فاصله امن ناوهای آمریکا را برد موشک‌های ایران تعیین می‌کند

به گزارش خبرگزاری به گزارش میهن تجارت، در جنگ دریایی همیشه فاصله به معنای امنیت نیست. در هر فاصله ای که یک کشتی جنگی از ساحل حرکت کند، ممکن است از برخی از تهدیدات نزدیک فاصله بگیرد، اما اگر طرف مقابل توانایی شناسایی، رهگیری و هدف گیری در برد طولانی را به دست آورد، همان فاصله می تواند بخشی از محاسبات نظامی شود.

اظهارات اخیر سردار علی بلالی مبنی بر دستیابی ایران به فناوری موشک های بالستیک با قابلیت هدف قرار دادن شناورهای متحرک از این منظر حائز اهمیت است. موضوع دیگر فقط ساختن یک موشک دوربرد نیست. مشکل این است که موشک می تواند مسیر خود را در برابر یک هدف متحرک اصلاح کند و هدف دریایی را در مرحله نهایی شناسایی کند.

این پیشرفت را باید در طول چند دهه توسعه صنعت موشکی ایران دید. مسیری که از سال های جنگ و دوران پس از آن آغاز شد و با تلاش فرماندهان و متخصصانی چون شهید حسن تهرانی مقدم به سمت تولید موشک های دقیق، متحرک و ضد شناور پیش رفت.

نقطه شروع یک ایده جسورانه؛ موشک بالستیک ضد زیردریایی

سالیان متمادی نظر غالب در زمینه موشک های ضد کشتی بر موشک های کروز بود. این موشک ها با پرواز در ارتفاع پایین و استفاده از سامانه های جستجوگر برای درگیری با اهداف دریایی طراحی شدند اما شهید حسن تهرانی مقدم به دنبال پاسخ دیگری بود. سوال این بود که اگر ناوهای آمریکایی برای دوری از سواحل ایران در فاصله بیشتری مستقر شوند، چگونه می توان آنها را تهدید کرد؟ پاسخ، ورود موشک های بالستیک به درگیری های دریایی بود.

در روایت های روند شکل گیری موشک خلیج فارس این ایده مطرح شد که موشک تندر که برای هدف قرار دادن اهداف ثابت زمینی طراحی شده بود با تغییرات فنی به موشک ضد زیردریایی تبدیل شود.

این کار آسانی نبود. هدف زمینی مختصات خاصی دارد، اما شناور روی آب مدام در حال تغییر موقعیت خود است، بنابراین تبدیل موشک بالستیک زمین به زمین به موشک زمین به زمین برای هدف قرار دادن سطح نیازمند حل یک سری مسائل فنی بود و پروژه قدر از این نقطه شکل گرفت.

آزمایشات ادامه یافت و کارشناسان صنایع دفاعی ایران سعی کردند رفتار پروازی موشک، سیستم هدایت آن و بخش جستجوی نهایی آن را برای ماموریت جدید تغییر دهند. در نهایت همان مسیری که با یک ایده شروع شد به توسعه موشک هایی مانند هرمز و خلیج فارس رسید.

خلیج فارس؛ موشکی که برای راندن کشتی های آمریکایی ساخته شده بود

موشک خلیج فارس یکی از مهمترین نمادهای این مسیر است. این موشک برای هدف قرار دادن شناورهای دریایی با استفاده از هدایت ترکیبی و جستجوگر در مرحله نهایی ساخته شده است. بر اساس اطلاعات اعلام شده، خلیج فارس توانایی حمل کلاهک های سنگین و مقابله با اهداف دریایی را دارد اما اهمیت اصلی آن تنها در قدرت تخریب آن نیست.

مسئله مهمتر این است که ایران توانسته موشک بالستیک را وارد منطقه ای کند که بیشتر تحت کنترل موشک های کروز بود و این به معنای تغییر منطق جنگ دریایی است.

یک موشک بالستیک با سرعت بسیار بالا و مسیر پروازی متفاوت زمان واکنش مدافع را کاهش می دهد. اگر این موشک در مرحله نهایی بتواند هدف متحرک را شناسایی و مسیر خود را اصلاح کند، فاصله نقطه شلیک تا شناور دشمن به تنهایی تضمین کننده ایمنی شناور نخواهد بود.

