ال‌نینو و پاییز ایران؛ بارش بیشتر یا حدس و گمان‌های اغراق‌آمیز؟

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، اخیراً مطالب و گمانه زنی های مختلفی در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی درباره تأثیر پدیده «ال نینو» بر وضعیت جوی کشور و چشم انداز بارش های پاییزی منتشر شده است. آب و هوای کشور بسیار پیچیده تر از آن است که تغییرات بارندگی را به یک پدیده خاص نسبت دهیم.

ال نینو یکی از شناخته شده ترین پدیده های اقلیمی در مقیاس جهانی است که شکل گیری آن در منطقه اقیانوس آرام استوایی می تواند الگوهای گردش جوی در نقاط مختلف جهان را تحت تاثیر قرار دهد و البته نوع و گستردگی این پدیده در مناطق مختلف یکسان نیست و فاصله جغرافیایی، پیامدهای دیگر نقش متقابل الگویی های جوی در نحوه رخ دادن آنها و نحوه وقوع آنها بنابراین، بررسی تاثیر این پدیده بر کشور نیازمند نگاهی فراتر از یک رابطه ساده بین ال نینو و بارندگی است.

در این میان چشم انداز بارندگی های پاییزی و احتمال تغییرات دما در فصل سرد از جمله موضوعاتی است که همواره مورد توجه عموم مردم قرار دارد و حتی در صورت مناسب بودن میانگین بارندگی در یک فصل، نمی توان احتمال بارش شدید و حوادث شدید جوی را نادیده گرفت و همچنان توجه به هشدارهای هواشناسی و رعایت نکات ایمنی ضروری است.

به طور کلی بررسی وضعیت بارش و دمای کشور مستلزم توجه همزمان به مجموعه ای از عوامل جوی و اقلیمی است و نمی توان بر اساس یک شاخص یا پدیده درباره شرایط ماه های آینده قضاوت کرد. در چنین شرایطی، تفکیک بین پیش‌بینی‌های علمی و مطالبی که تنها بر اساس درک ساده‌شده از پدیده‌های اقلیمی منتشر می‌شوند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و اینکه الگوهای جوی در مقیاس بزرگ چگونه بر کشور تأثیر می‌گذارند، موضوع پیچیده‌ای است و به تعامل چند عامل مختلف بستگی دارد.

با توجه به اهمیت این موضوع و برای بررسی دقیق‌تر اثر ال نینو بر شرایط آب و هوایی کشور، نقش سایر متغیرهای جوی در تعیین وضعیت بارش، چشم‌انداز بارش‌های پاییزی و همچنین وضعیت دمایی فصول سرد سال با صادق ضیائیان رئیس مرکز ملی پیش بینی و مدیریت بحران مخاطرات جوی سازمان هواشناسی کشور گفتگویی داشتیم که مشروح آن را در ادامه می خوانید.

به گزارش میهن تجارت: ال نینو چیست و چگونه می تواند بر شرایط آب و هوایی مناطق مختلف جهان تأثیر بگذارد؟

ضیائیان: ال نینو پدیده ای است که در اقیانوس آرام استوایی رخ می دهد و باعث تغییراتی در جو زمین می شود. این تغییرات آب و هوایی می تواند اثرات متفاوتی در مناطق مختلف جهان داشته باشد. در برخی مناطق تأثیر مستقیم و واضح دارد، در برخی مناطق تأثیر آن غیرمستقیم است و در برخی نقاط تأثیر قابل توجهی مشاهده نمی شود. برای مثال، تأثیر مستقیم بیشتری بر بخش‌هایی از آسیای شرقی و همچنین بخش‌هایی از قاره آمریکا دارد. این بدان معناست که وقتی ال نینو رخ می دهد، در برخی مناطق میزان بارندگی افزایش می یابد و در برخی دیگر میزان بارندگی کاهش می یابد.

در واقع منظور از ال نینو این نیست که یک توده هوا یا یک پدیده جوی از اقیانوس آرام حرکت کند و به ایران برسد، ال نینو در همان منطقه استوایی اقیانوس آرام تشکیل شده و از طریق تغییر الگوهای جوی می تواند به طور غیرمستقیم مناطق دیگر را تحت تاثیر قرار دهد.

برای درک آسانتر این موضوع، می توان آن را با ایجاد آتش در یک نقطه مقایسه کرد. دود و اثرات آن در مناطق نزدیکتر به طور مستقیم تری احساس می شود، اما در مناطق دورتر ممکن است اثر آن غیر مستقیم یا بسیار ضعیف باشد، بنابراین نباید فکر کنیم که پدیده ال نینو خود از یک منطقه حرکت می کند و به کشور می رسد و آنچه به ایران می رسد در واقع پیامدها و تغییرات جوی ناشی از این پدیده است.

به گزارش میهن تجارت: تاثیر ال نینو بر ایران مستقیم است یا غیرمستقیم و آیا وقوع این پدیده را می توان به معنای بارش کم یا زیاد در کشور دانست؟

ضیائیان: تأثیر ال نینو بر ایران عمدتاً غیرمستقیم است و این پدیده تنها یکی از ده ها عامل جوی و مکانیسمی است که اقلیم و بارندگی کشور را تعیین می کند، بنابراین نباید این تصور را داشته باشیم که هر زمان ال نینو اتفاق بیفتد قطعاً بارندگی بسیار خوبی در کشور خواهیم داشت یا برعکس هر زمان که ال نینو نباشد با کمبود بارندگی مواجه خواهیم شد.

