به گزارش خبرگزاري ايمنا، دوران دفاع مقدس تنها روايت سنگر و جبهه نيست. حکایت افرادی است که در سال های جنگ هر کدام به اندازه توان و موقعیت خود در دفاع از کشور شرکت کردند. در میان این روایت بزرگ، نام طلاب از جایگاه ویژه ای برخوردار است. نوجوانانی که در سال های جنگ تحمیلی در کنار تحصیل و زندگی روزمره با واقعیت جنگ مواجه شدند و تعدادی از آنها در فعالیت های دفاعی و پشتیبانی از جبهه ها شرکت کردند.
جنگ برای بسیاری از آنها مفهومی دور و ناشناخته نبود و اخبار جبهه، حضور رزمندگان در شهرها، اعزام نیرو و حال و هوای خانواده هایی که منتظر عزیزانشان بودند، بخشی از زندگی اجتماعی آن روزها را تشکیل می داد. مدرسه نیز از این فضای عمومی جدا نشد و دانش آموزان در کنار درس و کتاب با مفهوم مسئولیت اجتماعی و دفاع از کشور آشنا شدند.
نوجوانی که نامش با نسلی گره خورد
در میان دانش آموزان دوران دفاع مقدس، نام شهید محمدحسین فهمیده بیش از همه در حافظه عمومی جامعه ایران باقی مانده است. وی که از نوجوانان حاضر در دوران جنگ بود، نماد حضور و فداکاری نوجوانان در دفاع مقدس شد و سال هاست که نامش در رویدادهای مربوط به نوجوانان و دانش آموزان گرامی داشته می شود.
اهمیت نام درک شده به زندگی یک نوجوان محدود نمی شود. روایت او در حافظه فرهنگی ایران به نماد نسلی تبدیل شده است که در شرایط جنگی خود را از سرنوشت کشور جدا نکردند و از این رو نامش در کتاب های درسی، برنامه های فرهنگی و روایت های مربوط به دفاع مقدس در دهه های پس از جنگ تکرار شده است. روایتی که بیش از هر چیز بر مسئولیت پذیری و فداکاری نوجوانان آن دوره تاکید دارد.
دانش آموزانی که فقط تماشاگر نبودند
حضور دانش آموزان در دوران دفاع مقدس نباید به حضور برخی از نوجوانان در مناطق جنگی محدود شود. بخش مهمی از نقش آنها در پشت جبهه شکل گرفت. جایی که مدارس، خانواده ها و گروه های اجتماعی برای حمایت از رزمندگان و کمک به جبهه ها مشارکت داشتند.
جمع آوری کمک های مردمی، فعالیت های فرهنگی و همراهی با برنامه های حمایتی خط مقدم بخشی از تجربیات دانشجویی آن زمان بود. آنها در سنین مختلف و در شرایطی متفاوت از نسل امروز، با مفهوم همدلی اجتماعی مواجه شدند و متوجه شدند که دفاع از کشور تنها در میدان جنگ معنا ندارد؛ بلکه تنها در میدان جنگ معنا میکند. گاهی یک کمک کوچک، یک فعالیت جمعی یا همراهی با خانواده یک رزمنده نیز بخشی از این مسئولیت بود.
مدرسه; سنگر دیگری در روزهای جنگ
در سال های دفاع مقدس، مدارس بخشی از فضای اجتماعی حامی جبهه ها بود. دانش آموزان در کنار معلمان و خانواده ها در فعالیت های مختلف فرهنگی و حمایتی شرکت کردند و این حضور پیوند محیط آموزشی و فضای عمومی جامعه را بیشتر نمود.
در این میان معلمان نیز نقش مهمی در انتقال مفاهیم مسئولیت، همبستگی و دفاع از کشور به دانش آموزان داشتند. در آن سالها، مدرسه تنها جایی نبود که کتابهای درسی در آن تدریس میشد. این بخشی از زندگی اجتماعی نسلی بود که جنگ را از نزدیک لمس کرد. شاید به همین دلیل است که خاطرات مکاتب آن دوران همچنان بخشی از روایت های شفاهی دفاع مقدس است.
«فهم شدن» یعنی درک مسئولیت
وقتی صحبت از درک نوجوانان دفاع مقدس می شود، شاید بتوان مهمترین معنا را در مفهوم مسئولیت یافت. نوجوانانی که در آن دوره زندگی می کردند با موقعیت هایی مواجه بودند که آنها را مجبور می کرد تصمیمات و واکنش های متفاوتی اتخاذ کنند. عده ای در جبهه ظاهر شدند و عده ای در پشت جبهه کمک کردند، اما در هر دو صورت خود را اعضای جامعه ای می دانستند که با بحران بزرگی مواجه بود.