دقت؛ خواسته ای که مهمتر از برنده شدن شد

یکی از بخش های مهم در فرآیند توسعه موشکی خلیج فارس افزایش دقت آن بوده است. بر اساس اخبار منتشر شده، نمونه اول این موشک دقتی در حدود 30 متر داشته است. پس از تاکید رهبر انقلاب بر افزایش دقت، کارشناسان ایرانی توانستند در کمتر از شش ماه دقت اعلام شده موشک را به حدود 8.5 متر برسانند.

این قسمت از داستان صنعت موشکی ایران بسیار مهم است. در جنگ های امروزی، برد طولانی بدون دقت بالا ارزش محدودی دارد. موشکی که هزاران کیلومتر پرواز کند، اما نتواند با دقت مناسب به هدف اصابت کند، نمی تواند یک سیستم بازدارنده کامل باشد. به همین دلیل مسیر توسعه موشکی ایران از افزایش برد فراتر رفته و به سمت افزایش دقت، هوشمندی، توانایی شناسایی هدف و اصلاح مسیر پیش رفته است.

شماره جدید؛ کشتی که منتظر برخورد نیست

هدف قرار دادن شناور متحرک در برد دور یکی از پیچیده ترین مسائل در زمینه موشک های ضد کشتی است. شناور از لحظه شلیک موشک تا رسیدن به برد هدف فاصله قابل توجهی را طی می کند، بنابراین مختصات اولیه به تنهایی کافی نیست.

موشک باید اطلاعات مناسبی از موقعیت هدف داشته باشد و بتواند هدف را در مرحله نهایی شناسایی کند. این موضوع برای کشتی های بزرگ و ناوهای هواپیمابر اهمیت بیشتری دارد. چنین شناورهایی با سرعت بالا حرکت می کنند و معمولاً در مرکز یک مجموعه دفاعی قرار دارند که شامل ناوشکن ها، سیستم های دفاعی، هواپیماهای جنگی و تجهیزات جنگ الکترونیک است.

بنابراین اعلام دستیابی ایران به فناوری هدف قرار دادن شناور متحرک را باید در چارچوب تکمیل این زنجیره دید. شناسایی، شناسایی، رهگیری، هدایت و اصابت هدف؛ پنج حلقه که قدرت واقعی یک موشک ضد زیردریایی را تشکیل می دهند.

ناو هواپیمابر؛ از نماد قدرت گرفته تا هدفی که باید با آن حساب کرد

ناو هواپیمابر برای چندین دهه یکی از نمادهای اصلی قدرت نظامی آمریکا بوده است. ساخت این شناورها بسیار پرهزینه است و یک ناوگان کامل برای محافظت از آنها دارد، بنابراین صحبت از هدف قرار دادن آنها با موشک به معنای نادیده گرفتن توان دفاعی ناوگروه نیست. اما یک نکته استراتژیک وجود دارد. برای بازدارندگی، همیشه لازم نیست هدف را از بین ببرید. همین که دشمن شانس معقولی برای صدمه دیدن داشته باشد کافی است.

اگر یک ناو هواپیمابر بداند که در برد یک سامانه موشکی است که قادر به شناسایی و هدف قرار دادن یک شناور متحرک است، فرمانده آن کشتی باید مکان، فاصله از ساحل، مسیر حرکت و نحوه انجام عملیات هوایی را مجدداً محاسبه کند. در اینجا قدرت موشکی ایران از یک سلاح به یک ابزار تغییر رفتار تبدیل می شود.

هر چه کشتی دورتر باشد، عملیات هوایی دشوارتر می شود

فاصله ناو هواپیمابر از سواحل ایران تنها یک تصمیم دفاعی نیست. این تصمیم می تواند بر ظرفیت عملیاتی آن نیز تأثیر بگذارد. هواپیماهایی که از ناو هواپیمابر پرواز می کنند باید مسیر طولانی تری را طی کنند تا به اهداف خود برسند. افزایش مسافت می تواند باعث افزایش مصرف سوخت و افزایش نیاز به سوخت گیری هوایی شود، از سوی دیگر نیروهای ایرانی زمان بیشتری برای کشف و واکنش خواهند داشت. به همین دلیل قدرت موشکی ایران را نباید تنها با تعداد موشک های شلیک شده سنجید. تاثیر واقعی آن را می توان در تغییر مکان کشتی های دشمن و افزایش هزینه عملیات آنها مشاهده کرد.

یک موشک به تنهایی دریا را تغییر نمی دهد

البته قدرت دریایی ایران تنها به موشک های بالستیک ضد زیردریایی وابسته نیست. موشک‌های کروز ضد کشتی، پهپادهای شناسایی و جنگی، قایق‌های تندرو، رادارهای ساحلی، سامانه‌های موشکی متحرک و سایر ابزارهای دفاعی در کنار هم شبکه‌ای چند لایه را ایجاد می‌کنند.

