به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، سالمندی یکی از دوره های مهم چرخه زندگی است که فرد در ابعاد مختلف زندگی با یک سری تغییرات مواجه می شود. این تحولات تنها به تغییرات جسمانی محدود نمی شود، بلکه بر روابط اجتماعی، نقش های خانوادگی، وضعیت شغلی، سبک زندگی و حتی نگرش فرد به آینده نیز تأثیر می گذارد و به همین دلیل سلامت روان در این دوران اهمیت ویژه ای پیدا می کند و توجه به عوامل مؤثر بر سازگاری سالمندان می تواند نقش مهمی در بهبود زندگی آنها داشته باشد.
با افزایش سن، برخی از تجربیات و موقعیت ها ممکن است فرد را با شرایطی مواجه کند که قبلا تجربه نکرده است. تغییر موقعیت اجتماعی پس از بازنشستگی، کاهش برخی فعالیتهای روزمره، تغییر روابط خانوادگی و تجربه فقدان میتواند باعث فشار روانی شود، اما واکنش سالمندان به چنین شرایطی یکسان نیست و تفاوت در ویژگیهای فردی، تجربیات گذشته و میزان حمایت اجتماعی میتواند بر نحوه مواجهه با این شرایط تأثیر بگذارد.
در این میان توجه به توانمندی های روانی سالمندان در کنار بررسی مشکلات آنها بسیار حائز اهمیت است. رویکردی که سالمندان را فردی نیازمند مراقبت و حمایت ندانسته و ظرفیت های آنان را برای مقابله با مشکلات نیز در نظر بگیرد، می تواند تصویر کامل تری از سلامت روان در این دوران ارائه دهد. تاب آوری روانی یکی از مفاهیمی است که از این منظر اهمیت پیدا می کند و به ظرفیت فرد برای رویارویی با شرایط سخت و سازگاری با تغییرات اشاره دارد.
بررسی تاب آوری در سالمندان می تواند به درک بهتر عوامل موثر بر سازگاری آنها با شرایط زندگی کمک کند. این موضوع علاوه بر اهمیت نظری آن در حوزه روانشناسی سالمندی، از نظر کاربردی نیز قابل توجه است، زیرا شناخت عوامل تقویت تاب آوری می تواند در طراحی برنامه های حمایتی و روانشناختی سالمندان مورد استفاده قرار گیرد. بر این اساس، بررسی نقش تابآوری روانشناختی در سازگاری سالمندان با مشکلات زندگی، موضوعی مهم در بررسی سلامت روان این گروه سنی تلقی میشود.
تاب آوری روانی؛ کلید سازگاری سالمندان با چالش های زندگی
ریحانه صادقی، روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه سالمندی را نمی توان تنها بر اساس سن و تغییرات جسمانی تعریف کرد، به خبرنگار گفت: این دوران مرحله ای از زندگی است که فرد با یک سری تغییرات در نقش، روابط، فعالیت ها و سبک زندگی خود مواجه می شود. برخی از این تغییرات ممکن است برای سالمندان خوشایند باشد، در حالی که برخی دیگر می تواند باعث استرس روانی شود. کنار آمدن با دوران بازنشستگی، کاهش برخی فعالیت ها، تغییر وضعیت اقتصادی، دور شدن از فرزندان یا تجربه از دست دادن عزیزان از جمله شرایطی است که ممکن است نیاز به سازگاری روانی داشته باشد. در چنین شرایطی، تاب آوری می تواند نقش مهمی در نحوه مواجهه سالمندان با زندگی داشته باشد.
وی با بیان اینکه تاب آوری را می توان ظرفیت ذهنی فرد برای رویارویی سازنده با مشکلات و ادامه مسیر زندگی با وجود شرایط نامطلوب دانست، افزود: انسان تاب آور همیشه زندگی بدون مشکل یا تجربه های ناخوشایند ندارد و تفاوت اصلی در نحوه برخورد با مشکلات است. چنین فردی می تواند شرایط موجود را بپذیرد، از تجربیات گذشته خود استفاده کند و در صورت نیاز راه های جدیدی برای حل مشکلات بیابد. در دوران سالمندی، این ظرفیت می تواند به فرد کمک کند تا تغییرات اجتناب ناپذیر این مرحله را به جای تهدید دائمی، بخشی از روند زندگی خود بداند.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور یکی از ابعاد مهم تاب آوری را توانایی حفظ هویت و احساس ارزشمندی در شرایطی که نقش های قبلی فرد تغییر می کند، عنوان می کند. اگر فرد تمام هویت خود را به شغل گره زده باشد، این تغییر ممکن است با احساس پوچی همراه باشد و از سوی دیگر، سالمندی که منابع مختلف احساس ارزشمندی مانند روابط خانوادگی، علایق شخصی، فعالیت های اجتماعی یا کمک به دیگران را دارد، فرصت بیشتری برای ایجاد تعادل جدید در زندگی خواهد داشت.