طبق بررسی ها، در حدود 40 تا 60 درصد مواقعی که شرایط ال نینو وجود دارد، بارندگی پاییزی در کشور بهتر از شرایط عادی بوده است. اما شدت و ضعف این اثر به عوامل و پیوندهای جوی دیگر نیز بستگی دارد و نمی توان وضعیت بارندگی کشور را تنها بر اساس یک پدیده پیش بینی کرد.

به گزارش میهن تجارت: به جز ال نینو چه عوامل آب و هوایی دیگری می تواند بر میزان بارندگی ایران تاثیر بگذارد؟

ضیائیان: اصطلاح نزدیک به پدیده ها و تغییرات جوی اطلاق می شود که در یک نقطه از جهان رخ می دهد، اما اثرات آنها را می توان در مناطق بسیار دور مشاهده کرد. ال نینو یکی از این چرخه هاست و در کنار آن پدیده ها و شاخص های دیگری نیز وجود دارد که می تواند بر میزان بارندگی کشورمان تاثیر بگذارد.

به عنوان مثال، تغییرات و شرایط حاکم بر اقیانوس هند که به دوقطبی بودن اقیانوس هند معروف است، می تواند بر میزان بارندگی ایران تأثیر بگذارد و شاخص هایی که شرایط جوی مناطق قطبی و اقیانوس اطلس را توصیف می کنند، از جمله شاخص های AO و NAO می توانند در شرایط جوی کشور نقش داشته باشند. بنابراین برای پیش بینی دقیقتر وضعیت سقوط باید مجموعه این عوامل و نحوه تعامل آنها با یکدیگر بررسی شود.

به گزارش میهن تجارت: با در نظر گرفتن مجموعه عوامل موثر، چشم انداز بارش های پاییزی و دمای فصول سرد سال پیش رو چگونه است؟

ضیائیان: نتایج پیش‌بینی‌های پاییز نشان می‌دهد که بسیاری از این عوامل در شرایط نسبتاً خوبی قرار دارند و به همین دلیل انتظار می‌رود پاییز پیش رو پاییزی با بارندگی خوب و در محدوده نرمال باشد و کشور بتواند بارش‌هایی نزدیک به شرایط طبیعی و معمول خود دریافت کند.

حتی در برخی مناطق به ویژه در مناطق حاشیه ای احتمال بارندگی اندکی بیشتر از حد نرمال وجود دارد، هرچند این به معنای بارش های مناسب در تمامی مناطق کشور نیست، بلکه یک چشم انداز کلی است که باید در کنار سایر عوامل جوی و به روز رسانی پیش بینی های هواشناسی مورد توجه قرار گیرد.

ال نینو علاوه بر بارش می تواند بر دمای فصل سرد نیز تأثیر بگذارد. در سال‌هایی که شرایط ال‌نینو وجود دارد، می‌توان انتظار داشت که دما در برخی دوره‌ها کمی افزایش یابد و فصل سرد گرمتر از شرایط عادی باشد. علت این مشکل به تغییرات دمای اقیانوس آرام و پیامدهای جوی ناشی از آن برمی گردد.

تغییرات دمای آب اقیانوس ها در منطقه استوایی می تواند الگوهای گردش اتمسفر را در مقیاس وسیع تغییر دهد و این تغییرات همچنین می تواند اثرات خود را در نقاط دوردست جهان از طریق اتصال کوتاه نشان دهد.

به گزارش میهن تجارت: با توجه به اینکه ال نینو تنها یکی از عوامل موثر بر شرایط جوی است، آیا می توان حوادث بارندگی اخیر در مناطق شمالی کشور را به این پدیده نسبت داد و در خصوص پیش بینی بارندگی های پاییزی چه توصیه هایی باید مد نظر قرار گیرد؟

ضیائیان: اگر بارندگی قابل توجهی در شمال کشور در یک مقطع زمانی اتفاق بیفتد، نمی توان آن را 100 درصد به ال نینو نسبت داد. برای تشکیل یک سامانه بارشی، عوامل متعدد و پیچیده ای در کنار هم قرار می گیرند و ال نینو تنها یکی از عوامل مؤثر است، بنابراین در تحلیل هر بارندگی یا هر دوره خشکی باید مجموعه شرایط جوی و عوامل مؤثر را در نظر گرفت و از نسبت دادن همه تغییرات اقلیمی به پدیده ای خاص خودداری کرد.

با توجه به چشم‌انداز مناسب‌تر بارندگی برای فصل پاییز، توصیه می‌شود هموطنان هشدارهای هواشناسی را همیشه جدی بگیرند، مناسب بودن میانگین بارندگی به معنای عدم وقوع حوادث شدید جوی و بارش‌های شدید در طول فصل نیست و هر زمان که هشدار هواشناسی صادر شد، مردم از حضور و توقف در بستر رودخانه دوری کرده و نکات ایمنی را رعایت کنند.

همچنین دستگاه های اجرایی نسبت به بازگشایی کانال ها و دهانه پل ها و لایروبی رودخانه ها نیز اقدامات لازم را انجام دهند تا در صورت بارندگی شدید امکان جریان آب و کاهش خطرات سیلابی و سیلابی وجود داشته باشد.