نرخ بهره، سودآوری شرکت ها، قیمت های جهانی و ریسک های سیاسی. بنابراین نمی توان صرفا بر اساس رشد شاخص یا تورم، ادامه صعود بازار را تایید کرد.
پول از بازارهای راکد وارد بورس شد؟
یکی از دلایلی که کارشناسان برای رشد اخیر بورس عنوان می کنند، کاهش جذابیت کوتاه مدت بازارهای موازی است. بازار املاک و مستغلات به دلیل رشد شدید قیمتها و هزینههای بالای ورودی، نقدینگی پایین و رکود معاملات برای بخش بزرگی از سرمایهگذاران خرد قابل دسترس نیست. بازار خودرو نیز با ریسک سیاست گذاری و شکاف قیمتی بین کارخانه و بازار مواجه است. در بازار ارز و طلا، پس از دوره های نوسان، برخی سرمایه گذاران با احتیاط بیشتری معامله می کنند. در ماه آگوست، بازار سهام از نظر بازدهی از بسیاری از بازارهای موازی پیشی گرفت. تفاوت بازدهی بازار سهام با طلا، ارز و مسکن جذابیت سهام را برای برخی سرمایه گذاران افزایش داد و به انتقال نقدینگی کمک کرد. با این حال، مقایسه بازار سهام با بازارهای رقیب نباید به یک نسخه کلی برای سرمایه گذاری تبدیل شود. مسکن بازده ناشی از افزایش قیمت و درآمد اجاره است، طلا و ارز نقش مهم تری در پوشش ریسک تورم دارند و بازده بازار سهام از دو بخش تغییر قیمت سهام و سود نقدی تشکیل شده است. سطح ریسک، افق سرمایه گذاری، نقدینگی و میزان سرمایه مورد نیاز در هر یک از این بازارها متفاوت است. در واقع ورود منابع از بازارهای موازی به بورس زمانی می تواند پایدار باشد که سرمایه گذار نه تنها به دنبال نوسانات کوتاه مدت، بلکه با تکیه بر تحلیل عملکرد شرکت ها وارد بازار شود. اگر پول ورودی تنها با پیش بینی رشد روزانه شاخص حرکت کند، احتمالاً در اولین نشانه های اصلاح نیز به سرعت خارج می شود. به همین دلیل کیفیت نقدینگی ورودی به بازار به اندازه حجم آن اهمیت دارد.
اصلاحات ارزی و بازگشت سهام از قیمت های پایین
همایون دارابی، کارشناس بازار سرمایه، رشد اخیر را حاصل مجموعه ای از عوامل بنیادی و روانی می داند. وی می گوید: قبل از جنگ و از بهمن 1404 بازار وارد روند نزولی شد و قیمت بسیاری از سهام به زیر سطوح تعادلی رسید و از سوی دیگر اصلاح قیمت گذاری دستوری و تغییرات ارزی به نفع شرکت ها بود اما اثر کامل آن هنوز در صورت های مالی شرکت ها منعکس نشده بود و به گفته وی، بازگشت قیمت ها از سطوح پایین، زمینه ساز آرامش نسبی بازار همراه با اصلاح نسبی شاخص ارزی شد. دارابی معتقد است که تفاوت بازدهی بورس با برخی بازارهای موازی نیز در ورود برخی منابع به بازار سهام موثر بوده است.
چرا شرایط با سال 2019 متفاوت است؟
فردین آقابزرگی کارشناس بازار سرمایه نیز معتقد است که شرایط فعلی را نمی توان به راحتی با سال 1398 مقایسه کرد و می گوید: سطح کارایی و ارزش گذاری بازار در شرایط فعلی با سال 1398 متفاوت است و در آن دوره رشد بازار بسیار شتاب بیشتری داشت، اما اکنون بسیاری از سهام پس از یک دوره کاهش قیمت و وقفه ارزی، توجه زیادی را به خود جلب کرده اند. فروش و سود اسمی شرکت ها مهم است.