البته نوجوانان آن دوران نیز مانند هر نسل دیگری زندگی، علایق و آرزوهای خاص خود را داشتند. این جنبه انسانی است که روایت آنها را مؤثرتر می کند; نوجوانانی که در کنار آرزوهای شخصی خود با واقعیتی بزرگتر از زندگی خود مواجه شدند و تعدادی از آنها در راه دفاع از کشور به شهادت رسیدند.
فداکاری فقط تصویری از جبهه نیست
اگر مفهوم فداکاری دانش آموزان را تنها به تصویر نوجوانان با لباس رزم محدود کنیم، بخش مهمی از این تاریخ را نادیده گرفته ایم. دفاع مقدس علاوه بر جبهه های نبرد نیز متکی به شبکه گسترده ای از خانواده ها، مدارس و گروه های مردمی بود و دانش آموزان در این فضای اجتماعی نقش های متفاوتی داشتند.
این دیدگاه تصویر کامل تری از آن دوران ارائه می دهد. تصویری که در آن یک دانش آموز بتواند با کمک به فعالیت های حمایتی، شرکت در برنامه های فرهنگی یا حضور در کنار خانواده و جامعه به فضای عمومی دفاع مقدس کمک کند و تاریخچه دانش آموزان دفاع مقدس را باید مجموعه ای از روایت های مختلف دانست.
اسامی که از دفتر مدرسه به دفتر تاریخ رسید
سال ها گذشت اما نام دانش آموزانی که برای کشور و هموطن خود فدا کردند هنوز در یادها مانده است. شهید محمدحسین فهیمده شناخته شده ترین نماد این نسل است اما در کنار او دانش آموزان زیادی نیز جزو شهدای دفاع مقدس هستند.
یاد و خاطره این شهدای گرانقدر با روایت زندگی واقعی آنها پرمعنا و ماندگارتر می شود. آنها چه کسانی بودند، در چه خانواده ای بزرگ شدند، چه آرزوهایی داشتند و روزهای جنگ چگونه زندگی آنها را تغییر داد.
از نسل فهمیده تا نسل امروز
نسل امروز می تواند در زمینه های متناسب با زمان خود از همین روحیه مسئولیت پذیری پیروی کند. در علم و دانش، فرهنگ، خدمات اجتماعی، کمک به دیگران و تلاش برای آبادانی کشور. اگر نوجوان دیروز در شرایط جنگ مسئولیت خود را در دفاع می دید، نوجوان امروز می تواند به دنبال مسئولیت خود در ساختن آینده ای بهتر باشد.
بازخوانی خاطرات دانش آموزان دفاع مقدس بیش از هر چیز نیازمند روایت های دقیق است و این همان نگاهی است که می تواند فاصله نسل امروز را با آن دوران کم کند. وقتی از دانش آموز شهید صحبت می کنیم، در واقع درباره نوجوانی صحبت می کنیم که زمانی پشت همان نیمکت هایی می نشست که دانش آموزان امروز پشت آن می نشینند. نوجوانی که کتاب و دفتر داشت، دوستان و همکلاسی داشت و آینده ای را تصور می کرد که با جنگ تغییر کرد.
تمرینی که هنوز ادامه دارد
دانش آموزان دوران دفاع مقدس بخشی از تاریخ اجتماعی ایران را رقم زده اند. نسلی که در سال های جنگ چه در جبهه چه در پشت جبهه به انحاء مختلف با شرایط زمانه خود عجین شد و تعدادی از آنان به شهادت رسیدند و نام شهید محمدحسین فهمیده در میان این روایت ها به نمادی ماندگار از حضور نوجوانان در دفاع مقدس تبدیل شده است.
امروز سال ها از آن روزها می گذرد، شاید مهم ترین وظیفه نسل جدید شناخت درست تاریخ باشد. شناخت نسلی که در زمان خود با مسئولیت های سختی روبرو بود. زنگ مدرسه همچنان به صدا در می آید، دفترها هنوز ورق می زنند و دانش آموزان همچنان از آینده می نویسند، اما در گوشه ای از خاطره این سرزمین، نام نوجوانانی که در روزهای سخت تاریخ درس زندگی خود را نوشتند و بخشی از صفحات دفاع مقدس ایران را با نام خود به یادگار گذاشتند، باقی مانده است.
منبع : به گزارش میهن تجارت