این شبکه در محیطی مانند خلیج فارس اهمیت بیشتری می یابد. تنگه هرمز یک گذرگاه استراتژیک و محدود است و ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی می تواند از سامانه های متنوعی برای رصد و مقابله با تهدیدات دریایی استفاده کند. در چنین محیطی، موشک بالستیک ضد زیردریایی تنها یک قطعه از یک مجموعه بزرگتر است.

جنگ های اخیر؛ میدان، مدرسه ارتقای قدرت موشکی

قدرت نظامی ایران فقط در مراکز تحقیقاتی ساخته نمی شود. جنگ نیز بخشی از فرآیند توسعه این توانایی است.

در جنگ 12 روزه، نیروهای مسلح ایران برای مقابله با جنگنده های پیشرفته اف 35 تلاش کردند، اما استفاده دشمن از اهداف فریب و عملیات الکترونیکی و اطلاعاتی، شناسایی دقیق برخی از اهداف را با مشکل مواجه کرد. این تجربه به معنای پایان تلاش ایران نبود.

در جنگ 40 روزه بر اساس اخبار منتشر شده، نیروهای مسلح ایران توانستند یک فروند هواپیمای اف-35 را هدف قرار دهند. این روند یک واقعیت مهم را نشان می دهد: در جنگ مدرن، هر عملیاتی مجموعه ای از داده ها را در اختیار نیروهای مسلح قرار می دهد و طرفی که بتواند آن داده ها را به اصلاح سیستم تبدیل کند، در نبرد بعدی در موقعیت بهتری قرار خواهد گرفت. توانایی هدف گیری شناورهای متحرک نیز در این چارچوب قابل بررسی است.

میراثی از شهید تهرانی مقدم

اگر امروز ایران از موشک های ضد زیردریایی با قابلیت هدف قرار دادن اهداف متحرک صحبت می کند، ریشه این توانایی را باید از سال ها قبل جستجو کرد. شهید حسن تهرانی مقدم به دنبال سلاحی بود که حضور ناوهای آمریکایی را برای آنها گران تمام کند.

وی به جای اینکه منتظر ورود تکنولوژی از بیرون باشد، از امکانات موجود استفاده کرد و مشکل جدیدی را برای کارشناسان تعریف کرد: چگونه می توان از موشک بالستیک علیه کشتی در حال حرکت استفاده کرد؟

پاسخ به این سوال راه طولانی را باز کرد. از پروژه قدر تا خلیج فارس و هرمز، از افزایش برد تا افزایش دقت و از هدف ثابت تا هدف متحرک، هر مرحله بخشی از یک زنجیره بزرگتر بود.

امروز همین زنجیره به جایی رسیده است که هدف متحرک دریا نیز در مرکز توجه صنعت موشکی ایران قرار دارد.

قدرت ساخته شده در درون

توسعه موشک های ضد زیردریایی را باید بخشی از یک استراتژی بزرگتر برای حفظ امنیت ایران در نظر گرفت. استراتژی که مبتنی بر قدرت داخلی، شناخت جغرافیای منطقه و استفاده از تجربیات میدانی است.

ایران تلاشی برای بازسازی ناوگان آمریکا با همان ابزاری که آمریکا دارد، نکرده است. راه دیگری انتخاب شده است: ایجاد توان موشکی دقیق، متحرک و دوربرد همراه با شبکه کشف و توان دریایی.

این مسیر باعث شده تا حضور ناوهای آمریکایی در منطقه دیگر موضوعی یک طرفه نباشد.

آمریکا می‌تواند ناو هواپیمابر خود را به منطقه بفرستد، اما ایران می‌تواند برای حضور آن هزینه تعیین کند. این نقطه ای است که مفهوم بازدارندگی از یک اصطلاح سیاسی به یک واقعیت نظامی تبدیل می شود.

امروز ایران برای دفاع از آب های خود به فاصله امن دشمن نگاه نمی کند. این فاصله ایمن را با قدرت موشک، شناسایی و اراده برای پاسخ تعریف می کند و شاید مهمترین بخش این تحول این باشد; چیزی که زمانی ایده جسورانه ای در ذهن شهید تهرانی مقدم بود، امروز به بخشی از قدرت دفاعی ایران تبدیل شده است. قدرتی که هدفش فقط شلیک موشک نیست، بلکه تغییر محاسبات دشمن قبل از شروع درگیری است.