بیشتر بخوانید: بازار سهام پس از سقوط 151 هزار واحدی بهبود یافت; خریداران وارد شدند، بازار همچنان منفی است
البته افزایش درآمد ریالی شرکت ها لزوماً به معنای بهبود حاشیه سود آنها نیست. زیرا هزینه مواد اولیه، انرژی، تامین مالی و محدودیت های تولید نیز می تواند بر سودآوری شرکت ها فشار بیاورد. وی با اشاره به تفاوت ماهیت بازارها می افزاید: سرمایه گذاری در سهام در کنار نوسانات قیمتی می تواند از سود نقدی نیز بازدهی ایجاد کند اما این بازده تضمینی نیست و همه سهام به طور همزمان رشد نمی کنند.
ابزارهای جدید و ضرورت سرمایه گذاری غیرمستقیم
روح الله حسینی مقدم، دیگر کارشناس بازار سرمایه، دلیل اصلی رشد بازار را «قیمت های نسبی» و فاصله ارزش دارایی ها با قیمت معاملاتی برخی سهام می داند. به گفته وی، اخبار صنعت، چشم انداز اصلاحات اقتصادی و افزایش امید به بهبود وضعیت شرکت ها در شکل گیری روند اخیر موثر بوده است. حسینی مقدم همچنین به گسترش ابزارهای مالی نسبت به چهار سال قبل اشاره می کند و می گوید: تنوع صندوق ها، روش های سرمایه گذاری غیرمستقیم و تعداد مؤسسات مالی افزایش یافته است که این موضوع می تواند به سرمایه گذارانی که دانش یا فرصت کافی برای تحلیل مستقیم سهام را ندارند، از مسیر حرفه ای تری وارد بازار شوند.
وی توصیه می کند افرادی که پس از وقفه و همزمان با رشد بازار وارد بورس می شوند از مشاوره موسسات دارای مجوز و ابزارهای حرفه ای استفاده کنند. زیرا در دوره های صعودی، احتمال انحراف قیمت برخی از سهام از واقعیت های بنیادی وجود دارد.
توهم پولی و کاهش ارزش واقعی بازار
مصطفی صفری کارشناس بازار سرمایه زاویه دیگری را مطرح می کند و می گوید: بخشی از نگاه منفی به سطح فعلی شاخص ناشی از «توهم پولی» است؛ یعنی مقایسه اعداد اسمی امروز با سال های گذشته بدون در نظر گرفتن تورم و کاهش ارزش پول ملی.
وی معتقد است که نباید تنها صعود شاخص را نشانه گرانی بازار دانست. از دیدگاه سافاری، ارزش واقعی بسیاری از سهام در سال های گذشته کاهش یافته است و بخشی از رشد اخیر را باید در چارچوب جبران این تاخیر تحلیل کرد. صفری در عین حال تاکید می کند که کاهش فشارهای سیاسی و تحریم ها می تواند چشم انداز بورس را بهبود بخشد. زیرا بخش مهمی از شرکت های پذیرفته شده در بورس به طور مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر ریسک های ارزی، محدودیت های تجاری و هزینه های مرتبط با تحریم ها قرار دارند.
شاخص مهم است، اما سودآوری مهمتر است
رشد اخیر بورس را می توان نتیجه همزمان تاخیر چند ساله قیمت سهام، تغییرات ارزی موثر بر درآمد شرکت ها، بخشی از اصلاح قیمت گذاری و کاهش جذابیت کوتاه مدت بازارهای رقیب دانست. اما دوام این مسیر به رشد واقعی سودآوری شرکت ها، ثبات سیاست های ارزی و پولی، وضعیت نرخ بهره، کاهش ریسک های سیاسی و پرهیز از ورود هیجانی سرمایه گذاران بستگی دارد. شاخص کل ممکن است رکوردهای جدیدی را ثبت کند، اما برای سرمایه گذار آنچه مهم است فقط عدد شاخص نیست. کیفیت سودآوری شرکت ها، نسبت قیمت سهام به ارزش ذاتی آن، میزان بدهی، چشم انداز صنعت و قیمت خرید متغیرهایی هستند که می توانند بین یک سرمایه گذاری اندازه گیری شده و یک تصمیم احساسی تفاوت ایجاد کنند.
منبع: روزنامه خراسان
