حسن روحانی رئیس جمهور ادوار گذشته گفت: ما در گذشته مواردی داشتیم که اگر قدرت سیاسی وارد نمی شد احتمالاً جنگ بر ما تحمیل می شد. در سال 82 ما در شرایط مشابهی قرار داشتیم. در سال 81 با نهادهای مختلف بحث های زیادی داشتیم. برخی می گفتند جنگ به ایران تحمیل می شود، برخی می گفتند جنگ به عراق تحمیل می شود. اختلاف نظر وجود داشت. اما پس از حمله آمریکایی ها به عراق و به ویژه در مدت کوتاهی توانستند بغداد را تصرف کنند که بسیاری باور نکردند.
روحانی افوضد: اگر در فروردین 1397 مصاحبه های نظامیان ما را از تلویزیون آن زمان تماشا کنید، بسیاری از نظامیان برنامه ریزی می کردند و توضیح می دادند و اکثر آنها می گفتند یک سال طول می کشد. یکی از آنها که کارشناس هم بود در تلویزیون گفت اگر آمریکا موفق شود به بغداد برسد یک سال پشت دیوار بغداد می ماند تا وارد بغداد شود. البته نظر دیگری هم وجود داشت که آمریکا می تواند صدام را کنار بزند و در مدت کوتاهی حکومت را سرنگون کند. حتی بحث 3 هفته در جلسات ما مطرح شد. افرادی بودند که در عرض 3-4 هفته گفتند. خدا شهید سلیمانی را بیامرزد، او از جمله کسانی بود که می گفت ظرف 3 تا 4 هفته بغداد سقوط می کند. همین بود، در عرض 3 هفته، بغداد سقوط کرد.
وی تصریح کرد: زمانی که بغداد در عرض 3 هفته سقوط کرد. آمریکایی ها افتخار کردند و اوضاع منطقه شکل دیگری به خود گرفت. روشن است که وقتی می توانند یک قدرت بزرگ منطقه ای را در عرض چند هفته نابود کنند، چگونه به دیگران فکر می کنند. موضوع ایران که همیشه مطرح بود، حالا به گفته این مقام اسرائیلی که گفته بود این آدرس از ابتدای پسر بوش که به بغداد حمله کرد اشتباه بود. بغداد نباید آدرس باشد. آدرس درست تهران بود. بنابراین از نظر آنها ایران همیشه مطرح بود، در آن شرایط یک بهانه پیدا کردند و آن موضوع هسته ای بود که از سال 2018 شروع کردند و در همان سال 2018 موضوع را به شورای حکام بردند، بعد ما وارد یک مشکل جدید شدیم، آژانسی که به ایران آمد و نمونه گرفت.
وی در ادامه گفت: صالحی با نگرانی از وین به تهران آمد و گفت این نمونه در آزمایشگاه ها ثابت می کند که در ایران بیش از 80 درصد آلودگی وجود دارد که ما را بسیار نگران کرد. آلودگی بالای 80 درصد به چه معناست؟ یعنی آیا اعمالی بوده که ما از آن بی خبریم یا اشتباه است؟ که سازمان انرژی اتمی ما گفته این بازی آمریکاست و یک دستمال آلوده دیگر به آزمایشگاه فرستادند و دستمال مربوط به ایران را کنار گذاشتند. البته چندان قابل باور نبود که سازمانی بین المللی مانند آژانس این کار را انجام دهد. یعنی شرایط خیلی خطرناک بود. اما در همان شرایط سخت، قدرتی که توانست به میدان بیاید و جلوی این تهدید را بگیرد و مانع از اجرای این تهدید شود، دیپلماسی بود.
روحانی خاطرنشان کرد: روس ها گفتند این اولین بار است که می بینیم کشورهای اروپایی در مقابل آمریکا و آمریکا در مقابل آنها در شورای حکام ایستاده اند. می گفتند ما تا به حال چنین صحنه ای را ندیده بودیم و خیلی ها از این صحنه که تفاوت شدیدی بین اروپا و آمریکا بود خوشحال بودند.
وی تاکید کرد: بنابراین دیپلماسی می تواند از بروز بحران جلوگیری کند، از جنگ جلوگیری کند. خدا رحمت کند مهدوی کنی را که در جلسه روحانیت تهران در جمع طلاب بعد از صحبت های سعد آباد که برای سخنرانی رفته بودم گفت بازار کاملا قفل شده است، شما قفل بازار را باز کردید. بنابراین دیپلماسی توانست ما را از این مشکل عبور دهد.
وی بیان کرد: الان در این حادثه اخیر دیپلماسی هم اتفاق افتاد، یک حرکت دیپلماتیک قبل از جنگ 12 روزه بود. قبل از 40 روز بود. اتفاقا هم در 12 روز و هم در 40 روز وسط مذاکرات، جنگ شروع شد. بنابراین گاهی اوقات دیپلماسی ممکن است نتواند کار لازم را در یک موقعیت به خوبی انجام دهد. این بستگی به شرایط زمانی و برنامه ها و استراتژی هایی دارد که ما استفاده می کنیم. همه اینها را باید با هم ببینیم.