قدرتی که با گذشت سالها از بین نمی رود
صادقی با بیان اینکه تاب آوری می تواند به نحوه برخورد سالمندان با فقدان و تغییر مرتبط باشد، می گوید: تجربه از دست دادن همسر، دوستان یا برخی توانایی های گذشته ممکن است به دوره های غمگینی و ناراحتی منجر شود. سازگاری سالم به معنای نادیده گرفتن این احساسات نیست، بلکه با گذشت زمان، فرد یاد می گیرد که چگونه با وجود از دست دادن به زندگی روزمره خود ادامه دهد. صحبت با افراد مورد اعتماد، حفظ ارتباط با جامعه، استفاده از حمایت خانواده و یافتن فعالیت های جدید می تواند در این مسیر نقش داشته باشد.
وی می افزاید: عوامل درونی و بیرونی زیادی می تواند تاب آوری سالمندان را تقویت کند و اعتقاد به توانایی مدیریت مسائل، انعطاف پذیری، مهارت حل مسئله و داشتن اهداف متناسب با شرایط جدید از منابع مهم داخلی است. علاوه بر این عوامل، حمایت خانواده، روابط دوستانه، مشارکت اجتماعی و دسترسی به خدمات روانشناختی نیز حائز اهمیت است، بنابراین مسئولیت سازگاری با مشکلات تنها بر عهده سالمندان نیست و خانواده و جامعه نیز می توانند با فراهم آوردن فضای حمایتی، شرایط مناسب تری را برای سازگاری ایجاد کنند.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور با بیان اینکه با توجه به اهمیت تابآوری در زندگی سالمندان، توجه به این مفهوم میتواند بخشی از برنامههای ارتقای سلامت روان در این دوره باشد، خاطرنشان کرد: برنامههایی با محوریت تقویت مهارتهای مقابلهای، ارتباطات اجتماعی، حس هدفمندی و استفاده از تجارب مثبت زندگی سالمند میتواند در مواجهه با تغییرات مثبت زندگی سالمند کمک کند. تابآوری را میتوان یکی از ظرفیتهای مهم روانشناختی دانست که به سالمندان این امکان را میدهد تا با وجود تغییرات و دشواریهای زندگی، راهی جدید برای سازگاری و حفظ هر چه بیشتر کیفیت زندگی خود بیابند.
پیری؛ دوره ضعف یا دوره بازسازی زندگی؟
فاطمه خدادادی، روانشناس بالینی به گزارش میهن تجارت با بیان اینکه سالمندی یکی از مراحل مهم و طبیعی زندگی انسان است که با تغییرات جسمی، روانی و اجتماعی فراوانی همراه است، به خبرنگار به گزارش میهن تجارت گفت: کاهش برخی از توانایی های جسمی، بازنشستگی، تغییر نقش های اجتماعی، از دست دادن دوستان یا اعضای خانواده و گاه کاهش استقلال فردی می تواند شرایط جدیدی را برای سالمندان ایجاد کند و در عین حال، همه سالمندان این تغییرات را یکسان تجربه نمی کنند. برخی افراد علیرغم مواجهه با مشکلات فراوان، همچنان احساس آرامش، امید و رضایت نسبی را از زندگی خود حفظ می کنند. یکی از مفاهیم مهمی که می تواند این تفاوت را توضیح دهد، تاب آوری روانی است.
وی با بیان اینکه تاب آوری روانشناختی به توانایی فرد در سازگاری با شرایط سخت، مقابله با فشارهای زندگی و بازگشت به تعادل نسبی روانی پس از مواجهه با مشکلات اطلاق می شود، افزود: تاب آوری به این معنا نیست که فرد هرگز ناراحت، مضطرب و ناامید نشود، بلکه نشان می دهد که فرد می تواند از امکانات روانی و اجتماعی خود در مواجهه با شرایط جدید استفاده کند و به تدریج با شرایط جدید سازگار شود. در سالمندان، این توانایی می تواند به ویژه در مقابله با تغییرات مرتبط با سن اهمیت داشته باشد.
این روانشناس بالینی با بیان اینکه یکی از مهمترین زمینه هایی که تاب آوری در آن نقش دارد، سازگاری با تغییرات و ضایعات دوران سالمندی است، بیان می کند: به عنوان مثال، دوران بازنشستگی ممکن است باعث تغییر در برنامه روزانه و احساس نقش اجتماعی فرد شود، همچنین از دست دادن همسر یا دوستان می تواند باعث احساس تنهایی و غمگینی شود. یک سالمند تابآور میتواند راههای جدیدی برای ادامه زندگی بیابد، در حالی که سختی این تجربیات را میپذیرد. برقراری ارتباط با دیگران، ایجاد فعالیت های جدید و حفظ ارتباط با علایق شخصی می تواند بخشی از این فرآیند سازگاری باشد.
