میهن تجارتـ پس از دو روز افت شدید، معاملات بورس تهران امروز دوشنبه 30 شهریور در حالی آغاز شد که در نیمه نخست معاملات، شاخص کل ابتدا به حدود 40 هزار واحد رشد کرد و سپس بخشی از این افزایش را به خود بازگشت. شاخص در نیم ساعت اول حدود 16 هزار واحد افزایش یافت و به محدوده 7.3 میلیون واحد رسید. در این مقطع حدود 67 درصد از نمادها در محدوده مثبت معامله شدند و ارزش صف های خرید به حدود 10.8 هزار میلیارد تومان رسید، در حالی که ارزش صف های فروش حدود 1.4 هزار میلیارد تومان بود.
این بازده زمانی رخ داد که دو روز قبل از معاملات، بازار سهام یکی از شدیدترین افتهای شهریور ماه را تجربه کرده بود. شاخص کل در 28 شهریور 108 هزار و 891 واحد و در 29 شهریور 157 هزار و 230 واحد افت کرد و در مجموع در این دو روز 266 هزار واحد معادل نزدیک به 3.5 درصد کاهش یافت. خروج پول واقعی در این دو روز به ترتیب حدود 6.1 و 7.3 هزار میلیارد تومان گزارش شده است.
این در حالی است که در لحظه نگارش این خبر، شاخص کل با افت 10 هزار و 373 واحدی به مرز 7.28 میلیون واحد رسید.
نکته مهم این است که این اصلاح پس از یک دوره رشد بسیار سریع اتفاق افتاد. پس از گشایش بازار در 29 اردیبهشت 1405، شاخص کل بورس در محدوده 3.7 میلیون واحد قرار داشت و قبل از افت دو روز گذشته به سطوحی بالاتر از 7.5 میلیون واحد رسیده بود. بنابراین، بازار در فاصله حدود چهار ماهه تقریباً دو برابر شده بود و طبیعی بود که برخی از معامله گران سود را در سطوح بالای قیمت تشخیص دهند. در واقع نمی توان افت دو روز اخیر را نشانه تغییر اساسی در روند بازار دانست، بلکه بخشی از آن را می توان اصلاحی پس از رشد سریع دانست.
برداشت پول واقعی و تشدید فشار فروش
اعداد و ارقام مهم معاملاتی 28 و 29 شهریور نشان می دهد که اصلاح بازار تنها افت شاخص ناشی از چند سهم بزرگ نبوده است. در روز اول شاخص هم وزن نیز 1.46 درصد کاهش یافت و در روز دوم کاهش به 2 درصد رسید. به این ترتیب فشار فروش در بخش قابل توجهی از بازار توزیع شد.
بیشتر بخوانید: بازار سهام در سقف; چگونه از سهام خود در برابر سقوط محافظت کنیم؟
در 28 سپتامبر حدود 6.1 سجاف پول واقعی از بورس خارج شد و روز بعد این رقم به حدود 7.3 سجاف رسید. در عین حال، سرانه واقعی فروش در 8 شهریور نسبت به روز گذشته افزایش محسوسی داشته است. در همان روز بخشی از نقدینگی به صندوق های با درآمد ثابت منتقل شد. اتفاقی که نشان میدهد بخشی از سرمایهگذاران در مواجهه با افزایش ریسکهای سیاسی، موقتاً به سمت داراییهای کمریسکتر رفتهاند. بنابراین علاوه بر شناسایی سود، کاهش تحمل ریسک معامله گران نیز از عوامل مهم افت دو روزه بوده است.
ریسک سیاسی، محرک تشدید اصلاحات
در روزهای منتهی به این افت، اخبار مربوط به ایران، آمریکا و احتمال وقوع مجدد درگیری بین دو کشور، ریسک سیاسی بازار را افزایش داده بود. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا روز پنجشنبه به آکسیوس گفت که در حال نزدیک شدن به یک مقطع حساس در جنگ با ایران است، جایی که باید تصمیم بگیرد که آیا حملات گستردهای را با هدف پایان دادن به درگیری از سر میگیرد یا خیر.
ترامپ گفت: تصمیم بزرگی در پیش دارم. آیا می خواهم وارد عمل شوم و آنها را نابود کنم یا نه؟ این یک تصمیم بزرگ است. “هر چیزی ممکن است اتفاق بیفتد.”
باراک راوید، خبرنگار آکسیوس درباره اهمیت این موضوع نوشت: اگرچه ترامپ پیش از این نیز تهدیدات مشابهی را مطرح کرده بود، اما اظهارات جدید وی در آستانه دیدار برنامه ریزی شده روز سه شنبه با سران شش کشور حوزه خلیج فارس مطرح می شود و قرار است ترامپ با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت و عمان در مجمع عمومی خطوط عمومی نیویورک در سمت سازمان ملل دیدار کند.
همین ریسک سیاسی را باید مهم ترین محرک بازار در دو روز پاییز 7 و 9 شهریور دانست.
البته ترامپ روز گذشته در مصاحبه با فاکس نیوز اعلام کرد که وارد مرحله «تصمیم گیری» در مورد ایران شده و از وقوع «حوادث بسیار بزرگ» صحبت کرده است. همزمان ترامپ اعلام کرد که آماده دیدار با مسعود المادیجیان در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل است. این خبر شاید نبض مثبتی بود که می توانست بورس را از ادامه روند منفی منصرف کند.
موتور محرک انتظارات تورمی چگونه کار می کند؟
رشد بورس در ماه های گذشته تا حد زیادی در فضایی رخ داده است که تورم و انتظارات تورمی بالا بوده و نرخ ارز نیز افزایش یافته است. این شرایط می تواند با افزایش ارزش ریالی دارایی ها و درآمد شرکت ها به ویژه در صنایع صادرات محور، قیمت سهام را حمایت کند.
با این حال، انتظارات تورمی می تواند موتور تداوم رشد بازار سهام باشد، زمانی که قیمت سهام هنوز فاصله قابل توجهی با چشم انداز سودآوری شرکت ها داشته باشد. پس از رشد نزدیک به 100 درصدی شاخص از زمان بازگشایی، برخی از این انتظارات در قیمت ها منعکس شد. در نتیجه، بازار نسبت به اخبار منفی سیاسی و خروج نقدینگی در سطوح بالاتر حساس شد.
چرا بازار امروز بازگشته است؟
بازار امروز نشان داد که ریسک سیاسی همچنان یکی از مهم ترین متغیرهای تعیین کننده رفتار معامله گران است. اظهارات ترامپ مبنی بر احتمال ملاقات با پزشکان و در عین حال سخنان وی درباره اتفاقات بزرگ در قبال ایران، نگرانی های ایجاد شده در روزهای گذشته را تعدیل کرد و تقاضا در ابتدای معاملات افزایش یافت.
اما بازدهی شاخص در نیمه اول معاملات و کاهش شدت منفی بودن بازار را نمی توان پایان اصلاح بورس دانست. اتفاقی که در معاملات دو روز گذشته رخ داد نتیجه همزمان یک اصلاح طبیعی پس از رشد بسیار سریع، شناسایی سود، خروج سنگین پول واقعی و افزایش ریسک سیاسی بود و رفتار امروز نشان میدهد که با کاهش ریسکهای سیاسی، همین نقدینگی میتواند بار دیگر به بازار سهام بازگردد.