روحانی گفت: امروز هم تردیدی که در جامعه ما برای مذاکره وجود دارد در سایه همین دو تجربه اخیر است. مردم می گویند آمریکا در جنگ 12 روزه وسط مذاکرات به ما حمله کرد. در جنگ 40 روزه وسط مذاکرات به ما حمله کرد. پس می گویند ماهیت مذاکره چیست؟ یعنی امروز این تردید و نگرانی وجود دارد که آیا امروز دیپلماسی می تواند کاری انجام دهد یا خیر؟ اما به نظر من هرگز نباید از قدرت خود دست برداریم. قدرت سیاسی و قدرت دیپلماتیک قدرت مهم و قابل توجهی است که می تواند در مواقعی مداخله کند و مشکل را حل کند. این امید باید امروز وجود داشته باشد و ما نباید آن را رها کنیم.
وی تصریح کرد: اگرچه قدرت سیاسی و دیپلماسی در بازدارندگی بحران بسیار موثر است، اما در موضوعی مانند جنگ، بازدارندگی دفاعی و نظامی اهمیت بیشتری دارد. این قدرت نظامی کشور است که طرف مقابل را مجبور به حمله نمی کند. البته در زمینه تقویت قدرت نظامی خیلی کار کردیم. یعنی از زمان جنگ ایران و عراق تاکنون کارهای مستمری در این زمینه برای افزایش قدرت نظامی کشور انجام شده است. همچنین در زمینه های مختلف افزایش یافته است، قدرت نظامی ما افزایش یافته است. قدرت ما نسبت به زمان جنگ ایران و عراق در این سال ها بسیار افزایش یافته است. در مقابل این قدرت نظامی ما، دشمن تهدید کننده ما آمریکا و اسرائیل بوده است.
وی افزود: پس از موضوع عراق هیچ تهدید دیگری در نظر نگرفته ایم. تهدیدی که برای ارتش ما وجود دارد همیشه تهدید آمریکا و اسرائیل بوده است. بنابراین تهدید ما یک تهدید بزرگ بود. در عین حال در ساختار دفاعی خود تلاش کردیم تا بتوانیم کشور را در برابر این تهدیدات حفظ کنیم. حالا چقدر موفق بودیم؟ تجربه جنگ 12 روزه و 40 روزه به ما نشان داده است که موفقیت های ما چه بوده و کاستی های ما کجا بوده است.
وی در ادامه گفت: به هر حال در یک جنگ بزرگ. در جنگ مدرن دنیای امروز، معمولاً چند ثانیه است. یعنی اگر شما هواپیما دارید و دشمن هم هواپیما دارد، اگر یک ثانیه زودتر رادار او را ببینید، یعنی برد رادار شما نسبت به رادارش بیشتر است که می توانید یک ثانیه زودتر هواپیمای دشمن را ببینید و شلیک کنید، شما برنده هستید، اینجا ثانیه ها مهم است. در مورد موشک هوا به هوا هم همینطور است، اگر موشک طرف مقابل 30 مایل برد داشته باشد و موشک شما 40 مایل برد داشته باشد، در نقطه 40 مایلی به او اصابت می کنید، در حالی که برد موشک او فقط 30 مایل است. بنابراین بحث بر سر ثانیه است. بحث تکنولوژی و فناوری است و اگر در حوزه فناوری مشکل داریم باید جبران کنیم. البته این امر غیرممکن نیست، اما رفع تمامی عیوب در مدت زمان کوتاهی امکان پذیر نیست. کسانی که متخصص هستند باید در این زمینه ها اظهار نظر کنند و ما نباید از تلاش در این زمینه ناامید شویم.
وی خاطرنشان کرد: یعنی همانطور که در بحث دیپلماسی با وجود زیر پا گذاشتن وعده های آمریکایی ها و به هم ریختن میز مذاکره، در عین حال دیپلماسی را رها نکنیم و از تاثیر آن ناامید نباشیم. ما نباید در بازسازی و بازیابی قدرت نظامی خود ناامید شویم. ما متخصص داریم. ما جوانان پرشور و با استعدادی داریم و می توانیم تغییر ایجاد کنیم. الان نمونه هایی از جنگ هشت ساله دارم، در برخی موارد توانستیم مشکلات را به خوبی پشت سر بگذاریم که الان وقت بحث نیست.
ادوار رئیس جمهور سابق گفت: در کنار بازدارندگی سیاسی و بازدارندگی نظامی، قدرت اقتصادی نیز مهم است، شاید اگر صادرات نفت ما به جای دو میلیون بشکه، 10 میلیون بشکه در روز بود، بازدارنده بود. اگر نیاز کشورها به ایران در بخش اقتصادی به مراتب بیشتر از امروز بود، می توانست بازدارنده باشد. اگر کشورهایی را در نظر بگیرید که در صنعت فولاد به ما وابسته هستند. در پتروشیمی به ما وابسته باشید، در انرژی به ما وابسته باشید، می توانیم از نظر اقتصادی تاثیرگذار باشیم و حتی می توانیم بازدارنده باشیم. یعنی وقتی ما تهدید می شویم 10 کشور دیگر هم با ما تهدید می شوند. اگر ایران را تهدید کنند، ده کشور دیگر همزمان احساس خطر خواهند کرد. هر چه دوستان خود را بیشتر کنید تا کشوری که می خواهد شما را تهدید کند مجبور شود 11 کشور را تهدید کند، کار ما راحت تر می شود.