دوران پیری دوران محدودیت و از دست دادن نیست
خدادادی با بیان اینکه روابط اجتماعی نیز در شکل گیری و تقویت تاب آوری سالمندان بسیار مهم است، ادامه می دهد: داشتن خانواده حامی، دوستان قابل اعتماد و امکان مشارکت در فعالیت های اجتماعی می تواند احساس تعلق و امنیت روانی را افزایش دهد. زمانی که سالمندان احساس کنند در شرایط سخت تنها نیستند و افرادی برای شنیدن و حمایت از آنها وجود دارند، مقابله با فشارهای زندگی آسانتر میشود، بنابراین تابآوری را نباید تنها یک ویژگی فردی دانست که خانواده و محیط اجتماعی نیز میتواند در تقویت آن نقش داشته باشد.
وی با بیان اینکه از سوی دیگر نگرش سالمند به زندگی و توانایی های خود می تواند در سازگاری او با مشکلات تاثیر بگذارد، می گوید: داشتن حس کنترل، پذیرش تغییرات، داشتن امید و توانایی حل مشکلات از عواملی است که می تواند به فرد کمک کند تا با شرایط سخت بهتر کنار بیاید. فعالیتهای معنادار، حفظ ارتباطات اجتماعی، انجام فعالیتهای متناسب با توانایی فرد و استفاده از تجربیات گذشته نیز میتواند منابع روانشناختی مهمی برای سالمندان باشد.
روانشناس و مشاور خانواده و عضو سازمان نظام روانشناسی کشور می افزاید: تاب آوری روانی یکی از عوامل مهم در سازگاری سالمندان با تغییرات و چالش های سالمندی است. تقویت این توانایی می تواند به سالمندان کمک کند تا در مواجهه با مشکلات زندگی انعطاف پذیرتر باشند و حس معنا و رضایت خود را حفظ کنند. توجه به نیازهای روانی سالمندان، ایجاد فرصت برای مشارکت اجتماعی، تحکیم روابط خانوادگی و حمایت مناسب می تواند زمینه رشد تاب آوری را فراهم کند. از این منظر، سالمندی نه تنها دوره محدودیت و از دست دادن است، بلکه می تواند مرحله ای از زندگی باشد که فرد با استفاده از تجربه، منابع روانی و حمایت اجتماعی شکل جدیدی از سازگاری و رشد را تجربه می کند.
بررسی تاب آوری روانی در سالمندان نشان می دهد که سازگاری با سالمندی تنها به شرایط فیزیکی یا امکانات محیطی وابسته نیست و عوامل روانی نیز در این فرآیند نقش بسزایی دارند. توانایی رویارویی با تغییرات و حفظ تعادل روانی می تواند به سالمندان کمک کند تا در برابر شرایط جدید زندگی انعطاف بیشتری نشان دهند و مسیر متفاوتی برای ادامه زندگی بیابند.
از سوی دیگر، تاب آوری یک ویژگی ثابت و تغییر ناپذیر نیست و می تواند تحت تأثیر تجربیات فردی، روابط اجتماعی و شرایط محیطی باشد. فراهم آوردن زمینه های مشارکت اجتماعی، حفظ روابط خانوادگی و تقویت حس استقلال می تواند زمینه مساعدتری را برای سازگاری روانی سالمندان ایجاد کند و در نتیجه توجه به این عوامل باید بخشی از نگاه همه جانبه به سلامت سالمندان باشد.
نقش تجارب زندگی در شکل گیری ظرفیت های مقابله ای سالمندان را نباید نادیده گرفت. بسیاری از افراد در طول زندگی خود با موقعیتهای سخت مختلفی روبهرو شدهاند و از این تجربیات مهارتهایی برای حل مشکلات و کنار آمدن با تغییرات کسب کردهاند. توجه به این منابع فردی می تواند دیدگاه سالمندی را از تمرکز صرف بر محدودیت ها به شناسایی توانایی ها و ظرفیت های موجود تغییر دهد.
تقویت تاب آوری روانی می تواند یکی از راه های مهم حمایت از سلامت روان و سازگاری بهتر سالمندان باشد. حمایت های خانوادگی و اجتماعی، ایجاد فرصت مشارکت و توجه به نیازهای روانی این قشر می تواند آنها را در مواجهه با چالش های این دوران یاری کند، بنابراین سالمندی را می توان دورانی دانست که علاوه بر نیاز به حمایت، ظرفیت های ارزشمندی برای سازگاری، یادگیری و ادامه زندگی معنادار وجود دارد.
منبع : به گزارش میهن تجارت
